Archief

Art . Nr . 74 .

                            Het  Pastel

                          Het  materiaal

  Pastel  bestaat  uit  fijngewreven  kleuren , gemengd  met  gomwater .  Men  verkrijgt  zo  een  substantie , die  in  de  vorm  van  pijpjes  verkocht  wordt  en  die  min  of  meer  zacht  en  breekbaar  is .  Deze  pijpjes  ( fig . 30 )  zijn  voorzien  van  papieren  wikkeltjes  waarop , behalve  de  naam  van  de  kleur  of  nuance , ook  een  nummer  vermeld  staat , hetgeen  praktisch  is  voor  het  opnieuw  rangschikken  in  de  doos .    
   Zij  bestaan  in  drie  soorten :  hard , halfzacht  en  zacht .  De  zachte  en  halfzachte  pastels  zijn  rond  in  doorsnede  en  het  meest  in  gebruik .  De  harde  zijn  geringer  in  omvang  en  gepunt  aan  één  van  de  uiteinden .  Er  zijn  echter  ook  dikke  soorten  in  de  handel , die  een  conisch  uiteinde  hebben  en  meer  speciaal  bedoeld  zijn  voor  achtergronden , dus  voor  het  kleuren  van  grote  oppervlakken .   
  Deze  pijpjes  geven  hun  kleur  af  aan  het  papier  door  een  wrijvende  beweging , hetgeen  dus  enige  overeenkomst  heeft  met  het  potlood .  Evenwel  is  zijn  techniek , waarop  we  nog  terug  zullen  komen , beslist  niet  zo  eenvoudig .    
   Met  dit  tere  materiaal  dient  men  uiterst  voorzichtig  om  te  gaan , want  de  pijpjes  kunnen  zeer  snel  breken  en  verkruimelen .  In  hun  dozen  rusten  zij  dan  ook  op  watten  als  waren  zij  kostbare  sieraden  ( fig .  30 ) .  
  Men  moet , vooral  in  het  begin , niet  bezuinigen  op  het  aantal  kleuren , want  aanvankelijk  is  het  moeilijk  de  juiste  toon  te  vinden , die  men  op  het  model  aantreft .  Later , wanneer  men  enige  bekwaamheid  heeft  verworven ,  zal  men  zo'n  toon  kunnen  bereiken  door  een  op  de  juiste  wijze  over  elkaar  heen  plaatsen  van  verschillende  kleuren .  Een  pastelkleur  -  en  dit  verklaart  het  steeds  groeiende  aantal  pijpjes  in  de  dozen  -  vindt  men  dus  niet  in  één  enkel  pijpje , maar  in  meerdere , soms  wel  vijf  of  zes , die  een  waardeverzwakking  van  dezelfde  kleur  te  zien  geven .  Zodoende  wordt  de  gewenste  toon  vaak  in  één  keer  bereikt  zonder  herhaalde  kleuren  en 
" geknoei "  en  eveneens  het  telkens  opnieuw  onder  handen  nemen  van  de  kleur  vermeden , waardoor  de  frisheid , die  een  van  de  aantrekkelijkheden  van  deze  techniek  uitmaakt , aangetast  zou  worden  .     Gewoonlijk  gebruikt  men  speciale  papiersoorten , die  fluweelachtig  of  viltachtig  zijn  of  ook  wel  geprepareerd  linnen .  Wat  de  kleur  betreft , deze  moet  bij  voorkeur  niet  wit  zijn , maar  van  een  lichte , neutrale  toon , beige  of  zandkleur ; of  als  de  tonaliteit  van  het  werk  aan  de  donkere  kant  moet  zijn , grijs .   
  We  voegen  hieraan  evenwel  toe  dat  de  leerling  ook  normaal  tekenpapier  van  goede  kwaliteit  kan  gebruiken , liefst  okerkleurig .     Men  kan  het  papier  plakken  op  een  stuk  karton , dat  volkomen  vlak  is  om  geen  knobbels  te  doen  ontstaan .  Teneinde  wordt  het  aan  de  achterkant  met  een  brede , zachte  kwast  rijkelijk  met  kleefpasta  ingesmeerd .  Na  verloop  van  enkele  minuten  zal  de  lijm , door  zijn  vochtgehalte , het  papier  een  beetje  doorweekt  en  slap  gemaakt  hebben , waarop  dan  het  ogenblik  gekomen  is  om  het  op  zijn  karton  vast  te  plakken .  Allereerst  wordt  de  bovenrand  vastgehecht  en  vervolgens  naar  beneden  toe , terwijl  men , ofwel  met  een  schone  lap , ofwel  met  een  zachte , droge  borstel , de  lucht , die  zich  tussen  het  papier  en  het  karton  bevindt , verjaagt .  Dit  wegdrukken  van  de  luchtblaasjes  wordt  nog  eens  herhaald , van  het  midden  uitwerkend , waarbij  men  zich  niet  behoeft  te  bekommeren  om  de  eventuele  plooitjes , die  zich  in  het  papier  mochten  bevinden :  als  het  papier  de  lijm  goed  in  zich  heeft  opgenomen , verdwijnen  deze  wel  tijdens  het  drogen .  Als  het  karton  bij  droging  krom  mocht  gaan  staan , kan  dit  weer  plat  gedrukt  worden  door  middel  van  zware  boeken , waarbij  het  papier  dan  beschermd  wordt  door  een  schoon  vellentje .   Wees  aandachtig  dat , wanneer  uw  papier  op  zijn  plaats  gehouden  wordt  volgens  het  systeem , dat  op  plaat  I  ( Art . 70 . a , )  is  afgebeeld , je  allerlei  onaangenaamheden  zult  kunnen  vermijden .  Men  denkt  er  dan  wel  aan  om  tussen  het  pastelpapier  en  het  karton  een  of  twee  vellen  dik , glad  papier  te  schuiven , omdat  eventuele  onregelmatigheden  in  de  oppervlakte  van  het  karton  geen  hinderlijke  invloed  kunnen  hebben , hetgeen  vooral  bij  pastel  van  belang  is .

Art . Nr . 74 . c ,

                               Bloemen 

  Hier  vinden  we  de  triomf  van  de  pastel  en  dat  ligt  ook  wel  voor  de  hand .  We  hebben  immers  tot  onze  beschikking  een  doos  met  alle  zuivere  kleuren , die  we  in  de  natuur  zien , in  het  bijzonder  bij  bloemen , met  de  gamma's  van  toonwaarden  dezer  kleuren .  Door  het  pastel  dus  hebben  we  alle  kans  om  bij  de  uitbeelding  van  een  boeket , bijvoorbeeld , veel  van  de  schittering , de  rijkdom  en  vooral  van  de  zuiverheid  van  de  nuances  te  verkrijgen , die  de  natuur  zelf  te  zien  geeft .    
  Nogmaals , pastels  worden  niet  aangescherpt ;  een  zakmes  hebben  we  dus  niet  meer  nodig .  De  platte  uiteinden  van  de  pijpjes  kunnen  we  gebruiken  bij  de  uitvoering  van  grote  vlakken , zoals  achtergronden  en  de  scherpe  kantjes  zullen  dienst  doen  bij  de  fijne  lijntjes ;  zij  zullen  a.h.w.  het  handschrift  gaan  uitdrukken . 
  We  hebben  voor  u  het  boeketje  goudbloemen  uitgevoerd , dat  je  op  fig . 34  ziet .  Het  onderwerp  is  vrij  eenvoudig , maar  vertoont  niettemin  enkele  problemen  bij  de  uitvoering , doordat  de  bloemen  dicht  opeen  zitten  en  bovendien  zeer  verwant  zijn  van  kleur , zodat  hun  vormen  verloren  dreigen  te  gaan  in  elkaar .  Het  is  door  een  juist  treffen  van  de  waarden , dat  we  dit  aangename  probleem  zullen  oplossen .  
  Steeds  getrouw  aan  onze  werkwijze , geven  we  aan  de  schetstekening  de  gebruikelijke  zorg , waardoor  overigen  de  moeilijkheden  van  de  volgende  étappes  enigszins  verminderd  kunnen  worden .  Wil  dit  nu  zeggen  dat  we  bij  het  tekenen  alle  afzonderlijke  blaadjes  van  iedere  bloem  moeten  weergeven  ?  Geenzins , wel  zullen  we  van  nabij  hun  silhouet  moeten  volgen  om  iedere  onzekerheid  bij  het  aanbrengen  van  de  ondertonen , waarvan 
fig . 33   een  gedeelte  toont ,  te  vermijden .  Deze  ondertonen  zullen  de  achtergrond  bevatten , de  locale  tonen  van  iedere  bloem , de  diepste  schaduwen  en  de  kleur  van  het  glas , dit  alles , waar  nodig , zachtgewreven  met  de  vingertop . 
  Het  is  in  het  laatste  stadium  dat  we  de  zachte  pastels  nemen  voor  het  verkrijgen  van  een  vetter  laagje , om  de  kleuren  meer  kracht  te  geven  en  ook  om  op  pittige  wijze , schrijvend  zou  men  bijna  kunnen  zeggen , enkele  kleine  accentjes  en  golflijntjes  te  plaatsen , die  het  geheel  levendigheid  en  karakter  verlenen  ( fig . 34 ) .