Enkele kunstzinnige scheppingen uit het verleden : 10 , negerkunst - 11 , India - 12 , de profeet Isaias ( Souillac ) - 13 , Mozes ( Michelangelo ) - 14 , China ( IXe eeuw ) - 15 , Notre Dame te Parijs ( gotthiek ) - 16 , tekening van REMBRANDT - 17 , portret door HOLBEIN - 18 , portret door MODIGLIANI - 19 , kruisafname ( GIOTTO ) - 20 , tekening van Vincent van GOCH - 21 , schilderij van PICASSO - 22 , tekening van Henri de TOULOUSE - LAUTREC .
Fig . 1 en 2 . Een landschap zoals het gezien wordt door het zielloze oog van het fototoestel . Nu heeft het een " ziel " gekregen . De schilder , en een van de grootste , CEZANNE , heeft dit aangevoeld en weergegeven , vertolkt , naar de aard van zijn eigen geest en volgens de gevoelens die hem bezielde bij de aanblik van een motief , dat misschien banaal lijkt in de ogen van iemand , die gespeend is van gevoel en verbeeldingskracht , maar de kunstnaar door zijn talent het tot een " drama " verheft .
Ziehier een kunstvorm , die bij uitstek het westerse ras kenmerkt en waarin met name de nederlandse en franse scholen steeds hebben uitgeblonken .
Het lesdeel HET HOOFD heeft je reeds bestudeerd , maar dit had vooral tot doel om je in kennis te brengen met algemene begrippen , die overvloedig en afwisselend waren en je er allereerst toe te bewegen om veel studies te maken . Nu hebben we een onderscheid gemaakt tussen studie en kunstwerk en het portret valt uitsluitend onder de categorie " kunstwerken " , tot welk soort hij intussen ook mag behoren . En die " soorten " ontbreken overigens niet : grote , kleine ( we bedoelen hiermede niet slechts het formaat , maar ook de geest , die verschilt naar gelang de afmetingen ) , officiele , intieme , familieportretten , " mondaine " en karakterportretten enz . Kleine verschillen , waarover het overbodig is hier uit te weiden , daargelaten , vertonen zij dezelfde aantrekkelijkheden , die we zullen bespreken en dezelfde moeilijkheden , die we zullen trachten je te laten oplossen .
Ieder ontwerp verschijnt , zoals we reeds zeiden , als een soort van samenvatting ; en dit is nog meer waar , of in ieder geval nog duidelijker , in het potret . Want een man , vrouw of kind zijn ieder meer dan een ander schepsel ; " iets " , dat individueel en oorspronkelijk is en het doel van de portrettist moet nu juist zijn om dat individuele en oorspronkelijke er uit te kunen halen . Om onze bewering te versterken zou men bij uitbreiding , kunnen zeggen dat dit ook geldt voor het portret van een ontwikkelde diersoort , bijvoorbeeld een hond , en zelfs van een levenloos voorwerp dat uitgesproken kenmerken bezit , zoals een huis dat , evenals een levend wezen , zijn leeftijd , geschiedenis en " stand " verraadt , tot aan zijn rimpels toe ... Om een samenvatting , synthese , mogelijk te doen worden , moet er eerst een voorafgaande ontleding , analyse , waardoor we de onderdelen leren kennen , tot stand gebracht worden . Het is dus noodzakelijk , als het tenminste niet gaat over iemand die we goed kennen , om het model te bestuderen ; men tekent goed wat men goed kent , hebben we al eens gezegd . Zelfs kan het nuttig zijn om een zekere sympathie , waardering of bewondering voor het model in kwestie te hebben . Iemand die om de een of andere reden mishaagt is , laat zich niet goed portretteren : met tegenzin werken brengt geen goede resultaten voort en het portret , al zou het tot op zekere hoogte geslaagd genoemd kunnen worden , zal toch oppervlakking en alleen maar uiterlijk knap blijven . Een oud gezegde kan in dit verband worden aangehaald en wel , dat het beste portret van een schilder vaak dat van zijn moeder is .
Keuze - Analyse - Synthese
Men moet dus beginnen met een voorbereidend onderzoek teneinde te geraken tot het uitkiezen van een hoofd ideé , een overheersend kenmerk ( zoals het " Leitmotiv " in de muziek ) , hetgeen , we herhalen het , de grondslag van een kunstzinnig ontwerp vormt .
Vervolgens kan men zich gaan wijden aan de eerste vormverschijningen : van het innerlijk gaat men naar het uiterlijk . Daartoe worden eerst de meest karakteristieke houdingen van het lichaam , de ledematen en de kop bestudeerd ; de keuze ( het onstaan van een kunstwerk brengt nu eenmaal een hele reeks " keuzen " met zich mee ) zal moeten vallen op de beste houding , dat is diegene die het innerlijk wezen verraadt en tevens ook in esthetisch opzicht met meest geslaagd is , vooral bij het vrouwenportret ; tenslotte moet ook een belichting bepaald worden , die de vormen zo doet uitkomen als je het meest gewenst acht . Je hebt dan de houding bepaald - staande of zittende , verticaal of scheef , van voren , van opzij of " troiquarts " gezien - ; en ook die van de kop , natuurlijk ook allerlei standen kan innemen . Voor dit alles moeten vanzelfsprekend schetsen en studies gemaakt worden . Dit moet ook geschieden met de achtergrond ( die er meestal zijn zal en ook van groot belang is ; hij kan licht of donker zijn , effen of bewerkt , eenvoudig of samengesteld ) voor wat betreft zijn toonverhouding met de persoon en voor de bijkomstige voorwerpen , waarvan er slechts zelden een zal ontbreken .
In het voorbijgaan zouden we willen opmerken dat er in het moderne portret een , althans schijnbare , verarming te constateren valt . In het algemen schijnt men thans sneller te werk willen gaan : de potretten uit het verleden lijken veel meer " van alles voorzien " te zijn . Maar men ziet toch ook vaak een gelukkig gevonden vereenvoudiging in de hedendaagse portretten en een groter streven naar natuurlijkheid . Het " statieportret " van vroeger zou tegenwoordig gauw een glimlach opwekken . De toestanden zijn veranderd , waardoor er een grotere gelijkvormigheid en een soort van nivellering is ontstaan .
Men moet vooral vermijden het model de indruk van " poseren " te verschaffen en ook de omgeving gekunsteld te maken ; daarin zou men een pretentieuze naiviteit zien en een gebrek aan natuurlijkheid en waarheid . Soberheid , spaarzaamheid en bescheidenheid moeten ook hierbij betracht worden .
Wanneer men het over alles met zichzelf eens is geworden , wanneer je het werk compleet in de geest voor je ziet , dan is dus de beslissing al gevallen . Er rest dan nog slechts de uitvoering en dat is zeker niet weinig , want men kan slechts zelden zijn dromen verwezenlijken .
Hier willen we een waarschuwing laten horen . Alvoren tot de uitvoering over te gaan , is het noodzakelijk dat je uw " geestesbeeld " ongeschonden weet te bewaren , deze droom die je bij zich draagt van het toekomstige werk . Tijdens de arbeid kan deze namelijk gemakkelijk veranderen , vervagen of vervormen , zoals helaas met veel het geval is . Het beeld dat je zich in gedachten gevormd hebt moet je dus spoedig op de een of andere wijze gaan vastleggen . Maak daar dus een schets van , die de hoofdzaken weergeeft . Het belang daarvan wordt door de beginner gewoonlijk niet voldoende beseft en toch kan een schetsje van twee of drie minuten voldoende zijn om het juiste denkbeeld voor de toekomst te bewaren .
Het portret heeft dus een aanvang genomen . Streef er naar om zo weinig mogelijk aan uw oorspronkelijke plan te veranderen , dat je hebt weten vast te leggen als getrouw document van wat misschien een zeer vluchtige , maar kostelijke ingeving was . We moeten je ook nog de raad geven , al zal je die misschien onaangenaam klinken , dat je zich niet te veel door het model moet laten beinvloeden . Daar is dan geen tijd meer voor en de beslissing is immers al gevallen , zoals we reeds opmerkten . " Het model trekt alles naar zich toe en voor de schilder blijft er dan niets over " , heeft DELACROIX eens gezegd en dat komt hier wel heel goed van pas . Tracht in het lichaam en vooral in de kop van uw model die overheersende trek te bewaren , waardoor je het eerst getroffen bent . Verzwak deze in ieder geval niet , maar versterk hem eerder nog , hoewel dit met enige bescheidenheid dient te geschieden . Een goed portrettist , heeft men wel eens geschreven , is een karikaturist , die zich beheerst . De hoofdtrek van een karikatuurtekenaar is immers dat hij de wezenlijke aard van een levende verschijning weet te onderkennen ; die gaat hij dan overdrijven , ofwel met geestige , ofwel met spottende , boosaardige bedoelingen .
ART . NR . 55 . - FIG . 6 . - ENKELE KUNSTZINNIGE SCHEPPINGEN UIT HET VERLEDEN EGYPTE - APHRODITE VAN PRAXITELES ( GRIEKENLAND ENZ . ) .
Art . Nr . 55 . 
