Archief

Art . Nr . 20 .

      De  onderdelen  van  het  Landschap

                       Het   Terrein

  Het  is  begrijpelijk  dat  wij  de  ontleding  van  het  landschap  beginnen  met  een  studie  van  het  terrein .
  Hierop  speelt  zich  immers  het  leven  af .  Planten  en  bomen  groeien  hier , de  huizen  zijn  erop  gebouwd , het  water  strekt  zich  hierover  uit  en  mens  en  dier  slijten  er  hun  aards  bestaan .  De grond  waarop  wij  leven  doet   zich  voor  als  een  groots  bouwwerk  met  zijn  vlakten   en  uitsteeksels , met  zijn  dalen  en  bergen .  Welk  een  wonderlijk  mooi  spel  van  licht  en  donker , van  kleur  en  tegenkleur  kunnen  wij  vaak  ontdekken  al  naar  gelang  de  landstreek  waar  wij  ons  bevinden .  In  fig . 7 , een  penseelschets  door  V . Bonneterre , zien  wij  heel  mooi  de  opbouw  van  een  landschap  in  verschillende  plans .  De  krachtige  scheidingslijnen  tussen  die  plans  laten  ons  ook  heel  goed  de  bewegingen  van  het  terrein  zien .  Bij  de  opzet  van  een  landschap  doen  wij  er  dus  goed  aan  deze  lijnen  op  te  zoeken ;  het  zijn  tevens  de  constructielijnen .  Wij  zien  in  fig . 8  een  ander  voorbeeld  met  de  constructie  daarvan  in  fig . 9 .  Ge  grote  " bewegingen "  in  dit  landschap  zijn  aangegeven  door  de  volgende  lijnen :  EF , KL  ( de weg  -  het  meest  sprekende  ellement )  A - B  ( de  hoge  kant  van  het  eerste  plan  links ) . 
  G . H . I .  ( eerste  plan  aan  de  rechterzijde )  -  C - D  ( het  tweede  plan  dat  het  midden  van  de  compositie  inneemt ) .  Het  is  een  mooi  afgewogen  compositie ;  de  partij  rechts  vormt  een  prachtig  tegenwicht  het  linker  gedeelte , terwijl  het  geheel  op  het  midden  gericht  is  door  de  weg  in  het  tweede  plan .  Wij  vragen  bij  dit  schilderij  uw  aandacht  voor  de  mooi  afgestemde  toonwaarden  en  de  door  de wind  bewogen  bomen .  Bij  het  schilderen  of  tekenen  van  een  landschap  moet  je  eraan  denken  dat  een  krachtige  voorgrond  ( met  alle  bijbehorende  details )  het  geheel  diepte  geeft .  Hoe  dichter  een  voorwerp  bij  u  staat  des  te  meer  details  ziet  je  immers  en  des  te  krachtiger  doen  zij  zich  dan  ook  aan  het  oog  voor .  Maar  let  op  !  Er  zijn  gevallen  waarin  de  algemene  toon  -  of  kleurwaarde  van  een  verder  verwijderd  deel  in  het  landschap  gelijk  is  of  zelfs   krachtiger  dan  die  van  het  eerste  plan .  Wij  kunnen  dit  soms  heel  goed  waarnemen  wanneer  wij  aan  zee  staan .  Fig . 40  geeft  ons  daarvan  een  goed  voorbeeld .  Dergelijke  verschijnselen  zijn  veelal  het  gevolg  van  de  belichting , welke  in  het  landschap  zo'n  belangrijke  rol  speelt .  De  belichting , wijzigt  het  kenmerkende  van  een   landschap  al  naar  gelang  het  uur  waarin  wij  dit  zien .  Een  fel  door  de  zon  beschenen  landschap  zal  krachtige  kleur , en  toontegenstellingen  laten  zien , terwijl  ditzelfde  landschap  onder  een  grijze  hemel  aanmerkrlijk  zwakker  van  tegenstellingen  is .  Wij  willen  echter  nogmaals  opmerken  dat  dit  slecht  algemeenheden  zijn .  Vaste  regels  zijn  nu  eenmaal  niet  te  geven  en  nauwkeurige  waarneming  blijft  een  gebiedende  eis .  In  het  volgende  gedeelte  van  dit  hoofdstuk  zullen  wij  de  verschillende  terreinsoorten  aan  een  nader  onderzoek  onderwerpen .  De  afbeeldingen  welke  hierbij  behoren  laten  je  technieken  zien  die  geéigend  zijn  voor  het  weergeven  van  dergelijke  landschappen .

                  Rotsachtig  terrein 

  Hierin  komt  de  bouw  al  dadelijk  in  al  z'n  scherpte  naar  voren .  Wij  zeggen  " scherpte "   want  de  ruwe  uitsteeksels  van  de  rotsen  steken  scherp  af  tegen  de  glooiingen  van  het  terrein  en  de  zachte  golvingen  van  de  grasvlakten , het  is  dus  raadzaam  bij  het  maken  van  een  dergelijk  tekening  die  contrasten  duidelijk  te  laten  uitkomen  en  er  het  hoekige  karakter  in  te  leggen , wat  gemakkelijk  bereikt  wordt  door  een  gebroken  lijn , een  korte  stevige  streek .  De  pen  leent  zich  uitstekend  voor  deze  landschappen ?  Je  kunt  het  zien  in  de  pentekening  van  het  rotslandschap  ( fig. 10 ) .
Je  ziet  daar  een  weg  van  grote  onregelmatige  stenen , met  langs  de  kant  massieve  rotsblokken  van  verschillende  grootte .  Links  en  rechts  grasland  met  enkele  bomen  en  struiken .  Het  geheel  geeft  de  indruk  van  ruwheid , van  hardheid  die  niet  zonder  bekoring  is .  Met  een  gewone  pen  kunt  je  het  karakter  het  beste  weergeven .  Let  op  de  stevige  hand  die  door  haar  forse  streken  de  vorm  van  de  rotsen  aangeeft  waardoor  zij  direct  in  het  oog  springen .  De  weg  is  minder  krachtig  aangegeven  door  de  fijnere  arcering .  We  zullen  hier  niet  terugkomen  op  de  techniek  van  de  pentekening ; deze  is  immers  uitgebreid  behandeld  in  de  les  " Licht  en  Schaduw " .  Bestudeer  deze  tekening  en  zie  het  indringende  effect  van  de  techniek , die  hier  onrustig  en  toch  persoonlijk  is .  De  ervaring  zal  je  leren  te  profiteren  van  de  hulpmiddelen  die  deze  werkwijze  biedt .  Vooral  de  " opzet  "  is  belangrijk  en  wie  weet  ?... daar  het  hier  om  het  handschrift  gaat , zal  ongetwijfeld  uw  persoonlijkheid  in  de  "  opzet  "  kunnen  uitkomen .  

                        Zandgrond

  Wij  hebben  er  in  het  vorige  hoofdstuk  op  gewezen  dat , ongeacht  de  aard  van  het  terrein , het  altijd  mogelijk  is  er  de  grote  lijnen  in  terug  te  vinden .  In  de  gewassen  tekening  van  fig . 11  vinden  wij  er  de  bevestiging  van .  Hier  gaat  het  op  een  golvende  bodem .  Het  opgewaaide  zand  van  de  duinen  vormt  heuveltjes  met  zachte  welvingen .  De  uitdrukking  is  eenvoudig  en  het  reliéf  soepel .  Het  terrein  is  vrij  kaal , een  enkele  graspol , zoals  men  in  de  duinen  vaak  ziet , vormt  de  enige  onderbreking  in  de  eenzaamheid  van  het  terrein .

   Wij  volgen  nog  steeds  dezelfde  werkwijze :  eerst  geven  wij  met  eenvoudige  lijnen  de  glooiingen  van  het  terrein  aan .  Met  het  natte  penseel  worden  vervolgens , grof , enkele  kleurwaarden  opgezet :  het  reliéf  van  de  heuveltjes , de  kleur  van  de  lucht , de  donkere  vlekken  van  de  bomen , lichtere  plekken  van  het  gras .  Wij  zullen  de  " gewassen  tekening  " , de  hier  gebruikte  techniek , later  bespreken  als  voorloper  van  de  aquarel .  Het  principe  van  de  gewassen  tekening  komt  in  het  kort  hierop  neer : de  toonwaarden  worden  in  de  tekening  opgebracht  door  middel  van  een  penseel  met  sterk  verdunde  waterverf .  Over  het  algemeen  gebruikt  men  zwarte  of  bruine  waterverf .  Maar  zowel  hier  als  in  de  volgende  voorbeelden  doet  de  keuze  tussen  de  verschillende  technieken  er  weinig  toe .  Ongetwijfeld  geeft  het  karakter  van  het  motief  de  werkwijze  al  aan  en  daar  moet  men  rekening  mee  houden .  Maar  welk  materiaal  men  ook  gebruikt , het  gaat  om  de  tekening  en  het  waarnemen  der  toonwaarden  en  de  juiste  weergave  daarvan .  Als  je  fig . 12  bekijkt , ziet  je  een  snelle  schets  met  de  pen .  Men  had  net  zo  goed  een  podlood  kunnen  gebruiken .  Hoofdzaak  is  echter  de  weergave  van  de  beweging  in  het  landschap  en  het  uitdrukken  van  de  vormen  en  toon .  Men  moet  zich  aanpassen  aan  het  materiaal  dat  men  gebruikt  en  dit  materiaal  aanwenden  tot  het  verkrijgen  van  een  expressief  resultaat .  Wij  raden  je  daarom  aan  vaak  te  oefenen  en  daarbij  telkens  van  materiaal  te veranderen .  

                 Moeraslandschap

  Het  melancholieke  landschap  van  fig . 13  is  gemaakt  met  houtskool  en  daarna  gewassen .  Wij  herhalen  nog  eens  dat  er  niets  veranderd  is  in  de  volgorde  van  het  werk .  Wij  wijzen  in  de  bouw  van  dit  landschap  slechts  op  datgene  wat  in  de  tekening  te  zien  is .  Over  een  wal  midden  in  het  moeras  loopt  een  smalle  weg  die  overgaat  in  het  water  op  de  achtergrond .  Het  terrein  gaat  in  de  verte  over  in  horizontale  lijnen .  Waterplanten , vooral  riet , zijn  min  of  meer  scherp  getekend , weer  verzacht  door  een  iets  lichtere  toon .  Je  moet  niet  bang  zijn  om  in  het  " handschrift "  de  verschillende  accenten  een  rol  te  laten  spelen , die  je  kunt  verkrijgen  door  de  verf  nu  eens  sterk  te  verdunnen  en  dan  weer  bijna  onverdund  te  gebruiken , zoals  je  dit  ziet  in  de  lucht  en  in  de  planten  op  het  tweede  plan .  Natuurlijk  moet  een  korrelig  papier  gebruik  worden , waardoor  ook  de  kleinste  hoeveelheid  verf  een  effect  geeft .