De 'gelovige dictator'

A.I. en propaganda

In 1966 eindigde het tijdperk van de 'index' of de lijst met de verboden boeken van de katholieke kerk maar dat van de A.I. was toen, met als pioniers Marvin Minsky en John McCarthy, al enkele jaren aan de gang en het betreft hier meer bepaald een 'index' om u tegen te zeggen.

De uitschuiver van de UGent-rector doet een beetje denken aan de uitschuiver van die andere zogenaamde BV met die andere Porsche, want A.I. is een Porsche voor wie voor intellectueel willen doorgaan, met alle voor- en nadelen van het hoge snelheidsvoertuig in kwestie, waarbij dan de nadelen ter gelegenheid van uitschuivers aan het licht dreigen te komen.

De UGent treft hier uiteraard geen schuld - was het niet een UGent-professor die het aandurfde om in de media te waarschuwen voor deze Porsche¹, wat immers heiligschennend is in deze tijd van blinde dienst aan de automaten van Elon Musk en aanverwanten uit het nieuwste totalitarisme?

De link met de oldtimer legt zich waar nu weer alles in het werk gesteld wordt om de chauffeur in kwestie te verontschuldigen en maar meteen van de nood een deugd te maken met het voorwendsel dat het allemaal met de allerbeste - zijnde pedagogische - bedoelingen gebeurde, met andere woorden: om te tonen hoe het niét moet.

Evenmin immers als die andere televisiefiguur is de huidige in opspraak gebrachte clown met deze 'vergissing' aan zijn of haar proefstuk toe want is het niet een publiek geheim dat de toespraken waarmee deze 'redenaars' applaus oogsten op hun voorstellingen (en hier stond bijna 'ludieke voorstellingen' maar het adjectief kroop rap weer weg bij de gedachte dat met dit toneel wel handenvol geld gemoeid is en dan hebben we het over miljarden), geschreven worden door artiesten die in de werkloosheid zitten of van een leefloon eten?

Maar om bij het onderwerp te blijven: hoe kan het anders dan dat A.I. en informatie uit het internetbrein, dat immers in handen is van een handvol potentaten, stante pede transformeert in propaganda? Wanneer Chomsky en Herman het in 1988 over propaganda hadden², stond het internet nog in zijn kinderschoenen maar vandaag blijkt het verworden tot het (prompt aangewende) kernwapen van een totalitarisme dat alle voorgaanden in zijn schaduw stelt. Zonder leedvermaak, aldus mijn buurvrouw: is het dan geen schone zaak dat de leugenmachine ook hen niet spaart die er als eersten hun profijt mee doen?

(J.B., 9 januari 2026)

De explosie van hersentumoren

Ter gelegenheid van de viering van het stralende kerstekind komt hoe dan ook het thema van de straling weer ter sprake. Want er is een toename van hersentumoren en, verdacht genoeg, wordt 'straling' als 'onbewezen oorzaak' in één adem genoemd met de factoren 'roken' en 'alcohol'.

En zo belandt men alras bij het onderwerp “Straling” op Wikipedia en vandaar ook bij het thema “Mobiele telefoon”. Bij de “Aanwijzingen voor gezondheidsrisico's” aldaar, blijkt het zoeken naar de waarheid inzake de mogelijke gevaren van gsm-gebruik geen sinecure: “ Too Many Requests” is de tekst die verschijnt op de webstek met als adres: https://web.archive.org/web/20090219142758/http://stralingsarm-nederland.org/documenten/2e_hoorzitting_Vlaams_Parlement.pdf

Dat adres verwijst naar de onlangs overleden stralingsdeskundige prof. André Vander Vorst in een verslag van een hoorzitting van het Vlaams Parlement.

In dat verslag wordt verwezen naar een onderzoek van prof. Dirk Adang, deskundige in onder meer ecotoxicologie en medische biofysica van de Hasseltse Universiteit waarbij vastgesteld werd dat het sterftecijfer van zeventien ratten langdurig blootgesteld aan een lage dosis straling van gsm, antenne en wifi, dubbel zo hoog was als normaal en dat, op één na, hun doodsoorzaak een hersentumor bleek.

Over dat onderzoek werd overigens een artikel gepubliceerd, getiteld “Gsm-straling toch schadelijker dan gedacht” maar ook de link (via Wikipedia) naar dit artikel geeft “No results found for your search” op een Engelstalige webstek van Elsevier vol mooie prentjes.

De WHO, ons welbekend van de medische instructies uit de coronatijd, houdt vol dat de schadelijkheid van de straling in kwestie onbewezen is.

Maar mogen wij echt op beide oren slapen? Want stoute tongen hebben het alweer over belangenvermenging en doofpotoperaties. Edoch, sinds de fact check methode ingang heeft gevonden, weten wij dat dit allemaal fake news is.

(J.B., 8 januari 2026)

De antichrist: het 'non posse peccare'

De kritiek van Friedrich Nietzsche op het christendom die inhoudt dat de ethiek in deze religie de moraal is van de zich aan zijn meester onderwerpende slaaf die van de nood - de onmogelijkheid om zich van de overheerser te bevrijden - ook heel letterlijk een deugd maakt - namelijk de deugd van de dienstbaarheid of van de slavernij - werd uiteraard alsnog door de christenen zelf verworpen maar blijkt wel wortel te hebben geschoten bij de antichrist(enen) die immers, gewapend met deze gewetenssusser, gretig toehappen door het natuurlijke recht van de sterkste in te lijven binnen hun cultuur die daardoor volstrekt pervers wordt - zoals in het historisch voorbeeld van het nazisme.

Edoch, waar de diefstal een recht werd, is het privaatbezit dat niet langer. Het privaatbezit dat de ultieme grondslag vormt van de individualiteit. Althans binnen de overtuiging die gehoorzaamt aan de regel van het gouden kalf die luidt dat je bent wat je hebt. Van zodra de moraal van de antichrist opgang maakt en de wereld aan zich onderwerpt, sneuvelt in dezelfde beweging meteen de daar tegenover staande regel dat alle mensen kinderen zijn van één en dezelfde god en derhalve elkaars broeders of gelijken.

Waar in de christelijke ethiek de dief zichzelf uiteindelijk excommuniceert of buiten de gemeenschap plaatst omdat hij handelingen verricht die het licht van de openbaarheid niet mogen zien, zal de hoger genoemde perversie, welke erin bestaat dat de openbaarheid zich voortaan afspeelt in een volstrekte duisternis - een contradictie die zich alsnog wil manifesteren en die uiteraard het gesjoemel tot hoogste wet verheft - ervoor zorgen dat de diefstal het middel bij uitstek wordt waarmee men gelooft mét zijn ego zichzelf of zijn ziel te kunnen vrijwaren.

De wegbereider voor die perversie welke maakt dat de openbaarheid van geen tel meer kan zijn, is vanzelfsprekend degene die verantwoordelijk is voor de teleurgang van de schaamte en de schande en uiteraard handelt die verantwoordelijke onverantwoordelijk omdat hij niet langer een persoon is: hij vertegenwoordigt een massa, onderhevig aan ongeordende driften.

Schaamte ontstaat bij het openbaar worden van een misdaad maar dan wel op voorwaarde dat degenen die de misdadiger te kijk stellen, zich moreel van hem onderscheiden. Waar het publiek van de openbaarheid uit criminelen bestaat, kan niet langer van schaamte en schande sprake zijn; de misdaad wordt niet als zodanig onderkend omdat de massa zichzelf niet zal veroordelen en zo weergalmt het historische “Barabbas vrij!”

De huidige Amerikaanse politiek is een immer voorspelbaar geweeste consequentie van het kapitalisme dat een maatschappij heeft gegrondvest van burgers wiens individualiteit steunt op de heiliging van het privaatbezit. De verafgoding van het geld of de dienstbaarheid aan de mammon is onverenigbaar met het onder meer in het christendom gegronde broederschap dat een samenleving moet schragen die om die reden van bij het prilste begin veroordeeld was tot hypocrisie of tot ongeloofwaardigheid. Zoals elders al aangestipt, bestaat de politiek van extreemrechts erin, deze hypocrisie aan het licht te brengen, niet om ze te bestrijden maar om de daardoor verborgen misdaden voortaan ongestraft te kunnen bedrijven. Zij kunnen immers niet veroordeeld worden door een publiek dat zelf bloed aan de handen heeft, wat betekent dat het licht van de openbaarheid niet meer bestaat. En de gevolgen van de zich aldus manifesterende nieuwe realiteit zijn niet te overzien.

(J.B., 5 januari 2025)

Over de tijd en de eeuwigheid

Nadat zij werden verricht en niet meer wijzigbaar zijn, verheffen zich onze daden van deze aarde en zij zweven ten hemel, waar zij ons zoals sterrenbeelden stil en tot in de eeuwigheid blijven aankijken.

Eenmaligheid, onomkeerbaarheid en onherroepelijkheid culmineren in de dood en de dood is niets anders dan de manifestatie van deze zaken.

We dienen te weten dat het goede niet zomaar samenvalt met het prettige of met het aangename en menige ethiek leert ons dat het goede meestal lastig is. De kudde verschaft weliswaar een gevoel van geborgenheid maar waar roofdieren de kudde opjagen, worden wie niet hard genoeg kunnen rennen, prompt door die kudde achtergelaten.

Wie de massa als een instrument bespelen, zien niet om naar mensen, zij kennen alleen aantallen; zij malen niet om waarheid en kennen slechts waarschijnlijkheid; de plaatsen van het goede en het schone worden ingenomen door die van de smaak van het ogenblik, een verwante van de windhaan.

Wie niet geloven in de komst van God op aarde, verdwijnen in het alsmaar zwarter wordende gat van de tijd maar ook de gelovigen worden door de slokop niet gespaard: op de keper beschouwd weten zij tenslotte niet of aan hun geloof ook maar een greintje werkelijkheid beantwoordt, afgezien van deze die zij zelf tot stand brengen. Alles is zodanig vloeibaar dat elke vaste grond wel een illusie moet zijn. Onvaster nog dan vloeibaar, zijn de dingen als van damp of gas of lucht. Of nog onvaster: het zijn geesten.

IJzer en koper zijn vaste stoffen maar in een radiootje staan zij in dienst van de elektriciteit die minder materieel is, het is de verplaatsing van elektronen in aan elkaar grenzende atomen van bijvoorbeeld koper in de buitenste schil, het zijn dus golven. En op hun beurt staan in dat radiootje de elektrische golven in dienst van de muziek: de geluidsgolven die dan weer in dienst staan van betekenisgolven. De betekenis van muziek is de emotie die zij teweeg brengt in wezens van menselijke makelij. Emoties zijn bewegingen die nog fijnstoffelijker zijn dan de golven van het geluid, zij zijn de vormen waarin geluidsgolven door een componist gegoten worden. Of door de muzen die de componisten de muziek inblazen. En muzen zijn wezens uit een immateriële wereld.

Hoe men het ook draait of keert, dit is geen fantasie maar dagelijkse realiteit: de stof ontleent haar betekenis aan het onstoffelijke dat zij dient. En vanaf dat punt verliest ons verstand elke denkbare greep op het gebeuren.

Van dat gebeuren zijn de handelingen die aan de vrijheid van de wil ontspringen, de meest betekenisvolle maar ook de minst materiële zaken. En uitgerekend die ontsnappen aan het alsmaar zwarter wordend gat van de tijd. Nadat zij werden verricht en niet meer wijzigbaar zijn, verheffen zich onze daden van deze aarde en zij zweven ten hemel, waar zij ons zoals sterrenbeelden stil en tot in de eeuwigheid blijven aankijken.

(J.B., 2 januari 2025)

Het slechte voorbeeld

Dat het huidige Amerikaanse regime (naast nog enkele andere) een tijdelijke plaag is die met nieuwe verkiezingen eventueel tot de niet allerfraaiste jaren van de geschiedenis zal gaan behoren, is een wat al te optimistische opvatting waarmee sommigen het gigantische probleem dat zich nu stelt, als opgelost beschouwen. Twee en misschien drie termijnen van telkens vier jaar Trump betekenen acht of twaalf jaar aan een stuk het enige en hoogst mogelijke voorbeeld voor een hele generatie van televisiekijkende kinderen in de V.S. en in een nog veel groter deel van de wereld. Niemand kan ontkennen dat de topgangster alle aandacht van zowat iedereen, dagelijks en de wereld rond, naar zich toe trekt en het is geen geheime vrees dat dit fataal zal zijn voor opgroeiende kinderen die dat voorbeeld immers zonder meer klakkeloos imiteren, als ook hun ouders dat al niet doen, wat zeker geldt voor zowat de helft van de opvoeders in de V.S. Want wat kinderen te zien krijgen tijdens hun cruciale vormingsjaren, zoveel is zeker, gaat er nooit meer uit. Nevermore.

Nu dient men zich eerst rekenschap te geven van het feit dat het maatschappelijke voorbeeld altijd een constructie is, een constructie van de machthebbers, met het oog op het behoud en de uitbreiding van hun macht. Zo bijvoorbeeld is de paus van Rome, het voorbeeld bij uitstek voor elke katholiek ter wereld, geen spontaan handelende persoon maar zelfs meer dan letterlijk 'a puppet on a string', een constructie van een instituut dat zich handhaaft middels een heel leger van specialisten en dat nauwgezet alle voorschriften uitdoktert waaraan het toonbeeld of het voorbeeld dient te voldoen. Aan het decor van het hele santenkraam werd eeuwen gewerkt door de beste architecten, schilders en decorateurs die de mensheid ooit heeft opgeleverd; de verkleedpartijen die ermee gepaard gaan alsook de balletten die door de hele entourage opgevoerd worden, werden door genieën gecomponeerd; alle woorden die het Voorbeeld in de mond neemt, werden door de eeuwigheid zelf geselecteerd, gewogen en gekozen; kortom: het voorbeeld is een kunstwerk waaraan tallozen vijlen en schaven om het zo echt mogelijk te laten lijken, zo geloofwaardig mogelijk - wat uiteraard wil zeggen dat het een kostelijke leugen is.

De natuurpracht is geen leugen want het is geen menselijk maaksel en het is de grootste frustratie van elke schilder en van elke artiest zonder meer dat hij die nooit zal evenaren. De spontaneïteit van het kleine kind is allerminst een maaksel en dat geldt voor al wat onverbloemd en naakt is: dat en niets anders maakt dat de dingen schoon zijn, waar en goed. Het zijn pas de verkleedpartijen en de opsmuk die het schone perverteren; het is de hooggeleerde welsprekendheid die aan leugens vleugels geeft; het zijn de verzonnen verzen van papier die het Woord verbergen en gekunstelde muziek probeert het vogelengezang naar de kroon te steken. Maatschappelijke voorbeelden zijn telkenmale opnieuw constructies, weldoordacht, en met het oog op het wegkapen van de spontane menselijke bewondering voor al wat uit de hand van de Schepper komt. De blikken worden omgeleid, weg van het Licht, naar stegen vol met lampionnen, glitter en glamour, geschetter en gebrul, pruiken, ronkende titels en nog andere valluiken en valkuilen.

Zijn laarzen lappen aan het milieu is ontkennen dat men lucht moet inademen om te kunnen blijven leven. Parfum is wat de huidige heerser roemt. Het zal onze tijd nog wel duren, zo bazuint de egoïst het uit, en wat anders kunnen de kinderen daaruit leren dan dat hij hen gewoon laat stikken?

De vraag of men die voorbeelden moet blijven eren, vecht met de angst om af te moeten rekenen met de wraak van de duivel. Chantage immers is wat de massa in de tang houdt en daartoe is dreiging nodig, dat wil zeggen: wapens, alsook het toneel waarop zij actief zijn - de oorlog. Het slechte voorbeeld dringt ons zijn wil op met op de achtergrond als waarschuwing het oorlogsgeweld dat ons verlamt, financieel droog legt en in de rij doet lopen. Te vrezen valt dat, alle goede voornemens ten spijt, deze gang van zaken zich onverminderd doorzet in het nieuwe jaar.

(J.B., nieuwjaar 2026)

Gastvrijheid

Wie door een wereldstad wandelt, wordt geconfronteerd met een grote variëteit aan mensen die allemaal op pad zijn. Onder hen is er de speciale groep van de toeristen, zoals zij genoemd worden, degenen die op toer of op tournee zijn. Deze mensen zijn in de stad niet thuis, zij zijn er op bezoek - te gast zoals men zegt.

Zoals het verhaal Philemon en Baukis van Ovidius (†17 P.X.) bewijst¹, is het aanbieden van gastvrijheid aan vreemden of bezoekers sinds oudsher een heilige plicht. Zij bestaat in het verschaffen van onderdak en voedsel, zodat de gasten zich thuis voelen en de eik en de linde die tot voor kort de toegang tot elk boerenhof sierden, herinnerden daaraan: in Ovidius' verhaal ontvangen twee oudjes buiten hun weten de goden Zeus en Hermes die hen voor hun gastvrijheid belonen, onder meer met hun metamorfose in deze twee elkaar eeuwig omstrengelende bomen.

Dat toeristen gasten zijn, is maar een halve waarheid omdat een gast een genodigde is, terwijl een toerist eigenlijk zichzelf heeft uitgenodigd: hij koopt de gastvrijheid die hij geniet. Met andere woorden wordt in het toerisme de gastvrijheid geperverteerd: zij is verworden tot handelswaar. Immers, in Ovidius' verhaal betuigen de gasten aan hun gastheren hun dank na de goede ontvangst maar in het toerisme dwingen de gasten met geld de gastvrijheid van hun gastheren af. Zij stellen hen te werk en zo perverteren ze de rollen: zij zorgen ervoor dat zij hun gastheer niet hoeven te danken en dat, andersom, hij degene wordt die dank verschuldigd is.

De werkgever bedankt zijn werklieden niet: hij geeft hen een loon en zorgt er zo voor dat zij hem dank verschuldigd zijn. Het geld zorgt voor de vlekkeloze omkering van de plichten en de rechten maar dan wel tegen de prijs van de ontheiliging van elke menselijke onderneming die aldus tot een mechanische transactie wordt gedegradeerd.

Ook en vooral ter gelegenheid van allerlei festiviteiten lijkt de gastvrijheid tot een handel verworden, een ruilhandel in dit geval, een handeltje in relatiegeschenken, een geldspel waarvan alleen de mammon beter wordt, gereserveerd voor de bezittende klasse die hem dient en die de ontmenselijking van de wereld bespoedigt.

(J.B., Silvester 2025)

Het koninginnenstukje

Een half miljoen mensen of tien percent van de arbeidsbekwame bevolking van het land zullen vanaf nieuwjaar hun werkloosheidsuitkering verliezen, wat een gevolg is van het zogenaamde 'koninginnenstukje' van de huidige rechtse regering die zich hiermee bekent tot de vleugel van extreemrechts. Tegen elke logica in gelooft die regering te mogen verwachten dat een derde van de van den dop geschrapten gauw werk zullen zoeken en vinden maar zelfs als dat het geval zou zijn, resten er dan nog driehonderdduizend mensen over wie de vraag hoe zij dan moeten overleven.

Wie elke dag zijn buikje rond kan eten, stelt zich geen vragen en in dat geval zijn zonder ook maar één uitzondering alle leden van de regering van dit land: zij genieten uitkeringen, noem het voor mijn part inkomens, om u tegen te zeggen, aangevuld met nog allerlei onkostenvergoedingen en fiscale voordelen. Zij beseffen niet dat jan met de pet het vandaag moet rooien met een bedrag dat allang niet meer volstaat om gezond van te eten: twee stukken fruit per dag, tenminste eens in de week vis, dagelijks verse groeten en melkproducten zit er voor de meesten onder ons niet meer in. Zij moeten winkelen in derderangssupermarkten die rijk worden van de verkoop van ronduit brol waarvan men alleen maar ziek kan worden. Naar geneeskundige zorgen kunnen zij ook fluiten en waar die alsnog voorhanden zijn, liggen zij buiten het bereik van heel wat mensen.

Mensen die zwak zijn, ziek of slecht te been, geraken niet tot aan het ziekenhuis dat weliswaar minimale dienstverlening garandeert maar dat uiteraard geen rekening kan houden met het probleem van het vervoer of met het gegeven dat de zieken dikwijls niet in staat zijn om uren in een lange gang hun beurt af te wachten tussen andere zieken van wie zij dan ook nog eens worden besmet met verkoudheden, longziekten en dies meer, wat maakt dat een volgende afspraak met de dokter afgebeld zal moeten worden, tenminste als zij telefonisch verbinding kunnen krijgen met de kliniek en als hun belkrediet de lange wachttijden overleeft.

Dat iedereen aan de slag kan in een maatschappij die de economie moet dienen in plaats van andersom, is een illusie omdat concurrentiebekwaamheid een ijzersterk zenuwstelsel vergt - bovenop de eis dat men ook voor al het overige verkeert in topconditie. Maar van de sportlessen in de schooltijd herinnert men zich dat een zeker deel van de klasgenoten 'zwak' is: buiten beschouwing gelaten of dat te maken heeft met erfelijkheid, met ondervoeding of met stress en ziekte, is dat een aan iedereen bekend gegeven. Wie niet sterk is, moet slim zijn, maar ook dat spreekt niet vanzelf: elke klas telt enkele knappe koppen maar een zeker fragment van de leerlingen kunnen gewoon niet mee en vandaag weet men dat dit meestal helemaal niet de schuld is van de kinderen die daarvan de slachtoffers zijn en niet de daders. Edoch, zonder een zeker intellectueel vermogen is men in deze concurrentiemaatschappij een vogel voor de kat en ook dat weet iedereen. Echter, bij de aflevering van koninginnenstukjes, doen de mensen alsof hun neus bloedt: zij kijken of zij onder de veroordeelden vallen en is dat niet het geval, dan trekken zij verder hun eigen plan en zien niet naar de anderen om.

De honderdduizenden mensen die in dit land vanaf overmorgen geen inkomen meer ontvangen, zullen aankloppen bij de zogenaamde openbare commissies voor maatschappelijk welzijn in de gemeente waar zij wonen want, de misdaad buiten beschouwing gelaten, missen zij elke andere keuze. In die commissies zetelen door het volk verkozenen en derhalve burgers die gehoor moeten geven aan de wensen van het volk. Maar die wensen zijn, zoals wij weten uit de cijfers, hoe langer hoe minder fraai. Immers, zowat de helft van de burgers stemmen voor extreemrechts dat de partijen van de onverdraagzamen verzamelt. Dat zijn degenen die niet verdragen dat de centen waarvoor zij hard hebben gewerkt, in handen komen van mensen die niet werken. Maar de OCMW's moeten hun geld halen bij deze onverdraagzamen, wat gebeurt door het heffen van belastingen en die zullen, dankzij het koninginnenstukje, uiteraard gelijk een raket de hoogte in schieten.

Wat aan de gang is, is de verplaatsing van de last van het steungeld van de staatskas naar de gemeentekassen. Dit lijkt op hetzelfde neer te komen maar te denken dat dit verschil niet zonder gevolg zal blijven, is wel bijzonder optimistisch gegokt. De werkende jan met de pet zal nu zeer zichtbaar zijn centen afstaan aan de niet werkende jan met de pet die bijvoorbeeld zijn broer zal zijn, zijn neef, zijn zuster of zijn buurvrouw. Nog één stap in die richting en aan de familieleden van de niet werkenden zal worden gevraagd om in te staan voor het inkomen van de 'luiaards'.

Nu is genoegzaam bekend dat de solidariteit waarop onze maatschappij boogt, een bijzonder precair gegeven is dat alsnog bestaat met dank aan zaken zoals bijvoorbeeld de anonimiteit. Valt die weg, dan is gegarandeerd het hek van de dam. Frustraties, haat en ruzies zullen ongetwijfeld ongeziene proporties aannemen en binnen de kortste keren is een burgeroorlog aan de gang. We kenden al de Franse Revolutie en de Amerikaanse Burgeroorlog, om slechts die twee bekende gebeurtenissen te vernoemen - en moet het nog vermeld dat burgeroorlogen nog veel wreder zijn dan oorlogen tussen naties? - maar wat ons nu te wachten staat zal de bijtende spot aan het licht brengen die in de benaming van het 'koninginnenstukje' schuilt.

(J.B., 30 december 2025)

Handlangers van de duivel

Wat Trump wil, wanneer hij beveelt: “We will say Merry Christmas proudly again”, is niet het wederkeren van het christendom, getuige het feit dat de potentaat de armen alleen maar verjaagt en ook het rijkere deel van de wereld aanspoort om dat te doen; noch wenst hij een pact met de kerk te sluiten, die hij al belachelijk heeft pogen te maken met zijn imitatie van de paus - hij wil hooguit zelf paus zijn, ja, keizer! Wat de usurpator beoogt, is de vervulling van een prepuberale droom: de glitter en de glamour van een dennenboom die het Guinness Book of Records haalt alsook overdadige kerstdiners in zijn grootste balzaal aller tijden met als gasten en tafelgenoten zijns gelijken en trawanten: figuren zoals Vladimir Poetin, Kim Yong-un, Elon Musk en Mark Rutte.

Het is een schromelijke vergissing om lui die een religieuze overtuiging uitbazuinen zonder er ook naar te leven, anders te beschouwen dan als hypocrieten ofwel aanhangers van een dubbele moraal en de Nazoreeër zelf liet hieromtrent helemaal geen twijfel over: Hij verjoeg de farizeeën uit het sanhedrin en de handelaars uit de tempel; Hij spelde wie dachten Maria Magdalena te kunnen veroordelen, eens en voorgoed de les en Hij typeerde zijn volgelingen als degenen die hun rijkdommen uitdelen aan de armen die hij zalig predikte op een berg; Hij herhaalde dat zijn rijk niet van deze wereld is, welke wordt beheerd door de duivel zelf en begrijp het goed: niemand kan met de Satan mee regeren zonder voor het kwaad een knieval te doen.

De volgelingen van Jezus van Nazareth verdienen alle respect en zo ook degenen die niet kunnen geloven in wat zij als sprookjes van de hand doen maar wie een geloof voorwenden zonder daarvan ook getuigenis af te leggen, weten van zichzelf dat zij bedriegers zijn, platte opportunisten en lepe commerçanten. Het is een absurditeit om de handlangers van de heer van deze wereld ernstig te nemen.

(J.B., 29 december 2025)

Op de dag van de onschuldige kinderen

Een snaar wordt aangespannen door aan de twee uiteinden te trekken en dat gebeurt in exact tegengestelde richtingen en uiteraard ook met exact dezelfde trekkrachten maar alleen daardoor komt er spanning in de snaar, kan zij worden getokkeld en zal ze trillen en eventueel verbonden met een klankkast muziek maken. Die snaar kan model staan voor de democratie of die staatsvorm waarbij het volk regeert door zijn verkozen vertegenwoordigers. Een regering wordt gevormd met ruimte voor een oppositie, en de twee staan samen borg voor de productie van betekenisvolle geluiden in het parlement.

De tegengestelden zorgen ervoor dat alles in het juiste midden blijft en waar een van de twee partijen het laken naar zich toetrekt en de andere verbiedt of uitsluit, springt de snaar. Kritiek is van levensbelang voor de democratie zoals ook zonder gesprekspartner een gesprek onmogelijk is. Zonder kritiek geen groei of verbetering omdat kritiek de essentie is van onderwijs: de muziekpedagoog die de leerling het meesterschap bijbrengt over zijn instrument, doet niets anders dan hem op zijn fouten wijzen, keer na keer, en alleen met die dialogische methode wordt uiteindelijk het beoogde resultaat bereikt: een correcte uitvoering van de partituur. Sturen is voortdurend bijsturen en dit automatisme wordt beheerst door elke chauffeur. Waar bijsturing en kritiek ontbreken, dreigt binnen de kortste keren stuurloosheid, met alle gevolgen van dien.

Kritiek wordt gegeven door zogenaamde 'tegenstanders' maar in acht genomen de essentie van kritiek, kunnen tegenstanders de beste medestanders zijn. Het onmogelijk maken van kritiek door zijn tegenstanders te liquideren, resulteert heel vlotjes in het verlies van zijn kwaliteiten. Immers, de eigen lof die dan overschiet, zal uiteraard leugenachtig en onbetrouwbaar zijn en per definitie uitgaan van lieden die het tegendeel beogen van wat opvoeders en leraren doen omdat vleiers niet het welzijn maar de overheersing van de gevleide op het oog hebben en derhalve niets anders dan zijn ondergang. Wie hun 'tegenstanders' uitschakelen, worden om die reden een speelbal van vijandelijke listen.

Terwijl zij meent zichzelf aldus te versterken, brengt de huidige Amerikaanse regering door de systematische uitschakeling van haar tegenstanders, door het demoniseren en het fnuiken van de oppositie, door het aan banden leggen van andere meningen alsook door irrationele angsten zoals onder meer xenofobie, het land en dat deel van de wereld dat zij pretendeert te vertegenwoordigen, in onmiddellijk gevaar. Het euvel schuilt in een fundamenteel onverstand omtrent het wezen van het denken zelf, dat een verinnerlijkte dialoog is, en in de miskenning van de waarde van het open debat waarop alle rechtgeaarde denken berust.

In historisch perspectief is het de Verlichting die in de achttiende eeuw een kentering veroorzaakte in het geestesleven dat bevrijd werd van het juk van de onwetendheid in zijn vele vormen. De weliswaar veeleisende rede die het zelfbestuur mogelijk maakt, trad in de plaats van het blinde geloof en van de gemakzuchtige overgave aan de willekeur van dictators allerhande. De Verlichting herstelt met het vieren van de openbaarheid het recht en in de bestrijding van onverdraagzaamheid en discriminatie vormt zij de grondslag voor de geboorte van wat wij heden kennen als de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens waarvan het doel bestaat in het garanderen van een maximale vrijheid en derhalve van het geluk voor elke mens. Voor de mens van vandaag maar ook voor die van de toekomst. Zo ontstaat meteen een politiek van duurzaamheid en van respect voor het milieu zodat het nageslacht zich kan blijven handhaven.

Dat die kostbare historische verworvenheden welke zich verankerd hebben in stabiele maatschappelijke structuren die het leven schragen, eensklaps in het gedrang blijken te komen, vindt zijn oorzaken in een nepotisme dat resulteert uit de combinatie van vooral egoïsme, opportunisme, vleierij en uiteraard een beschamend gebrek aan fundamentele eerlijkheid, eigen aan de winzucht welke woekert in elk kapitalistisch systeem. Dat die ondeugden de wind in de zeilen krijgen, wordt versterkt door het feit dat de deugd verlamd wordt, de loef afgestoken wordt door de dreiging van een enorm geweld, door het bestaan van het juk van een disproportioneel gevaar, een zwaard van Damocles: de door menigeen maar kennelijk zonder gevolg met de vinger gewezen nucleaire vernietigingscapaciteiten van de grootmachten. Zij leggen een druk op de wereld die mensen verhindert om vrijuit te spreken zodat het aan het licht komen van de waarheid bemoeilijkt wordt en het rechtvaardige handelen de strijd verliest tegen bedrog en winzucht.

Het gebeurt steeds vaker: hersenloze miljardairs die zichzelf in beeld wurmen en de politiek bepalen. Deze nitwit-betweters herschrijven de geschiedenis en de wetenschappen en ze bepalen onze agenda. Dubieuze en onbetrouwbare aftroggelaars omringd door lui van hetzelfde kaliber irriteren mateloos en gaan zo aan de haal met de aandacht en vervolgens met het bezit van iedereen. Tegen de tijd dat de mensen het spel doorzien, zijn ze oud en kunnen ze niets meer doen; hun plaats wordt ingenomen door kinderen die nog van toeten noch van blazen weten en die zich opnieuw door dezelfde roofdieren laten verslinden.

Het eigenaardige aan de hele zaak is dat die lui helemaal niets te vertellen hebben: ze werken zich naar het voorplan met steeds weer hetzelfde inhoudsloos gebrabbel opgeluisterd met applaus, fanfaremuziek en vlaggen, glitter, glamour. Zij bezitten alles maar zij zijn niets: achter het maatpak in de limousine en achter het gebrabbel zit helemaal niets meer. Zij zijn omhulsels zonder inhoud, namen zonder verantwoordelijkheid, lichamen zonder ziel. Hun topprestatie bestaat in de genocide.

(J.B., dag van de onnozele kinderen 2025)

Exponent van de dubbele moraal

Heiligheid trekt aan maar dat het vaak schijn is en derhalve slechts een verlokkingsmiddel, hoeft, enkele feiten in acht genomen, helemaal niet te verwonderen. Het aas dat wordt uitgeworpen voor de vis is voorbeeldig voor de praktijk van de verleiding welke een eufemisme is voor misleiding: honger zorgt ervoor dat de vis een feestmaal ziet verschijnen en het komt derhalve bij het onschuldige beestje helemaal niet op om te gaan denken dat achter de taart een ijzeren haak wacht die zo meteen zijn verhemelte zal doorboren om hem met een ruk op het droge te trekken, waar hij binnen de kortste keren de verstikkingsdood sterft.

De vijand van de vis maakt gebruik van zijn kennis van de behoeften van zijn prooi alsook van diens onwetendheid omtrent het gevaar dat hem fataal zal worden en het komt niet bij de jager op om ook maar een greintje medelijden te gaan koesteren met het arme dier: zoals voor de vis het gevaar overschaduwd wordt door diens honger, zo ook overschaduwt de honger van de jager een eventuele zin voor een greintje altruïsme. Bovendien is er het feit dat altruïsme, behalve dan voor vegetariërs of veganisten, over de grenzen van de soort heen voor het merendeel onder ons als misplaatst wordt ervaren of dan toch als helemaal geen must.

In de geschetste, vrij natuurlijke gang van zaken loert op de achtergrond een dubbele moraal waarvan de ene vleugel aangedreven wordt door betrachtingen die aan de andere tegengesteld lijken: het stillen van de honger is een lovenswaardige activiteit in dienst van het leven en derhalve alvast op het eerste gezicht onverenigbaar met, en zelfs tegengesteld aan het ombrengen van andere levende wezens. Maar de moraal achter de jacht snijdt pas hout zolang die voor het eigen leven een absolute noodzaak is.

Respect voor ander leven en dan zeker respect voor soortgenoten is geboden zolang die ons niet naar het leven staan. Het ombrengen of zelfs maar het benadelen van anderen om de eigen luxe te maximaliseren is misdadig, alleen al omdat luxe en preferenties, en wel zeer in tegenstelling tot noodzaak en behoeften, helemaal geen grenzen kennen. Waar een slokop ongeremd zijn gang kan gaan, houdt hij niet op met het elimineren van anderen totdat zij allemaal 'vernietigd' zijn.

De dubbele moraal bestaat niet alleen inzake de jacht maar hij is een alomtegenwoordig gegeven. Klinisch psycholoog Paul Verhaeghe bespreekt het fenomeen waar hij de opsplitsing hekelt tussen liefde en drift, welke nogal wansmakelijk uit de hoek komt waar mannen de redder willen uithangen ter gelegenheid van hun prostitueebezoek: zij willen zogezegd de vrouw in kwestie, waarop ze hun lusten botvieren, redden van een bestaan als hoer om, alle dierlijkheid van hun gedrag ten spijt, alsnog zichzelf als supermens of held te kunnen wegzetten.

Het aperte gebrek aan elementaire eerlijkheid inherent aan de dubbele moraal etaleert zich heden wereldwijd in de schurkenstreken van grote naties die middels verkapte dreigementen elke mogelijke kritiek smoren in de kiem. De leiders van de actuele wereldoorlog knipogen naar elkaar waar zij onder valse voorwendsels aan miljoenen mensen het leven ontnemen uit louter persoonlijk winstbejag want zij houden een oorlog aan de gang om hun wapens te kunnen slijten met aan de beide zijden van het front de allang versleten smoes van de strijd tegen 'de vijand'. Die smoes wordt door de slachtoffers ervan zelf beleden zoals bij uitstek door onze navobaas, eveneens om redenen van persoonlijk profijt. Maar weet: tegen die gang van zaken zal eerlang en vanuit de basis een wereldwijde opstand ontstaan zoals nooit voorheen geschiedde.

(J.B., 27 december 2025)

Geschoeid op de leest van de communistische dictatuur

Vandaag wordt de link gelegd van het Trumpisme met het beruchte Mccarthyisme waarover wij al moesten berichtten op 22 september l.l. naar aanleiding van enkele publicaties van die datum over het onderwerp in een... Sri Lankaanse krant.¹ Kennelijk kan men het zich minder vlot veroorloven om de waarheid te vertellen op de plek van onheil dan om dat te doen van op een veilige afstand, een afstand in de tijd maar evengoed een afstand in de ruimte. Want veilig is het niet om in de onmiddellijke aanwezigheid van de crimineel zijn daad als misdaad te benoemen: de wet van het lijfbehoud gebiedt de dader om wie zich daaraan wagen, stante pede dood, zo niet monddood te maken en het waarachtige relaas door een spectaculaire Hollywoodproductie te vervangen.²

Wie Wikipedia erop naslaan, vinden onder Mccarthyisme een uitleg over wat ook wel de 'tweede rode schrik' genoemd wordt, de golf van onbewezen verdachtmakingen in de V.S. in de jaren 1930 tot 1950 van vermeende sympathisanten met het communisme tegenover wie de V.S. geheel ongrondwettelijk agressie gebruikte.³ Vergelijk opnieuw met de eerder aangehaalde (2600 jaar oude) fabel van Aesopus over de troost van het misprijzen voor wat men niet bereiken kan.⁴ Het communisme werd immers gedemoniseerd terwijl de Sovjets in een alliantie met het Westen Hitler versloegen, een vrijheidsstrijd waaraan bijna dertig miljoen Russen (de helft van het totale aantal gesneuvelden van de Tweede Wereldoorlog) het leven opofferden. In die tijd bouwden de Russen een atoombom (1949), kwam in China Mao aan de macht (1950) en startten de V.S. een oorlog tegen Noord-Korea (1950). De emancipatie van de vrouwen en de strijd tegen kinderarbeid en slavernij werden als 'communistisch' weggezet en derhalve als verwerpelijk (de omgekeerde wereld!) zoals ook nu onder Trump opnieuw gebeurt, en wel met geen ander doel dan de voorrechten van de superrijken te vrijwaren en de armen geheel straffeloos om te kunnen brengen - het beoogde van elke kapitalistische structuur. De Amerikaan lijkt niet te beseffen dat hij aldus een dictatuur van communistische makelij invoert met een paranoia die doet denken aan het Roemenië van Nicolae Ceaușescu, alleen omvat het speelterrein daarvan dankzij een (al dan niet vermeende) militaire overmacht heden de hele wereld.

(J.B., tweede kerstdag 2025)

Inbrekers forceren

Inbrekers forceren het deurslot en komen je woonst binnen in het midden van de nacht; als je het merkt, zijn ze allang met de noorderzon verdwenen en ben je alles kwijt. Ze laten zichtbare sporen na die nauwkeurig opgetekend worden door de speurders van de politie, ofschoon de pakkans amper tien percent bedraagt en het duurt nog een hele tijd vooraleer je alles weer op een rijtje hebt, in de kamers van je huis maar ook in je hoofd, want het voorval heeft enkele van je zekerheden doen sneuvelen en je gevoel van veiligheid kreeg een flinke deuk. Er volgen slapeloze nachten, je bent bang om alleen te zijn of om je huis nog te verlaten, er wordt nagegaan of de daders bekenden kunnen zijn en de onwetendheid reikt allerlei scenario's aan met daarbij passende verdenkingen. Het duurt nog een hele tijd voor de storm in je hoofd gaat liggen, al dan niet dankzij psychologische bijstand maar helemaal vergeten doe je het waarschijnlijk nooit. Zo gaat het nu eenmaal met inbraak, die nota bene jaarlijks één van elke honderd woningen treft.

Maar er bestaan ook andere vormen van inbraak, die niet de voordelen hebben die woninginbraak wél te bieden heeft. Want geef toe: meestal wéét je ook dat er bij je ingebroken werd, vooreerst omdat bezittingen weg zijn en er specifieke schade kan opgemeten worden. Er zijn ook inbraken waarover je helemaal onwetend blijft. En die zijn meestal een stuk gevaarlijker, zoals ook ziekten gevaarlijker zijn waarvan je niet weet dat je ze hebt. Schrammen kun je zien en daar past altijd wel een pleister op maar microben beroven je ongemerkt van je gezondheid en krijg je het euvel alsnog in de mot, dan is het veel te laat voor een remedie.

Aan sommige vormen van inbraak valt helemaal niets te verhelpen, om te beginnen omdat ze niet als zodanig geboekstaafd staan en daartoe behoren de gevallen waarbij de inbrekers je open en bloot op de huid komen zitten en daarvan bestaan een eindeloos aantal varianten. De politie krijgt dagelijks klachten van lui van wie geld, juwelen of nog andere valuta afhandig werden gemaakt en als hen dan de vraag gesteld wordt hoe dit kon gebeuren, moeten zij bekennen dat ze het allemaal eigenhandig hebben weggegeven. Ze hebben de inbreker die een smoes vertelde, er zelf in gelaten, ze hebben hem of haar een kopje koffie aangeboden, het relaas van zijn voorgewende ellende aangehoord en hem vervolgens met een gulle gift tevreden gesteld. “Anders kreeg ik hem niet buiten, meneer”, zo luidt dan de uitleg die uiteraard van geen tel kan zijn. En nog lastiger wordt het als de dieven verwanten zijn die men immers niet wil of niet kan aangeven. Blij zijn dat men niet veel méér kwijt is en beter opletten in het vervolg, zo luidt de vriendelijke vermaning waarmee de beroofden vrede moeten nemen, zij zijn dan “gezet zoals een puit op een wegel”, zoals de volksmond het zegt.

Edoch, vandaag is diefstal bijzonder sluw geworden, de middelen om mensen van hun hebben en houden te ontdoen, zijn gigantisch en in tijden van crisis moet de bestrijding van die zaken achterwege blijven door personeelstekort. Daarvan hebben rovers niet te lijden, zij werken met aannemers, onderaannemers enzovoort en zelf worden zij nooit opgepakt.

Zo is de superdief van deze tijd misschien wel de baas van het machtigste land op aarde en hij onderscheidt zich in bijna niets meer van pakweg Dzjengis Khan, Napoleon of Nero en misschien is hij nog wel het best te vergelijken met figuren zoals Luckey Luciano of Al Capone. Wij laten in het midden wie hij dan wel mag zijn maar dat de man de beschikking heeft over vrijwel al het goud van deze wereld, heeft hij uiteraard allerminst te danken aan zijn noeste arbeid want, ga maar na, die kerel heeft nog nooit zijn handen vuil gemaakt, al zal er wellicht wel bloed aan kleven.

Wij krijgen wel de indruk dat het om een noeste werker gaat omdat wijzelf, en dat wil zeggen alle acht miljard verminderd met een zeker percentage opportunisten, al ons hebben en houden aan ons zweet te danken hebben. Wie niet kan werken, kan misschien wel heel tijdelijk overleven maar wie wat bezit verzamelde, heeft daarvoor ook moeten knokken. Rijkelui worden om die reden bekeken voor eerlijke en hard werkende mensen maar vaker zijn zij geen van beide. In deze wereld wordt de rode loper uitgerold voor topgangsters en worden eerlijke lieden weggezet als sukkelaars of, in de taal der gangsters, 'losers'.

Dat daad en misdaad kennelijk zo makkelijk in elkander overlopen en dat het verschil tussen de brute inbreker en de onschuldige huidzitter of aftroggelaar vaak bijna fictief is, moet men wellicht wijten aan het feit dat alle mensen in oorsprong kinderen van dezelfde Eva zijn. De almacht van de oermoeder en de eenheid met haar nageslacht maakt alle grenzen flou maar die worden meteen opnieuw ingesteld middels het principe van het privaatbezit, de ware oorsprong van het kapitalisme.

Met het matriarchaat als origine der culturen en daarin de eenheid van de moeder met het kind, is haar almacht verzekerd maar evengoed het bestaan van haar rivaal die grenzen trekt waar er oorspronkelijk geen waren, en dit middels wetten die van kracht zijn dankzij de werkelijkheid van het geweld. Die twee kunnen een huwelijk aangaan en zo ontstaat bijvoorbeeld wat men de maffia heeft genoemd.

Daarbij vormen de kinderen van de almachtige Eva een familie en zij dwingen de tegenstander die het kapitalisme belichaamt op de knieën door hem zijn geld afhandig te maken. Als troost krijgt hij op het toneel van de wereld de rol toebedeeld van de heerser die hij echter allerminst kan zijn, hij moet immers gehoor geven aan de instructies 'van hogerhand' - van de almachtige. Zijn koningschap over de aarde wordt een kostelijk toneel, zijn macht een luchtkasteel. De zaken die er echt toe doen, spelen zich af achter de schermen en daar gaat het effectief om een strijd op leven en dood, al bespaart men de tinnen soldaatjes de dracht van de kennis van de ware toedracht van die allergruwelijkste feiten. Ga het maar na, zo fluistert Omsk Van Togenbirger het ons van op zijn tot een gammele kruk herleid spreekgestoelte toe: ik kan het niet dikwijls genoeg herhalen, “Krieg und Leichen, die letzste Hoffnung der Reichen.”

(J.B., 25 december 2025)

Kerst heeft een prijs

Samenhangend met de cognitieve dissonantietheorie van Leon Festinger is het verschijnsel van de groepsaffiliatie of het zich aansluiten bij een groep zonder dat daar goede redenen voor bestaan. Dit laatste is van belang want zolang er goede redenen zijn om zich aan te sluiten bij een groep, is er met affiliatie niets mis, doch van zodra die goede redenen ontbreken, kan men spreken over groepsdruk en over persoonlijke vrijheidsbelemmering.

Groepsdruk kan geïnduceerd worden in functie van zekere vormen van 'misdaad', wat reeds het geval is bij reclame, mode en ideologisering en het blijkt moeilijk en soms zelfs bijna onmogelijk om daaraan te weerstaan. Denk maar aan een groep met een leider die het voortouw neemt in het belachelijk maken van een groepslid: waar externe controle ontbreekt, blijkt iedereen met de groep mee te doen, ook al gaat het slachtoffer in kwestie eronderdoor.

Is de leider bovendien een 'echte' leider, zoals een leraar op school of een president, dan is het zaakje fataal. Doet het slachtoffer zijn beklag bij papa, dan bestaat de kans dat papa de leraar gelooft en niet zijn kind. Tijdens de hoogdagen van de katholieke kerk konden op die manier de geestelijken hun gang gaan; bij kindermisbruik werden hun slachtoffers niet geloofd en zelfs vaker geestesziek verklaard.

Dat is overigens nog steeds het geval in fundamentalistische vormen van religie en voor de slachtoffers is het begrijpelijkerwijze bijzonder traumatiserend omdat zij zich realiseren niet langer veilig te zijn en nooit veilig geweest te zijn: het veiligheidsgevoel is voor hen voortaan een waan en zij ontwikkelen een levenslange onrust die dan geheel onterecht paranoia wordt genoemd, wat het trauma alleen maar erger maakt.

De hele wereld is getuige hoe vandaag voor de leiders van het volgens sommigen machtigste land de rode lopers worden uitgerold door ons, ook als zij op pad zijn om ons tot op het bot te pluimen en Navosecretaris-generaal Rutte gedraagt zich daarbij als een knipmes. De demoraliserende invloed van dat gedrag op de hele bevolking kan maar moeilijk worden onderschat: men is getuige van het voortaan onmiskenbare feit dat de leiders van het land waarvan men het burgerschap heeft, geen leiders zijn doch vazallen en wel vazallen van figuren die leven van diefstal, leugens en bedrog en door wie men straffeloos gechanteerd wordt. Men wordt zich bewust van het feit dat de moraal waarin men werd opgevoed en die de eerlijke arbeid in dienst van de gemeenschap prijst, een fabeltje vanjewelste is.

Jan met de pet ziet nu eens en voorgoed dat hij elke dag om vijf uur opstaat en elke avond weer afgebeuld thuis komt om de wapens te betalen waarmee als de tijd daartoe rijp bevonden wordt, alle jannen met de petten elkaar moeten gaan verminken, zo niet uitmoorden, aan een front dat wordt gecreëerd door die 'leiders' in de vorm van een lijn op een landkaart. Absurder kan het niet maar het gebeurt telkenmale opnieuw en wel zonder enige vorm van protest omdat men vreest voor uitsluiting uit de groep. Dat is groepsaffiliatie.

Vrijheid of zelfbevrijding worden, zoals enkele artikels eerder aangehaald uit een boek van Paul Verhaeghe, betaald met de minimumprijs van de eenzaamheid. Dat geldt voor verzet tegen elk gedrag dat met groepsaffiliatie geassocieerd kan worden en dezer dagen hebben wij het voorbeeld van de kerst. Trump gebiedt: “Vanaf nu wensen we elkaar opnieuw een Merry Christmas!” Ik zie het ons al doen in koor en Rutte doet het ons allen voor.

(J.B., 24 december 2025)

Van USA naar BSA?

Waar de Vlaamse dramaturg Dirk Biddeloo zijn pantoffelheld laat zweren dat hij de afwas doet zoals hij dat ook heeft beloofd¹, zinspeelt hij op Aesopus' fabel over de vos en zijn (vergeefs begeerde) druiven die de troost van de minachting voor het onbereikbare verklaart.² Beide verhalen illustreren door hun behandeling van de omgang met frustraties de cognitieve dissonantietheorie³ van de Amerikaanse psycholoog Leon Festinger, tevens de ontwerper van de drie jaar oudere theorie van de sociale vergelijking die aan de basis ervan ligt en die inhoudt dat mensen zichzelf bekijken door andermans ogen. Verschil veroorzaakt onlust en dwingt tot gelijkmaking. Het vreemde bedreigt en frustreert en de frustratie houdt aan totdat de bedreiging wijkt.

Maar dat verschil frustreert pas waar men voor die anderen de duimen moet leggen; waar men beter af is, verschaft dit verschil plezier en zo lijkt geluk een zaak van sociale vergelijking: niet het verschil zit ons dwars maar wel het beheerst worden door anderen daar dit ons met zelfverlies bedreigt. De actuele politiek van Festingers geboorteland is een toelichting bij zijn bevindingen van driekwart eeuw geleden.

Inzake de politieke situatie oppert zich een in feite eigentijds probleem dat zich laat benoemen als het onvermogen om met frustraties af te rekenen op een andere manier dan door de vernietiging van datgene waarvan men verschilt.

Aldus in het geding is, alle schone schijn ten spijt, een onkunde om met anderen handel te drijven, een onvermogen tot communicatie, een tekort aan aanpassingsvermogen, kortom: een schrijnend gebrek aan intelligentie. Het probleem van de huidige Amerikaanse politiek bestaat in niets anders dan in het feit dat daar nu nitwits aan de touwtjes trekken en uiteraard maken die er een zootje van, zij voeren Plato's fabel op over het narrenschip.

Narren aan het roer, een onvermijdelijk gevolg van nepotisme. Vriendjespolitiek duidt op het onvermogen om te delegeren of dus op dictatuur: macht wordt uitgedeeld aan lui op wie men vat heeft terwijl zij toekomt aan wie bekwaam zijn om de problemen aan te pakken.

Die bekwaamheid is nochtans voorhanden maar zij wordt geminacht zoals de druiven door de vos omdat men ze zelf missen moet. Zo komt het dat men dan niet alleen degenen minacht door wie men overtroffen wordt maar tevens versmaadt men hun eigenschappen of dus de dingen die hen beter maken. En het behoeft geen betoog dat dit nergens anders uitmonden kan dan in de reinste Barbarij.

(J.B., Kerstavond 2025)