Bijpraten met de familie

Na de bijzetting van de urne wacht de “koffietafel”. Met broers en schoonzussen wandelen we naar het opgegeven adres . Wat is het dorp veranderd. De straat waarin de ingang naar de feestzaal zich bevindt, wellicht nog het meest van allemaal. Vroeger was het een steegje, niet gekasseid met enkele krotten van woningen (als je dat nog woningen mocht noemen). Daarin kwamen dan de mensen van de vierde wereld terecht die dan nog gewoon ‘armen’ werden genoemd. Als het regende werd de weg één grote modderpoel. Nu is het een brede straat met enkele zijstraten en nieuwe huizen met nog veel groen.

Ik herinner me nog een gezin uit die steeg. Zowat elk jaar kwam er een kind bij. De ouders dronken. De kinderen kregen nauwelijks te eten. Gans het dorp sprak er schande over. Maar wie bleef die mensen bier schenken en aanrekenen? Wat deed men in het onderwijs toen die kinderen schoolplichtig werden? Wat deden de ingezetenen van het dorp om dat gezin, of tenminste de kinderen, waarvan iedereen wist dat ze in nood verkeerden, te helpen? Er gebeurde niets, doen of je neus bloedt … maar wel schande roepen: verontwaardiging alom maar de verantwoordelijkheid voor die concrete kinderen afschuiven op … ja wie wou er verantwoordelijkheid daarin opnemen? Niet de gemeente, niet de kerk, niet de medeburger.

Ik weet niet wat er van die kinderen is geworden.

Maar nu, eens de krotten weggeveegd uit de modder en uit het geheugen, is de steeg een prachtige straat geworden. Het doet goed te beseffen dat mijn geboortedorp heeft aangehaakt bij de moderne urbanisatie. Het is een ander dorp geworden. Toekomst houdt altijd iets verwachtingsvol in zich. Hoe ouder je wordt, hoe meer je van die evolutie mag en kan meemaken.

Dit is nog een tekening van mijn vader, die, toen ik reeds lang weg was van het dorp, ook als hoofding voor het parochieblad werd gebruikt. Je ziet een modern gebouw (ik weet niet wat het juist is) … of hoe ook de evolutie in die tekeningen merkbaar is.

Het is een kerkelijke uitvaart. Wanneer ik de kerk binnenkom staat de urne met een foto van tante Stef (officieel heette ze Stefanie, maar iedereen kende haar als ‘Stef’, uitgesproken met een korte ‘i’ klank zoals in Rik). Het is alsof ik doorheen geschud word: inderdaad, zo heb ik mijn tante gekend. Tranen willen me overspoelen, gewoon zomaar … omdat het leven ook afscheid nemen inhoudt, o.a. van een lievelingstante, van een kindertijd waarin die tante aanwezig was. Ik draai me naar haar zoon en zijn familie, om hen te begroeten.

Wat een prachtig gezin: grote mensen, zowel mijn neef, zijn vrouw als hun drie zonen. Ik herinner me nog wel kleine kinderen … dat zijn nu volwassenen geworden.

Ik word naar mijn plaats begeleid. Een broer heeft een plaatsje gereserveerd. Wat lief dat ze me verwachten. Wanneer ik zit begint de dienst. De grote kleinzonen van tante Stef dragen de urne, de foto en de bloemenkrans naar voor. En dan komen drie achterkleinkinderen te voorschijn die een bloem neerleggen bij de urne. Een kippenvelmoment.

Het is een mooie dienst. Een (groot) koor dat mooi klinkt … wellicht een geluk dat ik wegens te doof, de teksten niet versta, zodat ik alleen van de uitvoering kan genieten. Er is een tekstboekje op elke stoel gelegd, zodat de slechthorenden (zoals ik) ook kunnen volgen wanneer teksten uitgesproken worden. De familie heeft zelf die teksten samengesteld … en die zijn heel persoonlijk. Alleen de afscheidstekst gebracht door een van de kleinzonen is niet in het boekje opgenomen. Jammer.

Daarna volgt de bijzetting van de urne op het kerkhof.

Met de broers en schoonzussen gaan we nog even naar het graf van onze ouders en de overleden broer.

Dan komt even het besef op dat het de laatste keer kan zijn dat ik hier kom. Ook dat is leven: het einde aanvaarden.

Mijn tante wordt begraven in mijn geboortedorp. Even opzoeken via internet hoe ik daar geraak met het openbaar vervoer: met de auto naar Haacht, van daar met een trein naar Mechelen, overstappen naar Sint-Niklaas en daar de bus nemen naar Sint-Gillis-Waas. Als de treinen en de bus op tijd rijden, zal ik net op tijd toe komen.

Op de trein lees ik een boek: niet te dik want het moet kunnen onderduiken in mijn handtas eens ik op bestemming ben.

De bus in Sint-Niklaas laat op zich wachten … en ik voel me zenuwachtig worden. Maar de bus komt een vijftal minuten over tijd aan en vertrekt onmiddellijk aan zijn nieuwe rit. Ik heb geen idee hoe lang die bus er over doet om de kerk van Sint-Gillis-Waas te bereiken. Ik kan alleen afwachten en hopen toch nog op tijd te komen. Een boek lezen zit er niet meer in. Er komen zoveel herinneringen op mij af. In deze stad kwamen mijn ouders hun laatste jaren doorbrengen. Hoe dikwijls ben ik het station niet uitgestapt toen ik met het openbaar vervoer op bezoek kwam? Toch is het niet meer zoals toen. Het plein voor het station is veranderd. Stond die bol er vroeger ook al, en die fietsenparking en is de bestrating niet vernieuwd?

Het uitrijden van Sint-Niklaas vraagt veel gemanoeuvreer van de buschauffeur. Ooit ging ik dagelijks naar Sint-Niklaas toen ik daar studeerde en later werkte, maar er was nauwelijks verkeer in die straat. Als we uiteindelijk ‘buiten’ de stad geraken, gaat het vlotter. En dan komt de ruimte en het groen op me af.  Ik wist niet dat het Waasland zo plat was, dat je zo ver kon kijken zonder een huis of boom tegen te komen. Natuurlijk herinner ik me die velden van toen ik nog met de fiets naar Sint-Niklaas reed. In augustus rook het naar het verbranden van aardappelloof. Dat was voor mij het teken dat weldra het nieuwe schooljaar er aan kwam en de zomer weer voorbij was. Maar het is net of ik die ruimte voor de eerste keer zie. Zo’n ruimte ben ik niet gewoon in Werchter. Ik weet dat het Waasland ligt aan te schuren tegen de Polders en daar komt het vlak zijn, het onbegrensd zijn, nog meer aan bod.

En vijf minuten voor de dienst begint, zet de bus me af op enkele meters van de kerk.

Ik kan nog de urne en de familie begroeten. Iemand van de begrafenisonderneming begeleidt me naar de zitplaatsen voor de familieleden waar mijn broers een plaats voor mij hebben voorbehouden.

Ik  kan nog net een zoen geven aan mijn familie en dan begint de dienst.

Op de foto een tekening van mijn vader die jaren dienst deed als hoofding voor het parochieblad. Als kind heb ik ze hem nog zien maken.

Dan valt bij ons in de bus een overlijdensbericht: de (enige) zus van mijn vader, dus mijn tante, is overleden. Ze is bijna 92 jaar geworden. Toch staat mijn wereld plots op zijn kop. Het was mijn lievelingstante. Jeugdherinneringen overspoelen me.

Op het overlijdensbericht staan naast haar zoon en schoondochter, haar kleinkinderen en achterkleinkinderen, ook haar broers (zes) en de broers en zussen van haar overleden man vermeld (ook zes). Van die generatie leeft nog één tante van de familie De Rudder (de vrouw van de jongste broer, 90 jaar) en de jongste zus van de man van mijn tante. Die zal ook een respectabele leeftijd hebben.

Ik word door die massale familie even overdonderd. Ik heb alleen de familie De Rudder gekend. Nu zijn die mensen ‘herinneringen’ geworden. De generatie die nu aan de beurt is zijn wij: mijn broers (4 waarvan 1 broer al is overleden) de neven (6) en nichten (4). Ik denk niet dat deze generatie staat te dringen om voor hen een rouwregister te openen. Ik weet dat de jaren opschuiven en kan ik me voorstellen dat ‘later’ (wat dat ook moge betekenen) er ook van mij een overlijdensbericht zal rondgestuurd worden. Maar mag dit nog even uitgesteld worden?

Het overlijdensbericht is met zorg geformuleerd. De aanhef in de rechterbovenhoek: ‘Met hart en geest en handen heeft zij gewerkt, gedroomd’. Ik denk niet dat je die tante beter kan omschrijven dan met die enkele woorden.

Een vriendin stuurde me deze foto met de vraag ze te helpen verspreiden. Het gaat om het logo. Als je dit ziet, weet dan dat iemand op de fiets zit die slecht of helemaal niet hoort. Hou daar dan rekening mee.

Ik weet waarover ik spreek. Ik hoor ook niet meer zo goed, nog niet helemaal doof, maar ik schuif toch in die richting. Op wandel kan ik soms ontzettend schrikken als een fietser zo maar rakelings naast me wegscheert. Ik hoor een fietser gewoon niet afkomen en een sportieve fietser heeft geen bel meer zodat ik kan verwittigd worden om bv. even op te passen als hij in aantocht is. Zo’n bel zal waarschijnlijk te veel extra gewicht toevoegen en hij wil toch zijn kilometers halen op een zo kort mogelijk tijd, dan kan erna, in het café, gepocht worden over die glansrijke prestatie die nu weer neergezet is. Ik spreek duidelijk over mannelijke fietsers … want die sporten nogal eens terwijl vrouwlief kookt. Je vindt zelden een vrouwelijke fietser bij zo’n club … toch wanneer ik in Werchter op de dijk wandel.

Wanneer je dit logo bemerkt, weet dan dat je met een kwetsbaar iemand te doen hebt, die wellicht geen bel of claxon hoort maar zich toch graag met de fiets verplaatst.

Van het internet geplukt:

Strange fruit werd in 1938 geschreven door een communistische onderwijzer van Joodse afkomst uit The Bronx, Abel Meeropol, onder het pseudoniem Lewis Allan. De tekst verhaalt van een van de lynchpartijen zoals die vroeger veel voorkwamen in het zuiden van de Verenigde Staten van Amerika. De lijken van de zwarte Amerikanen hangen als vreemdsoortige vruchten in de bomen. Abel Meeropol was, waarschijnlijk, geïnspireerd door een foto van een lynchpartij van twee Afro-Amerikanen, Thomas Shipp en Abram Smith, die in 1930 werden opgehangen in Marion (Indiana)

Het nummer veroordeelde het Amerikaans racisme, in het bijzonder het lynchen van Afro-Amerikanen, hoofdzakelijk in het zuiden van de Verenigde Staten. Billie Holidays versie werd in 1978 een Grammy Hall of Fame Award toegekend en werd ook opgenomen in de lijstsongs of the century door de recording Industry of America.

Vreemd ooft

De bomen in het zuiden
dragen vreemde vruchten
bloed op de bladeren
en bloed aan de wortels

zwarte lijven bengelen
in de zuiderse bries
vreemde vruchten hangen
aan de populieren.

Een landelijk tafereel
in het galante Zuiden
uitpuilende ogen
verwrongen mond

de geur van magnolia
zoet en fris
en dan plots de geur
van brandend vlees!

Dit zijn vruchten
waarvan de kraaien plukken
waarvan de regen oogst
waaraan de wind zuigt
die rotten in de zon
die vallen van de bomen
dit is een vreemd 
en bitter ooft.

(vertaling Karel D'huyvetters)

Ik heb mijn interpretatie gemaakt van die foto. De achtergrond is samengesteld uit vierkantjes die heel slordig getekend zijn en nog slordiger in elkaar werden geweven. Dat geeft een heel onrustige impressie. Wellicht dat ik het nog verder ga uitwerken: iets van de blanken vooraan de foto erbij betrekken. Eerst even dit thema  laten rusten en het dan opnieuw bekijken.

Bij Frieda op bezoek geweest. Ik had iets meegebracht om samen te eten. Dat is gezellig en ondertussen praten we bij. Ik vergeet Karel natuurlijk niet: op hem staat hetzelfde gerecht te wachten. Gewoon de oven inschuiven en de graden en minuten op elkaar afstemmen. Niet panikeren: de andere dagen kookt Karel.

Ik had alles in een wasmand vervoerd en toen ik die mand mee naar huis nam lag er een briefomslag in met deze droedel om me te bedanken. Frieda moet me niet bedanken want ik geniet evenveel van het gesprek als zij. Maar ik vind het wel ontzettend leuk als ik thuis die enveloppe ontdek en daarin die tekening vind met een heel lieve tekst aan de achterkant. De tekening is wat vaag: ik ben een slechte fotograaf en mijn fotoapparaat is ook maar iets eenvoudigs.

Frieda is ontzettend goed in minuscule tekeningen. Ik voel mij mentaal krullen van plezier als ik die fantasievolle tekening zie. Zou ze beseffen hoe ze het leven van een ander blijer maakt als ze zich uitdrukt in haar stijl?

Dank je wel Frieda.

Bijna een week geleden dat ik nog schreef op mijn blog. Neen, ik had geen griep ondanks velen in mijn omgeving daaronder lijden, en neen, met mijnrug gaat het behoorlijk en ik heb geen winterdipje. ’t Was alleen even erg druk. Ik doe het mezelf aan. Ik wil als ik aan een project begin het ook meteen afmaken, zodat het volgende niet te lang moet wachten op uitwerking. En nu was ik aan een grote tekening begonnen met vele kleine streepjes … en dan duurt het wel even voor dat hele blad gevuld is. Daarbij kreeg ik in het begin van de week bericht dat een tante overleden was. De jongste zus van mijn vader, feitelijk mijn lievelingstante. Naar het schijnt lijken we op elkaar, zeker van karakter. Ze is bijna 92 jaar geworden en in haar slapen blijven slapen. Dan is het even organiseren met het openbaar vervoer om de begrafenis bij te wonen.

Ondertussen kwam er ook een brief binnen die me aanmaande om naar de autokeuring te gaan. Dus garage gebeld voor nazicht en de autokeuring voor een afspraak. Ondertussen maar streepjes trekken.

Nu is die grote tekening (voorlopig) af en kan ik andere projecten aan bod laten komen. Gelukkig dat Karel me af en toe oproept rust te nemen. Ik heb meer enthousiasme dan energie.

En tussendoor durf ik nog wel eens een zentangle te maken. Soms trek ik maar enkele lijnen en stop dan om een paar uren later er wat aan toe te voegen. Het zijn ontspanningsoefeningen die me wellicht leiden naar een andere inspiratie bij het tekenen.

Wanneer ik vertrek geeft Frieda me een paar blauwe stiften mee: een heel fijne en een wat minder fijne. Ze heeft ze niet meer nodig, want ze wil nu alleen nog met zwart werken.

Natuurlijk wil ik die stiften zo spoedig mogelijk uitproberen. Terwijl ik teken kan ik niet anders dan aan Frieda denken. Er komt woede in mij op. Waarom zoveel pijn? Ik merk dat ik me nog erg inhoud in mijn expressie.

Ik kan alleen aan de zijkant van haar bed staan en proberen haar leefwereld een beetje te begrijpen: een lichaam dat stuk gaat van de pijn en toch de moed zoeken om verder te leven.

Frieda en ik zitten samen in het eerste jaar kantklossen … en we kunnen het ontzettend goed met elkaar stellen. Frieda wordt opgenomen in de kliniek … en wat koop ik als presentje om haar te bezoeken? Inderdaad, het boek over Zentangle. Ze is er enthousiast over … want vroeger heeft ze daar al workshops over gevolgd … met prachtige zentangles als resultaat.

Het gaat niet zo goed met haar en ze wordt opnieuw opgenomen. Wanneer ze ’s nachts niet kan slapen probeert ze de pijn te misleiden door te tekenen. Wanneer ik voor de tweede keer bij haar binnenloop heeft ze een zentangle voor mij gemaakt (zie foto). Ik ben in de wolken met haar geschenk.

Thuis zoek ik een geschikte lijst en kader het in. Dan een nagel in de hoek waar mijn pc staat om haar werk een plaats te geven.

Frieda heeft een heel andere stijl dan mijn robuustheid: ze noemt zichzelf een ‘prutsemie’. Ook in haar kantwerk drukt ze zich zo delicaat en fragiel uit. Nu zie ik doorheen haar subtiel werken met lijntjes en vormen haar zware nachten. Ze vecht zich met zachtheid tot een menswaardig bestaan. Ik duim voor haar.

Het zentanglen heeft echt een intrede gedaan in mijn leven.

Voetbal zou een sport, een feest, plezier … noem maar op moeten zijn. Ik ben geen voetbalfan. Maar als ik in het nieuws geconfronteerd wordt met voetbalgeweld in de vorm van een afgehakt hoofd , verwijzend naar de dramatische ontwikkelingen die zich in naam van een godsdienst voordoen … dan ga ik toch even kopje onder. In deze zentangle dringt dat overrompelende door. Het ging toch om een leuke vrijetijdsbesteding? Volgens bepaalde regels lopen twee teams achter een bal aan, worden daar goed voor betaald en bezorgen de voetballiefhebbers een al dan niet boeiende namiddag of avond. Niet dus.

Kan je nog met een gerust gemoed je kinderen naar een sportactiviteit sturen?

Dan neem ik pen en Oost-Indische inkt … en zentangle. Ik wil iets proberen met heel sobere lijnen en vormen. Kijken wat dat geeft. Het is een goede oefening om de kracht van lijnen en vormen te verkennen. Maar het werken met pen en inkt hindert me, het vertraagt mijn uitdrukking … en die pen kan ik nu best wel eens weggooien: een fijne streep kan je er niet meer mee trekken, zo versleten is ze van het vele gebruik.

Christel was heel enthousiast aan het ‘zentanglen’ gegaan en gaf me haar boek mee om het in te kijken, zodat ik het zentanglen ook eens kon uitproberen.

Inderdaad, het is leuk om doen en vraagt geen speciale opleiding. Nu ik beperkt ben door rugproblemen om lang achter mijn tekentafel te staan, kwam dit zentanglen als een prachtig aanbod. Ik kon er even aan werken, wat rusten, verder werken en na korte tijd heb je toch iets als resultaat.

Op de foto mijn eerste zentangle. Een restje papier (ik gooi alleen iets weg dat echt geen dienst meer kan doen), zwarte stiften van verschillende dikte … en dan maar verstand op nul en tekenen wat in me opkomt. Het is echt spelen met lijnen zonder geladenheid. Mijn kinderziel mag weer aan bod komen, heerlijk!

Enige weken terug onderging Christel een ingreep waardoor ze enkele dagen in de kliniek verbleef. Omdat ik iets mee wou nemen wanneer ik haar ging opzoeken, stapte ik de boekhandel binnen: wellicht was er iets te vinden dat haar zou aanspreken. Ik bleef wel even treuzelen bij de afdeling geschiedenis, maar dat is meer mijn interesse. Uiteindelijk kwam ik terecht bij de kunstafdeling en de hobbyboeken, daar zou ik wellicht iets naar haar gading vinden.

Inderdaad, ik kon er mijn ogen niet van afhouden. Titel: Zentangle. De omslag smeekte om geopend te worden. Ik bladerde wat en wist onmiddellijk dat dit een schot in de roos zou worden. Ik liet het keurig als geschenk inpakken en ik wou dansend de winkel uit, maar hield me gelukkig toch in. Een mens stapt rustig de winkel uit, ook al kan je niet wachten om het ingepakte geschenk af te geven.

Even dacht ik er aan ook voor mezelf dat boek te kopen, het is echt zo’n hebbeding waar je regelmatig in kan bladeren. Ik kon me echter houden aan ‘alleen een boek voor Christel’.

Wat is zentangle? Ergens op internet pikte ik volgende omschrijving van het boek:

Leef je uit op papier met zentangles! Tangle staat voor een wirwar aan lijnen tekenen en kleuren, zonder complexe technieken, maar juist om zen te worden. Zentangle is een vorm van creatieve meditatie, waarvoor je niet hoeft te kunnen tekenen.

Dit boek bevat 100 zentangles die stuk voor stuk beginnen met een simpele basisvorm, zoals regendruppel, piramidevorm of bloemmotief. Nadat de basisvorm op papier staat, volgen vele variaties om de vorm in te tekenen met lijnen en vervolgens in te kleuren. Ervaring is helemaal niet nodig! Er bestaat geen goed of fout, enkel een rustgevend effect. Volg de oefeningen in het boek en je zult zien dat het zentanglen vanzelf gaat. 'Teken, kleur en ontspan' is het motto.

Omdat ik al een paar lessen niet kon komen, vroeg de docente van kantklossen of ik voor een doktersbriefje kon zorgen. Eerst moest ik toch even slikken: wie vraagt er iemand die 72 jaar geworden is om een afwezigheidattest als je even niet kan aanwezig zijn bij een opleiding in de academie. Wellicht zal dat allemaal zijn redenen hebben. Toch vraag ik me af of dat noodzakelijk is om de kunstopleiding in goede banen te leiden. Omdat ik haar niet in moeilijkheden wil brengen en ik toch naar de dokter moest omdat mijn rug bleef protesteren, vroeg ik de huisarts om die administratieve neurose in te volgen. Hij kon een grijns niet onderdrukken terwijl hij uit zijn printer het attest opving.

En straks zal ik dat papiertje keurig bezorgen aan het secretariaat. ‘k Ga vragen of ik de oudste leerling ben die met zo’n attest afkom … en zo ja, zouden we dan geen fles cava openmaken, het zou de eerste keer zijn dat ik een record breek.

Ik begin met in het midden een groot vierkant te plaatsen en daarin verweef ik kleinere vormen en daaraan … tot er een zeker ritme ontstaat. Het is heel rustgevend: zonder nadenken, gewoon op intuïtie, nog een vierkantje neerzetten. Wellicht dat ik verder die richting uitprobeer.

En ’s morgens wakker worden en de tuin ondergesneeuwd vinden. Heerlijk om zien … toch blijf ik liever binnen.

Ik probeer aan mijn tekentafel wat te werken, maar dat gaat maar met mondjesmaat. Regelmatig moet ik rust nemen. Gelukkig bestaan er nog boeken. Ik lees nog altijd het liefst in een echt boek en niet op pc of een tablet. De zintuiglijke gewaarwording van papier, de geur van de druk , het voorzichtig omslaan van de pagina’s. Wij zijn de laatste generatie van ‘boekenlezers’. Na ons zullen er minder bossen sneuvelen om papier aan te maken … maar is een tablet milieuvriendelijker? Niet dat ik tegen die evolutie ben, integendeel. Dagelijks voel ik me dankbaar dat ik het internet nog heb mogen meemaken. Nu bestaan er geen afstanden meer. Reizen de kinderen naar de andere kant van de aarde? Je kan contact opnemen via de vele mogelijkheden die internet biedt … en het is alsof ze niet eens weg zijn.

Toch blijf ik mezelf graag verwennen met een echt boek. En tussen door teken ik, voorzichtig, mijn rug moet het uit houden.

als trage vogels

maken woorden van verlangen

zich los uit de chaos

van niet-woorden

proberen

een brug te bouwen

tussen nu

en toekomst

tussen jou

en mij