De vliegenzwam (Amanita muscaria) is de overbekende paddenstoel met de rode of
oranje hoed met witte stippen. Hij groeit gewoonlijk onder berken en naaldbomen
op donkere en beschutte plekjes in het bos en komt ook voor op wat
zanderige grond. Hij behoort tot de familie van de Amanita en binnen deze
familie huizen de mooiste, maar ook de meest giftige paddenstoelen die er
bestaan. De vliegenzwam heeft echter ten onrechte de naam extreem giftig te
zijn. Die giftigheid wisselt nogal en dat is uiteraard afhankelijk van de
vindplaats en de natuurlijke omstandigheden van klimaat en bodem. Een
intoxicatie door de vliegenzwam heeft vrijwel nooit een dodelijke afloop.
De overlevering stelt dat er vroeger stukjes van de hoed in een
schotel melk werden gebruikt om op die manier de vliegen te vergiftigen.
Vermoedelijk heeft de vliegenzwam hieraan zijn naam ontleend. Maar heeft iemand
er wel eens over nagedacht dat het woord ‘vliegen’ in de vliegenzwam niet alleen
te maken kan hebben met de insecten, maar dat het mogelijk ook te maken kan
hebben met ‘het vliegen’ , het trippen naar een andere werkelijkheid zoals de
sjamanen dat soms doen?
De hallucinogene eigenschappen van de vliegenzwam zijn al sinds
onheugelijke tijden bekend. De sjamanen van Siberië maakten gebruik van de
vliegenzwam om in een trance te komen waardoor ze in ondermeer contact konden
treden met de wereld van de geesten van hun voorouders.
De effecten van de inname van vliegenzwam kunnen behoorlijk variëren.
Als er een te hoog gehalte aan muscarine aanwezig is kun je misselijk worden,
gaan zweten en je speekselklieren kunnen overuren gaan maken. Maar de meer
gewenste effecten zoals euforie, verhoogde stemming, hallucinaties en een
verbeterd uithoudingsvermogen, worden opgewekt door de muscimol. Soms is er de
neiging om te gaan zingen en dansen.
Maar je moet wel weten dat deze zogenaamde psychedelische ervaring
zowel hemel als hel kan zijn. Met de ene sessie kun je het ultieme geluk
ervaren, terwijl je de volgende sessie door de vreselijkste angsten kan worden
overvallen. En waarschijnlijk is het deze onvoorspelbaarheid geweest die deze
paddestoel zoveel ontzag en mysterie heeft opgeleverd.
De vliegenzwam wordt gewoonlijk gegeten, maar soms proberen mensen ze
te roken, hetgeen niet effectief is gebleken. De werkzame stoffen concentreren
zich in de hoed, waarvan je de huid dient af te stropen. Je kunt hem ook koken,
al zul je dan een behoorlijke hoeveelheid van die thee of ‘soep’ moeten drinken
om de gewenste effecten te verkrijgen. Gedroogde paddestoelen verminderen snel
in effectiviteit.
De meest giftige stof, de muscarine verdwijnt uit de paddestoel
wanneer deze wordt gedroogd. Hierdoor is het beslist aan te bevelen om de
vliegenzwam te drogen voordat je hem gaat gebruiken. De vliegenzwam, die laat in
het seizoen geplukt wordt bevat gemiddeld tien maal zoveel muscimol en
iboteenzuur als eentje die in het voorjaar wordt geplukt.
De vliegenzwam valt niet onder de bepalingen van de Opiumwet en mag
dus zonder wettelijke problemen gebruikt worden. Soms hoor je wel eens dat de
vliegenzwam een beschermde paddenstoel is, maar dat is niet waar. Er bestaan in België en Nederland geen beschermde paddenstoelen.
Natuur op het einde van de winter
