II. INTERBELLUM

paragraaf 1

.

hedde noch sin um mie te gaone
uut te gaone me mie
te suuke naor ons binne
op unne daech toe beginne

.

ut sal ons bringe
verre in siele ende haort
enne die haort doen singe
me lieve gepaort

.

so icke ghie segge
loopt mie die weghe
ghie vertrouwe mie doch
icke siene dien hogh

.

gelieke die sonne
umhoch te gaone
ghie wete dis seker
dun wieshiet kumt
me du jaore

.

Julius: Vitanova, hfdst. 3, vers 3

.

gaet henen
vermenichvuldicht u
in woort ende daet

keert weder
ende vereenvoudicht u
op weghe naor
uwe bescheiden maet

(3)

.

icke schetse u hier
een portret
van unnen schaduwriken mens

.

mijnen duusteren kant
kent unne blinde vlecke
slechts doorwinterde neuroten
herkennen die plecke
immers si sijn mijn lotghenoten

.

ghie, die blickt naor mijn ghesicht
siet unnen mens van seker staon
al ware hi van enig elitair gewicht

doch, die waerheit stellende
wert hi menichmael
door ebbe ende vloet
in 't leven ontwricht

.

so scheppe icke mijn universum
ja, ghie blickt naor mijn portret
icke ben unnen schaduwriken mens
in een onsiendbaer lijstken
voor u nedergheset

.

Julius: Vitanova, hfdst. 3, vers 1

.

dit so sijnde segge icke u:

icke voeghe hier niets aen toe
gheen ander dan ghie selve
kent mijnen woordenschat
als bollighe ghewelven

neemt mie niet al te ernstich
icke gae so menichmael
op mijn gat

(1)

.

II. INTERBELLUM

paragraaf 3

.

soms ben icke alleen
ende hebbe dan even niets
me dit of me ghie
of 't moeste die eenicheit sijn
wanneer icke lijde aen 't leven
unne niet te vatten rouw

.

icke houwe van roode gladiolen

.

oock midden op unne somerschen daech
ween icke mijn duustere wolcken
ghevoelens die niet anders doen
dan in mijn lijf te steken
me plots verschijnende dolcken

.

icke houwe van gladiolen: me roode
of witte bloem

.

als 't lijkt dat icke mijnen grip verlies
ende 't sicht versmalt
tot een ledich verhael
wat houdt mie dan noch hier
seght mie dat, in mijn eyghen tael

.

icke houwe van roode gladiolen

.

icke wete, men heeft mie lief
afwisselend besonghen
is dat nu 't ghelucksgherief
waernaor icke schreeuwde
me mijn gheboortelonghen

.

soms sijn der witte,
die vinde icke oock schoon

.

neen, reeds doe
blies icke al the last post
't blijft wachten
op die willekeur
totdat oock op mijn afscheyt
wordt ghetoost

.

icke houwe van gladiolen:
kan rood, maer oock wit ghekleurd

.

Julius: Vitanova, hfdst. 2, vers 1

.

keert u niet om, mijn waerde
als ghie u achterwaerts
soudt voortbewegen

oock dan siet ghie niet
wat achter u gheschiedt

ghie kunt immers
niet alles kennen
ende dat is
unne groote seghen

(1)

.

door die musijck van 't herte
die ouverture van die siele
waerbij sinne-snaren trillen
ende icke verre wech kan sien
hebbe icke niet te willen

.

als unne draeyenden wiel
me soemende tonen
ende silverglansende spaken
gae icke door 't heelal
sonder van mijn plaetse
te gheraken

.

begeleyd door schoone klanken
van unne engelenpartituur
raeckt dit wonderlijcke leven
aen sijne suyvere flanken

unne rilling van salicheit
in die eeuwicheit
van even

.

Julius: Vitanova, hfdst. 1, vers 7

.

hoopt die hope op
tot unne stercken verlanghen
uw oore hoort van selve
vreuchdevolle ghesanghen

(7)

.

lief
hebbe icke, ghullie
mijn lieven

.

voelt
icke strooye
mie uut
om ghullie
te gherieven

.

sacht ghefluyster
unne teedere kus
me gloeyend herte

.

in 't andante
van mijn lied
sweve icke umhoch
naor vluchtighe wolcken

ende beminne 't sachte
dat icke altoos suuke
maer niet en vinde:

.

icke ben niet
bij machte

.

Julius: Vitanova, hfdst. 1, vers 7

.

een leven sonder
compassie
vertraecht uwen tred
naor ghenade

verheft uw hooft
ende legt uw sorghen
in die onderste lade

(9)

.

HET KOLLEKTANEEN EENS MENSCHEN

Deel I

SCHEPPINGE

Geboren uyt het paradijs
van warmte ende overvloed,
doch beroofd
van wesentlijcke verbondenheyt,

ben ick afhankelijck geworden
ende begrensd.

Mijn siele is gescheiden,
de voleindinge verloren.

Julius, Vitanova

Capittel III, Vers 2

Ick ben de Heer,
uw herder.

Mijn wijsheyt is als water
dat aen alle sijden leckt.

Het helpt mij eerst voort
wanneer sij van nu af
blindelings in mij gelooven.

Dan sal ick hun leeren
te zwemmen
op het droge.

(2)

Ick vertel heden
van de onmetelijcke grootheyt
in het schrijven
eener wijtstreckende Menschen-daet:

het scheppen der wereld
met al hare spruyten,

een wonder te doen geschieden
sonder eenigh verraad.

Alleen ick ben daer,

in ootmoedigheyt,

tot alles bequaem.

Het is aen de geringhsten
waere genade te gheven,

uyt het alomtegenwoordighe
ende wijtgestrekte Niet
een geheel te vormen,

waerin oock
de dorre mensch
leven mag,

ende plaetse blijft
voor de wormen
die over d'aerde kruypen.

Uyt mijn herte,
van minne versadigd,

ontspringt
een lelieblad,

opengevouwen
in de verwen
des regenbooghs,

als een fonteyne versierd,

alwaer de droppelen,
glinsterende ende juychende,
zich verspreiden

over een schralen
aerdschen grond.

Het is aen mij alleen
te seggen:

goed,

ja, goed,

is dese wonderlijcke
ende schoone daet,

sonder bedingh
uyt mijn sachtmoedigheyt geboren.

Overzienlijck is sij,

naer menschen maet.

De kostelijcke vloeystoffe
blaest ontelbare
betoverde bellen
van kristallen lucht,

ende strooyt hen
naer alle hoecken.

Wanneer sij teeder
nederdalen
in de ontvangende aerde,

gaen sij,
singende ende springende,

tot U,

ja, tot U,

ende seggen:

Ghy mooght hier sijn.

Hier.

Nu.

Soeckt niet langer voort.

Aldus geschiedde
de scheppinge van haer
ende van de anderen.

Maeckt nu selve
het beeld

van zee,
van lucht,
van dieren.

Hier ende daer
mogen wij
iets zichtbaers veranderen.

Ick sach nog eenmaal om.

Het was seer goed
aldus

te sieren.

Julius, Vitanova

Capittel II, Vers 5

Slechts jegens uw Schepper
sijt ghy
tot geringheyt verplicht.

Want voorwaer,

in grootheyt
sijt ghy geschapen.

Verberght U daerom niet
voor uw medemensch.

Want dan wordt ootmoed
te seer naer binnen gekeerd,

ende neygen uwe gaven
meer tot aerdsche sorgen
dan tot hare wordinge.

wat sal dit noch
tot wordinge brengen
vraghe ick mij af

want herhalen doe ick
al heet het dan
anders gheseght
dan ghij het segt

somwijlen voeghe ick mij
naer den heerschenden aert
soo die al heerscht
of naer mijn eyghen stemme
soo die tenminste
herkenninghe duldt

ende immer dat pogen
in woorden te vangen
wat ick ghij hij zij
wat wij aldus
uyt ons willen dragen

alsof wij schrijven moeten
alsof een stille dwangh
ons bij den mouw grijpt
opdat wij toch
ons selven
ter werelt stellen

de dwanghmatighe kent dit

wanneer het potlood
gheen slijpsteen behoeft
ende het papier
den spiegel wordt
van het oogenblick

dan is de wanhope
niet verre

ja
ghij hebt wel gesien

dit is
mijn eyghen leven

ick stelle mij selven
in de etalagie

neen
sonder rosse glans
doch wel met siel
soo magh ick
somwijlen hopen

ende naeckt daerbij
doch wijselijck
met kleederen aen

ick wil ghehoort
ende ghesien worden

of tenminste
dat mijn dicht
ghelesen wordt

of het waerachtigh
een ghedicht is
dat net ghedicht is
als netghedicht

daer begint
een ander lijden

het eeuwigh wachten
na de verrukkinghe
van een voltooid ghedicht

ende dan
die snijdende onzekerheyt

het wachten op een cijfer
hooger dan vijf
opdat mijn middelmaet
wat stevigher
op zijn beenen staet

ooit
ja ooit

geschiedt het
dat ick mij van gewicht voel
sonder dat een ander
mij eerst behoeft
te wegen

achter het stuer
van mijn wagen

of met een ledighe aktetas
wachtende op den intercity
naer Lutjebroek

of als ick alleen
in de stationsrestauratie sit
ende plechtigh
mijn ledighe agenda
openslae

dan sou een mensch
haest gelooven
dat hij iemand is

doch mijn borst
swelt eerst recht
wanneer mijn woorden

prachtigh
goed
eenigh
ende liefst
onnavolghbaer

worden gheprezen

ja
dan denck ick

doe ick het dan toch
niet om niet

dit dichten
in een nat hemd
tot diep
in den nacht

ja

ick ben
goet besigh

reeds in den aenloop
naer mijn memoriën

ende de werelt
weet noch van niets

haer wacht
een open boeck

vol
met sorgvuldigh
genummerde
bladzijden

Uyt den struick der eeuwighe bloemen,
vol verwe ende saechten roock,
alwaer de enghelen, buyten tijde,
aen alle sijden
den Onsienden eeren,
wordt, in minnende sorgh
ende noch sonder gesproken naem,
de waere Oermoeder geboren.

Haer is gegeven
het eerste verbond:
het voortgaende leven
aen leven te smeden,
ende aldus de scheppinge
van vrouwe tot vrouwe
bezield voort te draghen.

Maer sterft haer kind
voordat sijn tijt vervult is,
dan sal sij bitter weten
dat de toekomst
gheen erfgenaem meer vindt.

Het diepste lijden
kan sij slechts
in haer herte bewaren,
waer gheen woort meer reickt
ende slechts het schreien blijft,

onseghelijck,
sonder uytwegh,

tot stilte wordende
in haer.

Op bracke gront

.

hij vertelt sijn verhael, desen morgen
gelijck hij elcken sondach doet aen mij
sijn ouderdom is hoogh, sijn werelt grooter noch
hij suyght niet uyt den duym, noch uyt enighen mist
maer laet mij telckenmale een eynde mede gaen,
aen sijne sij

.

ick hebbe noch tijt van doen
om mijne geschiedenis te verslaen,
al is mijn lijf versleten,
in den gheest ben ick noch diep
van beteekenisse

laet hij mij, als ter sijde, weten

.

hij doorkruyst sijn jeught,
daer warmte hem ontbrack
maer schrijft met sijne lippen
hoe lot oft wille sijne werelt inneemt
en schijnt daarbij schier alle beweginghen
met woorden aen te stippen

.

doorheen de jaren heeft hij wijsheyt
weten te vergaren
en stapelt haer, laagh na laagh,
op dat eene stuck bracke gront;

ja, tegenover mij sit een besonder mensch
die hooghten ende diepten
aen malcanderen weet te verklaren

.

ick gunne hem noch toekomst,
soo is mijn innighe wensch
want sijne werelt vertelt
van veler menschen bestaen

en gaerne wil ick noch
een deel des pads met hem begaen;

Deo volente

totdat ten leste
sijn grens
oft mijne
ons van malcanderen doet gaen

VOORZIJDE

BINNENZIJDE LINKS

Het geschiede in die dagen dat den ouden Karl-Eduard Dreyfsandt zu Schlamm, onzen Karrie, de laetste bochte zijner wordinge genaderd was. Ende gelijk hem geheel zijn leven eigen geweest was, verkoos hij oock ditmael niet te wachten op den aengang der anderen. Hij en wilde niet achterblijven. Neen, hij gingh voor, ver voor.

Aldus verliet hij stilkens de werelt, gelijck een wandelaar die reeds aen gene zijde des heuvels verdwenen is, terwijl de achterblijvers noch hunne schreden tellen. Zelfs in zijne laetste ure bleef hij getrouw aen zijn spreucke. Wij mochten hem slechts geleiden tot aen het hecke. De laetste passen verlanghde hij alleen te gaen. Dat was zijn aert.

Karl was een man van verschijninge. Niet een die zich in de schaduwe verschool, maer een die gaerne voor de stoet uytgingh. Men zag hem eer men hem ontmoette. Bij fanfare, processie ofte andere plechtigheden was hij veelal te vinden daer waer het vaendel woegh ende de blikken der menschen samenkwamen. Hij droegh zijn ernst als een mantel ende zijn voorop-gaen als eene roepinge.

Dat neyginge tot vooraen te zijn scheen diep in het geslachte geworteld. Reeds de oudsten verhaelden van voorouders die hunne plaetse zochten nae den hertoghszetel ende nimmer achterwaerts zagen. Of zulcks een deughde ofte eene zonderlinge afwijkinge des herten was, daerover moghen de geleerden twisten. Karl zelf twijfelde er nimmer aen.

Voor zijne kinderen bleef hij veelal een gestalte aen den einder. Men zag hem gaen, doch zelden stilstaen. Alsof het leven een optocht ware ende hij belast met het openen van den weg.

BINNENZIJDE RECHTS

Misschien heeft hij daerom zoo weinig gesproken over zichzelven. Want wie gestadigh voorwaerts blikt, verliest licht het zicht op hetgeen achter hem leeft ende liefheeft.

Evenwel was hij een verzamelaar van kleyne wonderen. Suikerzackskens, uit verre oorden ende eenvoudige herbergen, vonden bij hem een toevluchtsoord. Zij waren de stille trofeeën zijner omzwervingen. Ende wanneer des avonds de cafeïne hem deed trillen als een blad in herfstewind, wist men dat wederom een dag met vrucht was verstreken.

Vrienden had hij weinig. "Ick heb geene behoefte aen meelopers," placht hij te segghen. Men kan hem moeilijk ongelijk geven; iemand die immer vooraen wil gaen, vindt achter zich slechts volgers. Dat is de eenzaemheyd van den voorlooper.

In zijn laetste jaren vond hij verblijff in het huys dat men De Laetste Hoop noemde. Hijzelf gaf daeraen een deftiger klank ende sprak liever van "De La Hoo". Daerin bleef hij dezelfde man: onveranderlijk, eigenwijs, een weinig grootsch, een weinig komisch, doch geheel zichzelf.

Nu is hij wederom voorgegaen, verder dan wij hem vermoghen te volgen. Wij staen noch aen het hecke, gelijk destijds, ende zien nae een weg die zich achter den nevel sluit. Daer gaet onzen Karrie, met vasten tred ende onbewogen aanschijn, den bocht om.

Moge hij ruste vinden in de stilte die hij verkoos.

ACHTERZIJDE