VOORZIJDE

BINNENZIJDE LINKS

Het geschiede in die dagen dat den ouden Karl-Eduard Dreyfsandt zu Schlamm, onzen Karrie, de laetste bochte zijner wordinge genaderd was. Ende gelijk hem geheel zijn leven eigen geweest was, verkoos hij oock ditmael niet te wachten op den aengang der anderen. Hij en wilde niet achterblijven. Neen, hij gingh voor, ver voor.

Aldus verliet hij stilkens de werelt, gelijck een wandelaar die reeds aen gene zijde des heuvels verdwenen is, terwijl de achterblijvers noch hunne schreden tellen. Zelfs in zijne laetste ure bleef hij getrouw aen zijn spreucke. Wij mochten hem slechts geleiden tot aen het hecke. De laetste passen verlanghde hij alleen te gaen. Dat was zijn aert.

Karl was een man van verschijninge. Niet een die zich in de schaduwe verschool, maer een die gaerne voor de stoet uytgingh. Men zag hem eer men hem ontmoette. Bij fanfare, processie ofte andere plechtigheden was hij veelal te vinden daer waer het vaendel woegh ende de blikken der menschen samenkwamen. Hij droegh zijn ernst als een mantel ende zijn voorop-gaen als eene roepinge.

Dat neyginge tot vooraen te zijn scheen diep in het geslachte geworteld. Reeds de oudsten verhaelden van voorouders die hunne plaetse zochten nae den hertoghszetel ende nimmer achterwaerts zagen. Of zulcks een deughde ofte eene zonderlinge afwijkinge des herten was, daerover moghen de geleerden twisten. Karl zelf twijfelde er nimmer aen.

Voor zijne kinderen bleef hij veelal een gestalte aen den einder. Men zag hem gaen, doch zelden stilstaen. Alsof het leven een optocht ware ende hij belast met het openen van den weg.

BINNENZIJDE RECHTS

Misschien heeft hij daerom zoo weinig gesproken over zichzelven. Want wie gestadigh voorwaerts blikt, verliest licht het zicht op hetgeen achter hem leeft ende liefheeft.

Evenwel was hij een verzamelaar van kleyne wonderen. Suikerzackskens, uit verre oorden ende eenvoudige herbergen, vonden bij hem een toevluchtsoord. Zij waren de stille trofeeën zijner omzwervingen. Ende wanneer des avonds de cafeïne hem deed trillen als een blad in herfstewind, wist men dat wederom een dag met vrucht was verstreken.

Vrienden had hij weinig. "Ick heb geene behoefte aen meelopers," placht hij te segghen. Men kan hem moeilijk ongelijk geven; iemand die immer vooraen wil gaen, vindt achter zich slechts volgers. Dat is de eenzaemheyd van den voorlooper.

In zijn laetste jaren vond hij verblijff in het huys dat men De Laetste Hoop noemde. Hijzelf gaf daeraen een deftiger klank ende sprak liever van "De La Hoo". Daerin bleef hij dezelfde man: onveranderlijk, eigenwijs, een weinig grootsch, een weinig komisch, doch geheel zichzelf.

Nu is hij wederom voorgegaen, verder dan wij hem vermoghen te volgen. Wij staen noch aen het hecke, gelijk destijds, ende zien nae een weg die zich achter den nevel sluit. Daer gaet onzen Karrie, met vasten tred ende onbewogen aanschijn, den bocht om.

Moge hij ruste vinden in de stilte die hij verkoos.

ACHTERZIJDE

Uyt het Boecxken der Avondt-Wandelingen

Van de Vlamme in de Pijpe ende de Stilte aen den Haven

Op eenen regenachtighen avondt wandelde ick door Heusden, die oude veste, omringht door wallen als sterren der aerde, met poorten die noch altijdt schijnen te waken over vervloghen eeuwen.

De straeten glansden van vocht.

De lantaernen wierpen hun neveligh licht over steenen ende gevels.

Ende ick sal u bekennen dat sulcke avonden den aert mijner ziele nae verwant zijn.

Niet om somberheyt.

Neen.

De menschen vergissen zich lichtelijck.

Want tusschen regen ende schemer woont eene stille poësie die men onder klaarblauwe hemelen niet altoos aantreft.

Het is de stemminghe van verre gedachten.

Van oude verhalen.

Van vragen die geen antwoord behoeven.

Soo slenterde ick over de ronde steenen der oude straeten, terwijl de lichten achter de vensteren op menige tafel nederdaelden als cleyne haerdvuren.

Daer waren oock de flikkerende kasten die men televisie noemt.

Maer ick verkoos die niet te herkennen.

In mijn ooghen waren het slechts schemerlampen van een sonderlinge soort.

Toen bereyckte ick de haven.

Daer lagh het water in stilte.

Booten verbleekten tot schimmen.

Een molen verhief zijn donkere wiecken tegen den avonddamp.

Ende aen den waterkant bevond zich een huys van vertoeven dat den eenvoudigen naem Havenzicht droegh.

Een naem soo voorspelbaer dat hij wederom schoon werd.

Ick trad binnen.

Het etablissement was naeuwelijcks bevolckt.

Achter in de ghelagkamer zat een gezette dienaer des huyses verdiept in een courant.

Hij verlangde niet nae gesprekken.

Ende ick verlangde al evenmin naer de zijne.

Dat scheen ons beyden een groot genoegen.

Ick nam plaetse bij het venster ende bestelde cappuccino.

Niet om den koffij alleen.

Maer om het chocoladepoeder dat als een zegen op het schuym nederdaelt.

Sommige liefden behoeven geene diepere verklaringhe.

Daerna kwam de stilte.

Niet de ledige stilte.

Maer de bewoonde stilte.

Die waerin water ademt.

Die waerin regen luystert.

Die waerin de tijdt vergheet voort te gaen.

Op den achtergront kloncken oude liederen des volks.

Smartlappen noemde men die.

Ick heb zulcke zanghen altijdt gunstigh gevonden.

Niet om de woorden.

Maer om den dampkring die zij verwekken.

Gelijk het knetteren van een verre kachel.

Gelijk het murmelen van menschen die men niet behoeft te verstaan.

Aldaer begon ick te peynsen.

Of liever:

ick hield op met denken ende liet de gedachten komen.

Want daertusschen bestaet een groot onderscheyt.

Toen nam ick de pijpe ter hand.

Ende stak haer aen.

De vlamme verscheen.

Cleyn.

Warm.

Tijdelijck.

Maer nimmer zonder beteekenisse.

Steeds wanneer ick een pijpe ontsteken zie, meen ick iets van het oude vuur des levens te aanschouwen.

Een huyselijcke vlamme.

Een vrienschappelijck licht.

Een wederklanck van vergeten haerden.

Terwijl de rook opsteegh, richtte ick mijn blik op de kop der pijpe.

Ende wachtte.

Niet op antwoorden.

Maer op gedachten.

Sommige verhieven zich met den rook.

Andere vervlogen daarin.

Beide lotgevallen zijn even eerbaer.

Op dat oogenblick dacht ick aen u, die dese woorden leest.

Wellicht zat ghy tegenover mij.

Niet in lichaem.

Maer in verbeeldinge.

Wij spraken niet.

Daertoe bestond geene nootsaecke.

Wij wisselden slechts nu ende dan een blik.

Soms vol beteekenisse.

Soms ledigh als een wolcke.

Maer meestal vergezeld van een milde glimlach.

Want menschen die de stilte beminnen, verstaan elkander veelal sonder woorden.

Toen hief de stemme van een zangeresse zich boven de muziek.

Zij songh van een oud kerckhof.

Ende onmiddellijk dwaelden mijn gedachten naer het oude Joodsche doodenveld bij ons in de buyrt.

Niemand quam daer nog.

Het onkruyd vierde daer zijn stille overwinninghe.

De graven lagen tusschen mos, schaduw ende vergeten namen.

Ende daer, ommuurt door steen ende tijdt, woonde de eeuwigheyt even stil als altijd.

Jaeren geleden had ick gedacht dat ick misschien bewaker van die rustplaetse worden kon.

Het scheen mij een schoone roepinge.

Te waken over stilte.

Te zorgen voor herinneringe.

Te wandelen tusschen namen die niemant meer uitsprack.

Maer nae rijpe overweginghe bleek dat dese weg mij niet gegeven was.

Niet uit gebrek aen genegenheyt.

Maer wegens gebrek aen papieren.

Soo besloot de Schepper, naar het scheen.

Ende wie ben ick om langh met Hem te twisten?

Nochtans bleef een weemoed achter.

Een zachte weemoed.

Niet scherp genoeg om wondt te heeten.

Niet licht genoeg om te verdwijnen.

Een weemoed die sindsdien een kamer in mijn herte bewoont.

Toen de laetste druppel cappuccino verdwenen was, rekende ick af.

In stilte nam ick afscheid van mijn onzichtbaren tafelgenoot.

Van u dus.

Daerna verliet ick het huys.

Door den regen wandelde ick weder naer mijn vervoermiddel, dat buiten de wallen geduldigh stondt te wachten.

Ende achter mij bleef de haven liggen.

Met hare schimmen.

Hare lichten.

Hare regen.

Ende de laetste wederklanck eener vlamme in een pijpe

Uyt den boecxe der vergeten droominghen

Hoe de groote droom der Etalurgie in scherven verviel

In die daeghen der eerste wordinge, doe het herte noch lichtelijk werd verlockt door alle dat verre ende wonderlijck scheen, en wist ick geene droomen van vlieghconste noch van brandspuyten. Andere jonghelingen plachten hun ooghen te richten naer de locht, daer waer de groote voghelen van yser hunne schaduwen trocken over de velden.

Maer mijn gheest en volgde die banen niet.

Eer bleef hij toeven tusschen postzeghelen, cleyne vensterkens op onbekende rijcken, waer uyt vreemde namen ende verre landen als stil ghefluyster oprezen.

Daerom en was het niet beschoren dat ick eens de wolcken soude doorsnijden noch de vlammen bestrijden.

Want noch mijn gestalte, noch mijn verstant op de schole gaf te kennen dat sulcx in de boecken der voorbeschickinge geschreven stond.

Soo wandelde ick voort door de nevelen der ongewisse wordinge.

Bleeck van aenschijn.

Sober van wezen.

Met een brilleken dat meer twijffel dan aansien verleende.

Ende de dagen ghinghen voorby gelijck water onder een brugghe.

Tot op eenen morgenstondt een woordt nederdaelde.

Niet met gedruysch.

Niet met trompetten.

Maer gelijk een sonnestrael die onverwacht een besloten vertrek binnendringht.

Etaleur.

Ick hoorde het.

Ick herhoorde het.

Ick liet het in mijn binnenste wederklinken.

Etaleur.

Als ware het een benaminghe uyt een vergeten gilde.

Als ware het de roepe eener bestemmelinghe.

Ende siet:

het herte verhief zich.

Want etaleren is geene gewone neringhe.

Neen.

Het is de stille conste der verlokkinghe.

De kunst om het oogh te voeren waerheen het niet van selfs soude gaen.

De gave om verlangen te doen ontstaen naer datgene waeraen niemant een oogenblick te voren gedacht hadde.

Sulcke conste wort niet alleene met handt ende oogh bedreven.

Zij woont oock in de verborgen gaenghen des menschenherte.

De eene noemt haar wijsheit.

De andere noemt haar bedroghe.

Maer tusschen beyde namen woont dikwijls de waerheyt.