ART . NR . 23 . FIG . 27.

Art . Nr . 22 .

                     De  Lucht .

   De  lucht  is  een  van  de  moeilijkste  onderdelen  van  het  landschap ;  vooral  wanneer  de  wind  zware  wolken  voortdrijft  en  deze  onophoudelijk ,  mede  door  de  belichting , van  vorm  doet  veranderen .  De  landschapstekenaar  moet  hier  rekening  mee  houden , als  hij  een  schets  wil  afmaken  die  op  een  bepaalde  tijd  van  de  dag  is  opgezet .  Hij  zal  ermee  door  moeten  gaan  op  hetzelfde  uur  en  met  hetzelfde  weer  waarin  het  begin  van  de  tekening  is  gemaakt .  Wij  zullen  thans  nauwkeuriger  wolken  en  luchten  bespreken , daar  deze  wel  de  moeilijkste  opgaven  vertegenwoordigen .

   De  wolkenlucht .  -  Een  dergelijke  weergave  verkrijgt  men  niet  alleen  door  de  wolken  hun  bepaalde  vorm  te  geven ; ook  de  plaatsing  ten  opzicht  van  elkaar  speelt  een  grote  rol .  Bekijkt  je  fig . 21 bis  maar  eens .  Je  ziet  een  eenvoudig  onderwerp  met  als  belangrijkste  element  de  lucht .  Het  is  een  zomermiddag  en  er  staat  een  lichte  westenwind .  Grote  wolken , zogenaamde  cumulus - wolken , drijven  met  hun  ronde  omvangrijke  grillige  vormen  door de  lucht .  Daartussen  zijn  hier  en  daar  strepen  blauwe  lucht  zichtbaar , waarvan  het  blauw  naar  de  horizon  toe  geleidelijk  afneemt .  Hiermee  rekening  houdend  kunt  je  de  lucht-be-wolkt  of  niet  -  laten  " leven " .  Het  is  nooit  een  verticaal  blauw  gordijn , integendeel , de  kleuren  veranderen  steeds :  eerst  van  een  diepblauw  naar  cobalt-blauw , overgaand  in  een  groenachtig  blauw , daarna  een  gelig  blauw  en  eindigend  in  een  licht  rose  getinte  okerkleur .  Wij  zullen  zien  dat  ook  de  wolken  zich  onderwerpen  aan  de  wetten  van  de  perspectief .  Het  zal  ons  misschien  helpen  als  wij  enkele  hulplijnen  trekken  die  naarmate  zij  de  horizon  naderen  dichter  bij  elkaar  komen , omdat  zij  daar  verder  van  het  oog  verwijderd  zijn .  Daarin  schetsen  wij  snel  de  vereenvoudigde  vormen  van  de  " wolkenmassa's "  ( zie  fug . 21 ) .  Wij  zeggen  met  opzet :  hun  vereenvoudigde  vorm .  Het  is  niet  nodig  precies  de  grillige  lijnen  van  het  wolken-silhouet  na  te  tekenen .  Je  kunt  volstaan  met  hun  volume  en  algemeen  karakter  aan  te  geven .  Als  dit  gebeurd  is  gaan  wij  ze  " modeleren "  met  de  schaduwen  die  zij  hebben  al  naar  gelang  hun  plaats  in  de  lucht :  hoe  verder  naar  de  horizon  ; hoe  zwakker  hun  schaduwen  zullen  ziin ; dat  spreekt  immers  vanzelf  ( fig. 21 bis ) .
  Wij  willen  hier  nadrukkelijk  vaststellen  dat  een  wolk , ondanks  de  lichtheid  van  zijn   " stof "  niet  zonder  tekening  is .  Natuurlijk , deze  is  zeer  beweeglijk  en  wij  moeten  dan  ook  meer  dan  ooit  op  de  visuele  herinnering  teruggrijpen , om  de  vereenvoudigde  vormen ,  zoals  hierboven  omschreven , te  kunnen  onthouden .  Een  lucht , welke  dan  ook ,  moet  altijd  soepel  en  plastisch  worden  weergeven , terwijl  de  tekenwijze  van  de  overige  ellementen  van  het  landschap  harder  en  krachtiger  kan  zijn .  Tenslotte  willen  wij  u  nog  waarschuwen  voor  een   veel  voorkomende  fout , de  lucht  als   geheel  te helder  te  maken .  Dit  vloeit  voort  uit  de  veel  voorkomende  vergissing  dat  men  helderheid  dikwijls  verwant  met  lichtheid .  Sommige  zomerluchten  bijvoorbeeld  zijn  van  een  kleurwaarde  die  de  warmte  suggereert  en  waarin  de  witte  wolken  stralen  met  een  kracht  van  een  door  de  zon   beschenen  wit  gepleisterde  muur .

  Onweerslucht ;  -  Het  landschap  van  fig . 22  is  uigevoerd  met  penseel  en  O.I. inkt  en  accenten  in  conté .  Hiermee  is  een  krachtig  effect  bereikt .  De  lucht  vertoont  grote  stapelwolken  als  voorboden  van  het  onweer .  Zij  bewegen  zich  in  een  zware , hete  atmosfeer .  De  zon , die  schuil  gaat  achter  één  van  de  wolken , geeft  het  landschap  een  gamma  van  sterke  kleurwaarden  die  gedeeltelijk  weerspiegeld  worden  in  het  water .  De  hevige  tegenstellingen  veroorzaken  een  sterke  contrastwerking  waardoor  het  onderwerp  zo  rijk  van  kleur  wordt .
  Na  een  snelle  eenvoudige  potloodschets  wordt  te  tekening  opgezet  met  het  penseel  en  een  flinke  hoeveelheid   O. I . inkt .  De  tekening  is  zwaar , vooral  wat  betreft  de  huizen , de  bomen  en  de  oever , waarin  zelf  bijna  vol  zwarte  partijen  te  zien  zijn .  Daarna  doet  het  conté  dienst  om  te  nuanceren  en  de  overgangen  te  vormen  tussen  het  licht  en  de zware  schaduwpartijen .   

  Avondlucht . -  Aan  het  einde  van  de  dag  kunnen  wij  verschillende  effecten  waarnemen , gevariéerd  al  naar  geland  de  windrichting .  Het  mooiste  zijn  stellig  de  wolken .  De  zon  veroorzaakt  tegen  de  ondergang  een  buitengewone  kleurenrijkdom  en  het  zijn  vooral  de  wolken  die  de  felste  en  meest  onwaarschijnlijke  kleuren  laten  zien .  Het  licht  weerspiegelt  hier , meer  dan  ooit , meest cotrasterende  kleurwaarden .  Wij  laten  je  in  fig . 23  een  eenvoudig  onderwerp  zien :  een  spoorweg  in  het  open  veld .  De  lucht  is  zwaar  van  regenwolken .  Het  is  zes  uur  s'avonds  in  het  begin  van  de  lente .  De  zon  omgeven  door  een  krans  van  helder  licht , is  te zien  door  een  gat  in  de  wolken , de  tekening  is  met  pen  gemaakt en  daarna  gewassen , waardoor  het  gewenste  effect  is  ontstaan .  De  lucht  is  eerst  geschilderd  door  het  opzetten  van  een  lichte  toonwaarde , waarbij  de plaats  van  het sterkste  licht  uitgespaard  werd .  Direct  daarna  komt  de  vormgeving  door  de  verschillende  toonwaarden , waarna  tenslotte  de  heuvels  op  de  achtergrond  en  het  terrein  aangebracht  zijn  in  zwakkere  tinten .  Enkele  krachtige  accenten  voltooiden  het  geheel .   

Art . Nr . 21 .

                    De  Bomen .

  De  boom  is  vaak  een  aantrekkelijk  element  in  het  landschap .  Maar  het  tekenen  van  bomen  brengt  voor  de  leerling  in  het  algemeen  nogal  moeilijkheden  met  zich  mee .  De  beginner  staart  zich  vaak  blind  op  een  overvloed  van  details , die  afbreuk  doen  aan  de  uitdrukking  van  het  geheel , het  silhouet , het  volume , het  karakter  van  het  onderwerp .  Iedere  boom , in  zijn  eigen  stijl , drukt  kracht  of  gratie  uit  of  verrast  ons  door  zijn  onverwachte  grilligheid .

  Als  men  eerlijk  werk  wil  leveren , waarheidsgetrouw , wat  echter  niet  ten  koste  mag  gaan  van  uw  persoonlijke  stijl , is  het  noodzakelijk  de  bijzondere  kenmerken , het  karakter  van  de  boom  die  men  wil  tekenen , te  laten  uitkomen .  Een  typisch  voorbeeld  vormen  de  coniferen , dennen  en  sparren :  de  takken  van  de  conifeer  vertonen  een  bepaalde  willekeur  in  tegenstelling  tot  de  regelmaat  van  de  takken  van  de  den .  En  vergelijkt  je  eens  de  bijna  horizontale  vertakking  van  de  beuk , de  verticale ,  opwaartse  vertakking  van  de  Italiaanse  populier  in  tegenstelling  weer  met  de  neerwaartse  van  de  treurwilg .  Wat  een  verscheidenheid  !   Bij  de  berk  is  de  vertakking  tenger  en  grillig , bij  de  kastanje  knoestig  en  sterk , hier  dun , daar  weer  dicht  enz.  Vandaar  ook  de  zeer  duidelijke  verschillen  in  karakter , die  men  gemakkelijk  kan  bestuderen .  Het  gebladerte  telt  ook  mee  bij  het  weergeven  van  het  karakter , maar  het  komt  nog  meer  tot  uitdrukking  door  de  vorm  van  de  bladermassa's  dan  van  het  enkele  blad .  Hoe  " construeert "  men  nu  een  boom  ?   Wij  moeten  ons  niet  zozeer  bezighouden  met  de  soort , maar  meer  met  het vinden  van  een  algemene  regel , wat  voor  boom  het  ook  is .  Wij  dienen  eerst  het  silhouet  in  z'n  geheel  te  bekijken  en  kunnen  haar  dan  opzetten  in  een  vereenvoudige  vorm  zoals  fig . 14  ons  laat  zien .  Daarna  kijken  wij  naar  het  gebladerte .  Het  kan  samengesteld  zijn  uit  verschillende  bladermassa's  die  wij  ook  ieder  met  zijn  eigen  omtrek  heel  schetsmatig  neerzetten .  Tenslotte  geven  wij  in  elke  massa  de  schaduwpartij  aan .  En  dan  is  de  beginconstructie  klaar .  Nu  moeten  wij  alleen  nog  de  juiste  plaats  van  de  gaten  in  het  gebladerte  aangeven , waardoor  de  bladermassa's  op  zichzelf  komen  te  staan .  Het  geheel  verlevendigen  wij  door  de  toonwaarden  van  de  schaduwen , waardoor  samen  met  de  grondtoon  van  de  gewassen  tint  het  volume  van  de  boom  wordt  aangegeven  ( fig . 15 ) .  Het  zal  ook  nuttig  zijn  's winters  te  tekenen  als  de  bomen  kaal  zijn .  Je  zult  de  vorm  , de  " beweging " en  de  samenstelling  van  de  bladermassa's  beter  kunnen  bepalen , als  je  de  grondvorm  goed  heeft  bestudeerd .  Je  moet  niet  vergeten  dat  het  karakter  van  een  boom  niet  alleen  ligt  in  de  stam  en  de  voornaamste  takken  maar  ook  in  de  kleinere  vertakkingen .  De  vorm  van  het  gebladerte , die  iedere  boom  z'n  eigen  karakter  geeft , is  bepaald  door  de  rangschikking  van  de  takken , die  tot  het  kleinste  twijgje  toe  het  " skelet "  vormen .  Je  moet  ook  naukeurig  de  zichbare  wortels  met  hun  grillig  verloop  gadeslaan .  En  eveneens  de  schors  die  bij  elk  soort  zo  verschillend  is .  Een  diepgaande  studie  van  de  onderdelen  van  een  boom  zal  leiden  tot  een  tekening  die  het  karakter  van  een  boom  uitdrukt .  Het  is  een  goede  oefening  één  enkel  blad  te  tekenen .  Daarna  een  twijgje  met  enkele  bladeren , en  dan  steeds  verder  gaande  een  hele  tak  en  tenslotte  de  gehele  bladermassa  waarbij  je  vereenvoudigingen  aanbrengt  al  naar  gelang  de  uitbeiding  van de  tekening  vordert .  Wat  ook  een  goede  oefening  is  ?   Tekent  de  boom  zich  af  tegen  een  lichte  lucht  ?   Knijp  uw  ogen  half  dicht , zodat  alleen  nog  de  omtrek  van  de  grote  massa  te  zien  is .  Het  is  overigens  altijd  goed  wanneer  men  waarneemt , vooral  wanneer  het  een  ingewikkend  onderwerp  betreft , de  ogen  half  dicht  te  knijpen  teneinde  hoofdzaak  en  bijzaak  beter  te  kunnen  scheiden .  Ook  de  tegenstellingen  van  de  toonwaarden  zult  je  op  die  manier  duidelijker  kunnen  zien .  Dit  is  zeer  belangrijk .
   Wij  zullen  nu  enkele  bijzondere  soorten  bestuderen  om  ons  te  oefenen  in  het  waarnemen  en  het  uitdrukken  van  het   karakter .

  De  Berk .  -  Dit  is  sierlijke  boom , met  een  teer  groen  en  dun  gebladerte .  Een  gladde  zilverachtig  witte  stam , zeer  sprekend , vooral  in  het  zonlicht  tegen  een  donkere  achtergrond .  Dit  is  het  geval  in  ons  voorbeeld  van  fig .  16 .  De  takken , willekeurig  van  vorm , ontspruiten  romdom  uit  de  stam  en  vormen  een  weefsel  van  zilverachtig  wit , hetgeen  zelfs  te  merken  is  bij  de  kleinste  twijgjes .  Enkele  donkere  vlekjes  versieren  hier  en  daar  het  gebladerte .  Deze  tekening  is  gemaakt  met  zacht  contépotlood  op  enigszins  korrelig  papier .  De  werkwijze  die  gevolgd  werd  is  dezelfde  als  in  ons  eerste  voorbeeld , maar  wij  lieten  hier  de  eerste  opzet  niet  zien .  Daar  in  deze  tekening  niet  is  gedoezeld  heeft  het  zwarte  conté  zijn  kracht  behouden .  Let  op  hoe  het  gebladerte  is  weergegeven  :  nu  eens  in  een  grijze  toon  door  potlood  streken , dan  weer  door  levendige  accenten .  De  voorgrond , rijk  met  gras  begroeid , is  zeer  vrij  behandeld .

  De  wilg .  -  Eveneens  een  lieflijke  boom  met  dun  gebladerte .  Wij  bedoelen  hier  vooral  de  wilgen  langs  de  waterkant , omdat het  uiterlijk  van  deze  bomen  zeer  geprononceerd  is .  Hij  bestaat  meestal  uit  een  gedrongen  korte  stam , waarbij  uit  de  kop  een  bos  takken  opwaats  gericht  is .  Overgens  is  de  mens  bij  de  vorm  van  deze  boom  tussenbeide  gekomen  door  hem , na  een  vergevorderde  groei , op  geringe  hoogte  te  snoeien .  De  pen  leent  zich  uitstekend  om  het  onrustige  en  knoestige  uiterlijk  weer  te  geven .  Het  gebladerte  is  haast  even  fijn  als  dat  van  de  berk .  De  weergave  met  conté  komt  sterk  overeen  met  die  van  de  pentekening  van  fig . 17 . 

  Italiaanse  populier .  -  Deze  hoge  boom ,  elegant  en  majestueus  tegelijk , wanneer  hij  volgroeid  is , verheft  zich  op  de  vlakten , in  bosjes  of  langs  de  wegen .  Een  zeer  geprononceerd  silhouet  en  onderling  weinig  verschillend ;  terwijl  de  meeste  andere  boomsoorten , ondanks  hun  eigen  karakter , een  grote  verscheidenheid  vertonen .  De  tekening  van  fig . 18  is  gemaakt  op  schaafpapier  en  deze  werkwijze  hebben  wij  reeds  besproken  in  de  les  " Licht  en  Schaduw " .

  De  Eik .  -  Bewonderenswaardig  door  zijn  krachtig  en  majestueus  uiterlijk , is  de  eik  precies  het  tegenovergestelde  van  de  berk  die  naast  deze  grove  reus  zo  teer  uitkomt .  Zijn  stam  is  dikwijls  zeer  zwaar.  Men  zou  bijna  kunnen  zeggen  dat  hij   " gespierd "  is  met  zijn  knoestige  uitsteeksels  en  zijn  diepe  rimpels , die  door  de  lichtval  des  te  beter  uitkomen .  De  takken  ontspruiten  min  of  meer  wanordelijk  uit  de  stam  en  de  verwarde  vertakkingen  ziin  soms  aan  de  uiteinden  bladerloos ;  Het  bladerdak  is  niettemin  zwaar  en  dicht  en  het  vertoont  bladermassa's  zoals  wij  dit  bij  de  andere  soorten  gezien  hebben .  Het  voorbeeld  van  fig . 19  is  uitgevoerd  met  olieverf  in  wit  en  ivoorzwart   ( zie  onze  les  Licht  en  Schaduw ) .  De  opzet  is  gedaan  met  een  platte  kwast  gedoopt  in  terpentijn  en   ivoor-zwart .  De  tekening  wordt  hierdoor  zeer  geprononceerd , vooral  wat  betreft  de  stam  en  de  takken .  Tenslotte  doen  enkele  zeer  lichte  kleurwaarden  het  volume  van  de  bladermassa's  uitkomen  en  accentueren  ook  het  ruwe  en  knoestige  karakter  van  de  stam .  Het  met  gras  begroeide  terrein  op  de  voorgrond  is  in  deze  studie  ook  vrij  behandeld .  

  De  Den .  -  Wij  zien  hier  een  buitengewoon  mooie  tekening  van  een  groep  dennen  door  de  Engelse  schilder  Constable  ( fig. 20 ) .  De  tekening  die  met  potlood  is  gemaakt  laat  ons  dezelfde  eenvoud  van  uitvoering  zien .  De  kruinen  vormen  grote  massa's  ieder  ondersteund  door  één  hoofdtak , die  zich  weer  vertakt  in  massa's  van  aanzienlijk  kleinere  omvang .  Het  is  belangrijk  te  zien  hoe  het  karakter  spreekt  uit  deze  grote  eenheden  en  niet  uit  de  gedetailleerde  weergave  van  de  bladeren .  De  bewegelijke  tekenwijze , aangepast  aan  de  structuur  van  de  takken , draagt  ongetwijfeld  bij  tot  de  uitdrukking  van  het  karakter .