Naar de inhoud

Teken en schildercursus fritske3

TEKEN EN SCHILDERTECHNIEKEN EERSTE DEEL VANAF 14/10/06
akke.beakke.be
Zondag 25 juni 2006

ART . NR . 30 . c , - HET OLIEVERF SCHILDERIJ

Art . Nr . 30 . c ,

                   Het  olieverf  schilderij

  In  dit  hoofdstuk  zullen  wij  ons  beperken  tot  algemene  richtlijnen , want  een  uitvoerige  bespreking  van  het  schilderen  van  portretten  zou  tot  een  boekdeel  uitgroeien .
  Alvoren  men  palet  en  penselen  ter  hand  neemt  dient  de  tekening  van  de  kop  verantwoord  te  zijn .  Ook  de  grenzen  van  de  vlakken  waaruit  de  kop  is  opgebouwd , dient  je  zuiver  te  markeren .  Nalatigheid  op  dit  punt  zal  zich  uiteindelijk  wreken  in  de  kleur .
  Het  overbrengen  van  de  tekening  op  linnen  of  paneel  is  eveneens  van  belang .  Teken  de  kop  eerst  op  gewoon  papier , maak  dit  papier  aan  de achterkant  zwart  met  houtskool , leg  het  geheel  op  het  linnen  of  het  paneel  en  druk  met  een  hard  potlood  de  tekening  door .  Deze  manier  maakt  het  tevens  mogelijk  de  kop  goed  in  het  vlak  te  plaatsen .  De  eerste  aanleg  in  verf  moet  op  een  sobere  wijze  gebeuren .  Een  neutrale  tint  van  bijvoorbeeld  gebrande  sienna , ultramarijn  en  meer  of  minder  wit , kan  heel  goed  worden  gebruikt .  Verdun  de  verf  en  borstel  luchtig  de  voornaamste  toonwaarden  -  licht , halflicht  en  schaduw  -  daarbij  lettend  op  een  niet  te  dikke  verfopdracht .  Deze  eerste  opzet  kan  men  laten  drogen , doch  het  is  ook  mogelijk  direct  met  de  afwerking  verder  te  gaan .  Eén  van  deze  manieren  is  dus  mogelijk ;  pas  ze  echter  niet  doorelkaar  toe . 
  Sommigen  raden  aan  om  onderdeel  voor  onderdeel  af  te  werken , en  dit  niet  ten  onrechte .  Nemen  wij  bijvoorbeeld  het  oog . 
  Het  schilderen  daarvan  is  een  moeilijk  werk  omdat  het  wit  van  het  oog  zuiver  afgewogen  dient  te  worden  tegen  de  vleeskleur .  Het  laten  aandrogen  van  de  oogpartijen  zou  een  ongewenst  verfrelief  kunnen  veroorzaken  waarvan  je  bij  de  verdere  afwerking  last  kunt  hebben .  Beter  is  dan  ook  de  ogen  " nat  in  nat "  -  zoals  dit  in  schilderstaal  heet  -  in  één  zitting  te  schilderen .  
  
   Hareux  raadt  in  zijn  boek  over  het  schilderen  aan   om  de  opzet  van  het  geheel  op  de  volgende  wijze  te  vergemakkelijken :  bepaal   je  tot  een  gamma  van  drie  kleuren  welke  je   bij  uw  model  aantreft  en  breng  hierin  geen   veranderingen .  Doordat  de  kleuren  op  uw  palet  blijven , dienen  zij  als  grondkleuren   voor  het  werk .  Om  een  voorbeeld  te  noemen : Je  mengt  de  lokale 
" vleeskleur " , de  kleur  van  de  lichtpartijen  en  de   kleur  van  de  schaduwpartijen  daarvan .  Met  deze  kleuren  echter  gaat  je  niet  schilderen , doch  je  gebruikt  ze  zoals  een  musicus  zijn  stemvork .  Nu  gaat   je  van  iedere  partij  de  juiste  kleur  en  toonwaarde  observeren  en  je  zult  dan  ontdekken  dat  je  voor  de  ene  partij  wat   meer  rood  door  de  grondkleur  moet  mengen  , voor  de  andere  partij  wat  meer  groen , meer  geel  of  meer  blauw  enz.  Op  die  wijze  vermijdt  je  de  ongemakken  van  steeds  wisselende  belichting  tijdens  het  werken .
  Wij  zullen , om  een  goed  gegrip  van  deze  raadgevingen  te  krijgen , nogmaals  herhalen  dat   onder  lokale  toon  en  lokale  kleur  wordt  verstaan : de  eigen  kleur  van  ieder  object , welke  niet  beinvloedt  wordt  door  een  bijzondere  verdeling  van  licht  en  schaduw .  
    Hareux  raadt  eveneens  aan  om  de  overgangen  van  de  verschillende  tinten  met  vele  kleine  streekjes  te  schilderen , licht  in  donker  en  donker  in  licht .  Bij  het  schilderen  dient  de  penseelstreek  met  de  vorm  mee  te  lopen , zoals  wij  laten  zien  in  fig. 71 .
  Tenslotte  zegt  Hareux  ons , dat  wanneer  de  kop  op  een  flink  formaat  geschilderd  is , iets  wat  wel  wenselijk  is , de  penseelstreken  van  de  fond  zichtbaar  moeten  blijven , doch  naarmate  zij  de  kop  naderen  dienen  ze  wel  even  te  " versmelten " .  Er  moet  dus  om  de  kop  even  een  soort  aureool  onstaan , waarvan  men  het  bestaan  eerder  raadt  dan  waarneemt .  De  kop  zal  zich  daardoor  uit  de  fond  losmaken , tewijl  hij  aan  de  andere  kant  toch  weer  met  het  geheel  verbonden  blijft . 
  Zorg  er  ook  voor  dat  de schaduwpartijen  in  het  gezicht  lichter  of  donkerder  zijn  dan  de  fond .  Nimmer  mogen  zij  van  dezelfde  waarden  zijn , want  daardoor  krijgt  je  onwillekeurig  een  slap  en  monotoon  geheel . 
  Gaat  je  deze  methode  van  werken  volgen , dan  moeten  wij  je  aanraden  eerst  eens   enkele  studies  te  maken  in  één  kleur  olieverf , zoals  wij  dit  onder  andere  besproken  hebben  in  de  les " Licht  en  Schaduw " .
  Over  het  schilderen  met  gouacheverf  kunnen  wij  zeer  kort  zijn .  Evenals  olieverf  is  dit  ook  een  dekkende  verf , welke  evenwel  met  water  wordt  verdund . De  schildertechniek  komt  vrijwel  overeen  met  die  van  olieverf .  


Zaterdag 24 juni 2006

ART . NR . 30 . b , - DE PENTEKENING

Art . Nr . 30 . b ,

                           De  Pentekening.

  Met  opzet  behandelen  wij  deze  techniek  als  een  van  de  laatste  en  wij  herhalen  nogmaals , dat  je  de  tekenpen  vooral  niet  in  uw  eerste  oefeningen  moet  gebruiken .
  De  techniek  van  het  pentekenen  hebben  wij  reeds  besproken  in  de  les
" Licht  en  Schaduw " .  Wij  veronderstellen  dan  ook  dat  je  regelmatig  met  dit  materiaal  heeft  gewerkt , want  alleen  wanneer  je  deze  techniek  geheel  en  al  beheerst  zult  je  die  vrijheid  en  soepelheid  bereiken  welke  hiervoor  kenmerkend  zijn .  Elke  aarzeling  of  onhandigheid  immers  komen  juist  in  de  pentekening  meteen  naar  voren .  Hoe  soepel  het  eigenlijke  werktuig , de  pen , ook  is , de  pennestreek  is  onverbiddelijk .  Een  streek  met  een  zacht  potlood  laat  aan  de  zijkanten  geen  scherpe  begrenzing  zien , waardoor  de  gehele  streek  enigszins  verzacht  wordt .  De  pennestreek  daarentegen  is  scherp .  De  verzachting  van  de   lijn  die  hier  ontbreekt  zullen  wij  moeten  doen  uitkomen  door  een  verbinding  van  naast  elkaar  en  over  elkaar  getrokken  lijnen .  Echter , en  dit  is  uiterst  belangrijk , dienen  wij  te  voorkomen  dat  zich  bij  deze  overgangen  een  uitgesproken  geruit  patroon  gaat  vormen .  Zo'n  " horregaas - effect "  is  lelijk  en  zeker  wanneer  het  voorkomt  in  een  pentekening  op  klein  formaat .  Aan  de  andere  kant  mogen  de  lijntjes  ook  niet  te  dicht  opeen  gezet  worden , want  dan  bestaat  er  kans  dat  zo'n  partij  dichtloopt  en  er  dus  een  massieve  vlek  ontstaat .  Naarmate  je  meer  met  de  pen  werkt  zult  je  zeker  uw  eigen  manier  gaan  ontdekken .  Vaste  regels  zijn  ten  eenmale  moeilijk  te  geven  .  Bestudeer  de  verschillende  voorbeelden  welke  wij  van 
fig. 64  tot  70  laten  zien .  
Je  ziet  dat  al  deze  koppen  op  zeer  verschillende  wijzen  behandeld  zijn , maar  dat  zij  toch  ergens  een  punt  van  overeenkomst  hebben , namelijk  dit , dat  de  penlijnen  met  de  vormen  meelopen  en  zodoende  de  plastische  vorm  versterken .     
 
Zaterdag 24 juni 2006

ART . NR . 30 . b , - FIG . 64 . - PENTEKENING DOOR LOEVY

Art . Nr . 30 . b ,

Fig . 64 .

Pentekening  door  Edouad  Loevy .
Een  geraffineerde  techniek  !
De  arcering  met  ronde  lijntjes  is  zo  mooi  open  gehouden , dat  deze  partijen , zelfs  bij  verkleining , niet  zullen  " dichtlopen " .
Zaterdag 24 juni 2006

FIG . 67 . - PORTRETSTUDIE DOOR BONNETERRE

Fig . 67 .

Portretstudies  met  pen  en  inkt .
Zie  de  verschillende  wijzen  van  uitvoering
en  vergelijk  ze  onderling .
( Bonneterre ).

Zaterdag 24 juni 2006

ART . NR . 30 . a , - GEWASSEN TEKENING

Art . Nr . 30 . a ,

                  De  gewassen  tekening .

  In  de  fraaie  gewassen  tekening  welke 
fig . 61  laat  zien , treedt  duidelijk  aan  het  licht  dat  wij  hier  te  doen  hebben  met  een  techniek  welke  om  een  zekere  behendigheid  vraagt .  Een  behendigheid  welke  men  zich  slechts  door  veel  oefening  eigen  kan  maken .  De  vloeiende  waterwerf  is  nu  eenmaal  niet  zo  volgzaam  als  potlood  of  pen .  In  het  ene  geval  dient  je  het  uitvloeien  van  de  tinten  tegen  te  gaan ; in  een  ander  geval  moet  je  er  juist  gebruik  van  maken .  Door  heel  veel  te  oefenen  zult  je  evenwel  vertrouwd  geraken  met  dit  materiaal .  Zorg  ervoor  dat  uw  papier  goed  opgespannen  is  of  gebruik  aquarelcarton .  Voor  uw  eerste  studies  raden  wij  aan  niet  te  grof  papier  te  gebruiken , daar  dit  wel  eens  onverwachte  witte  plekken  in  de  tekening  tot  gevolg  kan  hebben .  Middel - of  glad  aquarelpapier  kunt  je  dus  het  beste  gebruiken .  Maak  uw  schets  met  een  HB  potlood .  Harder  potlood  doet  ongewenste  groeven  in  het  papier  onstaan , waarvan  je  last  heeft  bij  het schilderen .  De  voornaamste  schaduwpartijen  omlijnt  je  eveneens  heel  licht  met  poltlood . 
  Als  kleuren  voor  een  gewassen  tekening  komen  lampenzwart  en  sepia  in  aanmerking .  Wanneer  uw  schet  klaar  is , bevochtig  dan  met  een  brede  platte  penseel  de  gehele  tekening .  Overtollig  water  neemt  je  op  met  een  uitgeslagen  penseel .  Wanneer  het  papier  nu  nog  een  beetje  vochtig  is  zet dan  de  halftonen  op  en  spaar  de  hoge  lichten  uit .  De  halftonen  laat  je  nu  even  aandrogen  en  vervolgens  brengt  je  de  donkerste  partijen  aan , waarbij  je  zorgt  dat  de  aanraking  met  de  halftonen  mooi  vloeiend  wordt .  Bent  je  in  dit  stadium  gekomen , dan  zullen  de  verschilende  tussentinten  aangebracht  moeten  worden , waarbij  het  vormen  van  kringen  zoveel  mogelijk  vermeden  wordt .  Je  zult  dan  ook  zien  dat  sommige  lichtpartijen  te  wit  geworden  zijn  en  hierover  zal  dus  een  licht  tint  gezet  moeten  worden .  Te  donkere  gedeelten  kunnen  met  een  penseel  schoon  water  afgewassen  worden . 
  De  gewassen  tekening  is  een  uitstekende  voorstudie  voor  de  aquarel .  De  techniek  is  immers  in  wezen  dezelfde .  Het  enige  verschil  is  dat  je  in  de  aquarel  met  vele  kleuren  werkt  en  in  de  gewassen  tekening  slecht  met  één  kleur .  
  Een  waarschuwing  welke  wij  je  niet  mogen  onthouden  is  deze , dat  velen  de  neiging  hebben  om  al  hun  koppen  eenzelfde  grondtoon  te  geven .  Dit  is  absoluut  fout .  Evenals  het  groen  van  de  bladeren  verandert  al  naar  gelang  de  belichting , zo  zal  ook  iedere  kop  een  andere  tint  hebben , afhankelijk  van  de  wijze  waarop  hij  wordt  belicht , waarbij  wij  dan  tevens  rekening  moeten  houden  met  de  weerkaatsingen  van  omringende  objecten .  Alleen  door  de  directe  waarneming  moet  je  zich  laten  leiden .  Wanneer  je  op  deze  wijze  studeert  zult  je  zelf  ondekken  hoeveel  onwaarheden  er  kunnen  schuilen  in  sommige  nuchter aanvaarde  theorieén .   
Vrijdag 23 juni 2006

ART . NR . 30 . - DE UITVOERING .

Art . Nr . 30 .

                            De  uitvoering.

  Iedere  kunstenaar  maakt  gebruik  van  een  techniek  en  een  uitvoering  welke  het  beste  past  bij  zijn  aanleg .  Voorlopig  moet  je  bij  het  portrettekenen  pen  en  penseel  nog  laten  rusten .  Later , wanneer  je  meer  ervaring  heeft  gekregen  kunt  je  eens  proberen 
pen - en  penseeltekeningen  te  maken .  Beide  materialen  eisen  in  het  begin  nog  teveel  aandacht  voor  zichzelf  op .  
 
                    De  potloodtekening .

  Potlood  is  verreweg  het  gemakkelijkste  materiaal  en  de  effecten  welke  je  daarmee  kunt  bereiken  zijn  vele .
  Je  kunt  het  potlood  op  verschillende  manieren  hanteren , namelijk  door  met  een  scherpere  of  stompere  punt  te  tekenen , of  wel  dat  je  gebruik  maakt  van  een  schuin  afgeslepen  -  beitelvormige  -  punt .  Potloodstreken  laten  zich  voorts  uitwrijven  met  de  vinger  of  met  een  doezelaar , waarbij  je  dan  met  vlakgum  de  hoge  lichten  kunt  inzetten .  Bij  de  laatste  werkwijze  moeten  wij  er  wel  op  letten  dat  de  tekeing  niet  te  week  wordt .  De  vlakken  moeten  dus  niet 
" doodgepoetst "  worden , zoals  men  dit  noemt .  De  meest  eenvoudige  werkwijze  is  evenwel  de  beste  en  een  bewijs  hiervoor  is  fig .  57 , een  meesterlijke  portretstudie  van  Berthold - Mahn , van  wiens  hand  er  in  deze  les  vele  portretten  zijn  afgebeeld .  Zie  eens  hoe  hier  met  eenvoudige  middelen  een  levendige  uitdrukking  verkregen  is .  Dergelijke  tekeningen  doen  ons  toch  werkelijk  meer  dan  die  waarin  met  goedkope  effecten  een  twijfelachtig  resultaat  is  verkregen .  In  de  tekeningen  van  Berthod - Mahn  worden  we  getroffen  door  de  lenigheid  van  de  grijze  potloodlijnen  met  hier  en  daar  een  versterking , zoals  de  ogen , de  neusvleugels  en  de  bovenlip , welke  voldoende  is  om  een  indruk  van  leven  te  geven .  Bekijken  we  nu  eens  het  profiel - portret  van  fig . 47 .  Door  deze  tekening  is  een  heel  andere  manier  gevolgd .  Met  brede  streken  zijn  de  voornaamste  schaduwpartijen  gearceerd .  De  tekenaar  verkreeg  hierdoor  dus  een  sterk  plastisch  effect .  De  binding  tussen  de  donkerste  partijen  en  de  lichtere  schaduwen  verkreeg  hij  door  met  de  platte  kant  van  het  potlood  luchtig  over  het  papier  te  gaan .  De  hoge  gedeelten  van  het  papier  zullen  voldoende  potlooddeeltjes  vasthouden , waardoor  de  bindende  toon  onstaat .  Voor  deze  techniek  moet  dus  wel  een  iets  grovere  papier  soort  worden  gebruikt . 
  Het  portret  en  face  van  fig. 51  is  uitgevoerd  in  zwart  en  wit  conté  op  lichtgetint  papier .
  Door  je  deze  verschillende  voorbeelden  te  laten  zien , hopen  wij  dat  je  die  werkwijze  gaat  toepassen  welke  het  meest  bij  uw  persoonlijke  aanleg  en  smaak  past .  Tekent  je  met  gewoon  potlood , maak  dan  uw  opzet  b.v.  met  HB  en  werk  het  geheel  verder  af  met  5  of  6B .  Je  kunt  hiermede  het  beste  resultaat  bereiken .  Conté  of  contépotlood  geeft  direct  een  veel  krachtiger  en  zwarte  streek .  Een  prachtig  materiaal  overigens , doch  je  moet  er  in  het  begin  heel  voorzichtig  mee  omgaan , want  een  contélijn  is  niet  weg  te  vlakken .  Gebruik  nimmer  gewoon  potlood  en  conté  tesamen .  Doordat  het  conté  de  potloodstreken  niet  dekt  ontstaat  er  in  zo'n  tekening  een  onaangename  schittering . 
  Voor  grotere  portretstudies  is  houtskool  aan  te  bevelen .  Het  wordt  verkocht  in  een  hardere  en  een  zachtere  soort .  Houtskool  laat  zich  gemakkelijk  wegvlakken  met  gekneed  brood  of  met  kneedgum .  Met  houtskool  kan  men  mooie , fluweelachtige  zwarten  verkrijgen .  Werken  wij  op  getint  papier  dan  kunnen  de  hoge  lichten  met  wit  conté  worden  aangezet .  Na  voltooiing  moet  de  houtskooltekening  gefixeerd  worden .  Overigens  hebben  wij  al  deze  technieken  besproken  in  de  les  " Licht  en 
Schaduw " .  
  Tenslotte  vragen  wij  nog  uw  aandacht  voor  de  kopjes  van  Watteau  (fig . 60 ) .  Deze  kopjes , waarvan  de  hoogtemaat  6  tot  8  cm  bedraagt , werden  uitgevoerd  in  drie  kleuren  krijt  -  zwart , wit  en  sanguine  -  op  getint  papier .  Dat  " ophogen "  met  sanguine  en  wit  moet  wel  voorzichtig  gebeuren , want  heel  gemakkelijk  zou  je  een  goede  zwartkrijttekening  kunnen  bederven  door  teveel  wit  en  teveel  rood .  Tussen  de  hoeveelheid  zwart , wit  en  rood  moet  namelijk  een  mooie  harmonie  zijn .  Ook  de  tint  van  het  papier  speelt  een  belangrijke  rol .  Beige  of  heel  lichtblauwe  tinten  zijn  wel  de  meest  dankbare .   

Donderdag 22 juni 2006

ART . NR . 29 . c , - DE SCHETS

Art . Nr . 29 . c ,

                          De  Schets

  Thans  zijn  wij  dus  gekomen  tot  de  schets , wel  te  verstaan  de  vlugge  schets .  Verwar  dit  niet  met  de  studie  of  een  uitgewerkte  schets .  Reeds  eerder  hebben  wij  uiteengezet  waarom  wij  pas  met  de  schets  beginnen  nadat  er  eerst  een  nauwkeurige  studie  van  de  kop  en  het  gelaat  is  gemaakt .
  Wij  kunnen  de  schets  het  beste  vergelijken  met  een  " momentopname " , doch  de  maker  moet  dan  ook  in  staat  zijn  alleen  het  meest  karakteristieke  van  de  kop  in  dit  korte  ogenblik  vast  te  leggen .  Ontdaan  van  alle  overbodigheden  moet  de  schets  een  krachtige  indruk  maken  op  de  beschouwer .  De  tekenaar  immers  onderstreepte  hier  de  elementen  welke  het  meest  zijn  aandacht  trokken .  
  Het  is  een  uitstekende  oefening  om  in  enkele  trekken  de  expressie  van  de  kop  vast  te  leggen , doch  omdat  te  kunnen  moet  uw  observatievermogen  wel  heel  goed  ontwikkeld  zijn .  Dat  je  dit  slechts  na  een  geduldige  voorstudie  kunt  bereiken , zal  je  thans  wel  duidelijk  zijn .  Het  is  door  " het  ontdoen  van  overbodigheden " dat  wij  de  goede  karikatuur  vaak  benaderen .  Ook  de  karikatuur  immers  steunt  op  het  laten  zien  van  de  typische  karaktertrekken  ? 
  Om  je  hiervan  te  overtuigen  behoeft  je  slechts  de  schetsen  van   V .  Bonneterre  en  Ch . Roussel  te  bekijken .  Deze  koppen  typeren  de  persoon  en  je  zult  gemakkelijk  zijn  karakter , maatschappelijke  stand  en  gevoelen  kunnen  raden , ook  al  is  het  gezicht  in  slechts  enkele  trekken  weergegeven .  Sommige  van  deze  koppen  zijn  wat  verder  uitgewerkt  omdat  de  tekenaar  wellicht  meer  tijd  had  of  omdat  hij  steunde  op  zijn  visueel  geheugen .  Niettenin  zouden  deze  koppen  ook  in  een  minder  gevorderd  stadium  aan  de  behoefte  voldoen . 
  Neem  dan  ook  iedere  gelegenheid  te  baat  om  dit  soort  schetsen  te  maken .  Wat  je  door  eerder  volbrachte  studies  heeft  bereikt  zal  hierdoor  in  hoge  mate  worden  ontwikkeld .  
  Voor  de  uitvoering  van  deze  schetsen  verwijzen  wij  je  naar  het  betreffende  hoodstuk  in  de  les  " Het  schetsen  van  personen  in  een  enkele  lijn " .  Vergeet  vooral  niet  om  je  " te  wapenen "  met  een  zonnebril , om  de  richting  van  uw  blik  te  verbergen  voor  uw  slachtoffers .  Sommige  mensen  vinden  het  namelijk  niet  prettig  om  geschetst  te  worden  en  het  is  altijd  beter  om  geen  ruzie  te  krijgen .

 

Meer van Teken en schildercursus fritske3

↑ Terug naar de berichten