1Robert Chapman, Empire of Normality. Neurodiversity and Capitalism, Pluto Press, London/Las Vegas 2023, pp. 7-10.

2Zie ook: R. Chapman, o.c., pp. 10-19.

 

1Robert Chapman, Empire of Normality. Neurodiversity and Capitalism, Pluto Press, London/Las Vegas 2023, pag. 7.

2Harrison, Dick. (2019). De geschiedenis van de slavernij van Mesopotamië tot moderne mensenhandel, Uitgeverij Omniboek, Utrecht 2019. (Oorspr.: Slaveriets historia, Historiska Media,

Zweden 2015), pag. 36: “De slaaf is sociaal gezien dood.”

 

1Robert Chapman, Empire of Normality. Neurodiversity and Capitalism, Pluto Press, London/Las Vegas 2023, pp. 4-5.

2Het begrip stamt al uit de Weimar Republiek met de publicatie van een tekst uit 1920, getiteld Die Freigabe der Vernichtung lebensunwerten Lebens van psychiater Alfred Hoche en strafrechter Karl Binding. Cf.: http://www.akj.rewi.hu-berlin.de/zeitung/08-16/material/fs16-16-unheilsvolleschrift.pdf . Veertien jaar later voltrokken de Duitse nationaalsocialisten in het kader van hun zogenaamde 'Rassenhygiene' de praktijk van de dwangsterilisatie voor ongewenste burgers ('Ballastexistenzen' genaamd) en vanaf 1939 tot het einde van W.O.II werden de betrokken 'zieken' massaal omgebracht, werd 'Kinder-Euthanase' gepleegd en vonden de beruchte massamoorden met gifgas plaats, achtereenvolgens: 'Aktion T4' 'Aktion 14f13' en 'Aktion Brandt'.

3Cf.: Neurodiversiteit, aflevering 1: Normaliteit en arrogantie: https://blog.seniorennet.be/tisallemaiet/archief.php?ID=2699233

 

Neurodiversiteit

Aflevering 1: Normaliteit en arrogantie

Tot nog niet zo heel lang geleden werd ter gelegenheid van buikoperaties de (intacte) appendix die men daar aantrof maar meteen weggehaald omdat men dacht dat hij geen functie had. En men dacht dat omdat men zijn functie niet kende. De foute conclusie, nota bene gemaakt in medische kringen, berustte op de verkapte overtuiging dat niets kan bestaan wat buiten onze kennis ligt en derhalve is het uitgangspunt van die flater de overtuiging van de eigen alwetendheid. Bizar genoeg heeft aldus de appendix moeten wachten op erkenning. Die kwam er toen men inzicht kreeg in zijn functie. Als infecties de darmflora bedreigen, sluit de appendix een deel daarvan af van de besmette darm om die dan na het verdwijnen van de infectie weer in de darm los te laten.

Uiteraard beperkt het kort-door-de-bocht-geredeneer van het beschreven kaliber zich niet tot de eventuele functie van darmaanhangsels; zij betreft alle mogelijke levenssferen zonder onderscheid, onder meer die van de psychiatrie, met haar zogenaamde 'geestesziekten'. Een daarvan heet 'autisme' en deze 'abnormaliteit' werd tot voor kort gezien als sowieso problematisch, wat wil zeggen dat men nog geen weet had van deze 'afwijking' als opportuniteit voor een zich steeds meer divergerende en specialiserende menselijke samenleving. Want met de opkomst van de computer als bewustzijnsexplosief, blijken mensen met aanleg voor autisme zich vaker wonderwel thuis te voelen in de wereld van het internet. Uiteraard waren zij er vroeger ook, vooral dan - tenminste als zij geluk hadden - relatief verborgen en onzichtbaar in kloosters en in universiteiten maar sinds de gigantische communicatie- en bewustzijnsuitbreiding door het bestaan van het internet, smeekt men als het ware om uitgerekend die mensen die eertijds makkelijk gebrandmerkt werden als communicatief 'gestoord'.

De aangestipte arrogantie brengt een wereld in het vizier waarin men bij een buikoperatie de gehele darm verwijdert omdat men zijn functie niet kent en daar is in de eerste plaats bescheidenheid geboden, in de zin van respect voor de werkelijkheid zoals die is en inzicht in de beperktheid en in de voorlopigheid van het menselijke kennen, zo niet volgt niets minder dan de algehele zelfvernietiging. Want met dit probleem is men helemaal niet aan zijn proefstuk toe: Hitler rekende met de vermeende onvolkomenheden van 'zijn' volk af door degenen in wie hij ze meende te herkennen, gewoon af te slachten in speciaal daartoe opgerichte fabrieken: in enkele jaren tijd, zes miljoen mensen. De V.S. blijken momenteel dezelfde richting uit te gaan. Andermaal: dit alles kan gebeuren met dank aan ordinaire arrogantie.

Op zoek naar wie zich inlaten met de problematiek van 'biodiversiteit' en 'neurodiversiteit', een begrip dat momenteel emergeert vanuit een zich door crisis genoopt heroriënterende wereld, botst men op de gestudeerde auteur, tevens ervaringsdeskundige, Robert Chapman, die met zijn boek uit 2023, getiteld: Empire of Normality. Neurodiversity and Capitalism, het normale een kind noemt van het kapitalistisch systeem dat immers makkelijk manipuleerbare uniformiteit nastreeft en diversiteit bant. Maar het kapitalisme maakt van de wereld een vuilnisbelt en een plek vol ongeluk: het geloof in en de aanmoediging van diversiteit lijkt dan wel de weg bij uitstek om alvast de aberraties van de geldgod een halt toe te roepen. Omdat er geen twee dezelfde mensen zijn, is de enig mogelijke norm de afwijking ervan.

De wereld van de mens heeft niets te maken met die van de statistieken die door zekere potentaten aangewend wordt om ons te overmeesteren: hij zorgt voor de massaproductie van schoeisel met de gemiddelde schoenmaat die echter niemand past. Bij klachten antwoordt de dictator: onze schoenen zijn de perfectie zelf, het zijn uw voeten die ziek zijn, ze zijn abnormaal lang of kort; u bent degene die een ingreep moet ondergaan. Het ergste is uiteraard dat wij dit ook nog slikken, wij wringen onze voeten in het opgedrongen schoeisel en gaan mankend door het leven, als we niet al instemmen met bijvoorbeeld amputatie. Ver gezocht? Traditionele Chinese praktijken van vrouwenvoeteninbinding maar ook de westerse naaldhakkenmode spreken dat letterlijk tegen. En het gaat niet alleen over het schoeisel, het gaat over alles, ook over de manier waarop onze hersenen werken.

(Wordt vervolgd)

(J.B., 31 maart 2026)

 

Over geloof en ongeloof

Religie en materialisme, het zijn de twee systemen die de wereld verdelen, vooral dan sinds de zeventiende eeuw, de zogenaamde Verlichting, met het grote vertrouwen in de zogenaamde Rede, die heden ten dage echter noodgedwongen afzwakt naar de zogenaamde 'consensus', vaak resulterend uit beslissingen op grond van een meerderheid, wat de vaste redelijkheid van weleer bijzonder problematisch maakt - denk maar aan wat Spinoza hier omtrent zegt in het spoor van Plato: de waarheid is in handen van de meest bekwamen, die een minderheid vormen.

Het materialisme dat alleen het bestaan van materie en energie erkent, ziet alles wat is door een micro-reductionistische bril, wat betekent: als samengesteld uit meer elementaire onderdelen en men stelt daar dat het samengestelde dan ook te begrijpen is vanuit het begrip van de onderdelen, met als bijzonderheid het geloof dat het samengestelde derhalve samenstelbaar moet zijn of dus namaakbaar.

Het gaat in het materialisme dus om een louter geloof, evenmin 'positief wetenschappelijk' gefundeerd als het godsgeloof. Wat dus betekent dat het zogenaamde 'ongeloof' geen resultaat is van het verwerpen van 'het' geloof doch in wezen eveneens berust op een geloof, zij het een heel ander geloof. Uiteraard is de keuze voor dit andere geloof makkelijk te verklaren vanuit de veronderstelling dat de betrokken 'believers' streven naar de kunde om zelf alles te maken, met andere woorden streven zij de (goddelijke) almacht na.

Reductionisten geloven in het zelf kunnen samenstellen van eenvoudige stoffen tot meer complexe en dat zijn dan uiteindelijk ook levende cellen, levende organismen, wezens met uiteraard hersenen die (in de materialistische visie op de zaak) bewustzijn produceren zoals de maag maagzuur produceert.

Edoch, hoe dat dan in zijn werk zou moeten gaan, wordt nog steeds niet begrepen en pogingen om bijvoorbeeld een tarwekiem te maken door deze samen te stellen uit wat men bij analyse als zijn onderdelen aantreft, blijkt helemaal niet te willen lukken: het product ziet er misschien uit zoals een kiem maar de door mensen gemaakte 'kiem' mist de kiemkracht die hem moet maken tot wat hij is.

Ook het begrip van de emergentie schiet tekort om hier verklaringen te kunnen brengen omdat het daar tenslotte gaat om een complementaire verklaringspoging naast de reductionistische. Het nieuwe, meer complexe, dat onvoorzien voortkomt uit het voorgaande, eenvoudigere, was niet voorspelbaar maar eenmaal het er is, wil men het alsnog reductionistisch kunnen 'verklaren'. Maar wat men dan doet, is nimmer verklaren doch louter beschrijven. Anderzijds heeft Aristoteles er op gewezen dat iets bewijzen eigenlijk niet meer om het lijf heeft dan het aanvaardbaar te maken, meer bepaald door het te situeren in een context van (reeds) aanvaarde dingen waaruit het dan lijkt voort te komen.

Emergentie verwijst ernaar dat de eigenschappen van het geheel wezenlijk anders zijn dan die van de onderdelen maar bestaande wiskundige 'raadsels' getuigen ervan dat het begrip hiervan quasi nihil is. Neem als voorbeeld het bollenprobleem uit de waarschijnlijkheidsrekening, de ton met zwarte en witte bollen waaruit men bollen opvist en waarbij blijkt dat naarmate men meer bollen heeft opgevist, ook de kans toeneemt op een gelijke verdeling van zwart en wit in het geheel. Het lijkt iets raadselachtigs maar dat komt omdat men over het hoofd ziet dat de eigenschap van zwart of wit zijn weliswaar toepasselijk is op elke bol apart maar uiteraard nimmer een eigenschap kan zijn van het geheel, dat immers een aantal (bollen) is: aantallen kunnen niet zwart of wit zijn - zo simpel als dat. Het misverstand wordt duidelijker waar men meent het waarschijnlijkheidsrekenen relevant te kunnen toepassen op mensen, waardoor gebeurlijk middel en doel worden omgekeerd en waar bijvoorbeeld een florerende economie, de verarming van de mensen tot voorwaarde heeft, of waar men gelooft een goede gezondheidszorg te hebben als er maar weinig zieken zijn. Om bij dit laatste voorbeeld te blijven: uiteraard is het omgekeerde het geval om de eenvoudige reden dat goede geneeskundige zorg, de zieken in leven houdt. De waanzinnige Hitler geloofde dan ook dat hij het volk gezonder kon maken door de (nota bene: dure) artsen te vervangen door (goedkope) beulen, die de zieken gewoon ombrachten. Het na te streven resultaat van een volk zonder zieken heeft dan uiteraard geen enkel individu gezonder gemaakt, zoals ook een gesaneerde economie niemand verrijkt maar integendeel een heel leger werklozen voortbrengt. De economie en de volksgezondheid bestaan in een andere wereld (die van de statistieken) dan de wereld waarin rijkdom en gezondheid bestaan, die immers eigenschappen zijn van mensen.

Het uiteindelijke falen van het materialisme betekent echter niet dat het geloof in God het pleit wint: in beide gevallen wordt een vrije keuze gemaakt, absurd maar onontkoombaar en enkel gegrond in verwachtingen of in hoop. Wat het belang van die laatst genoemde en vaak onbegrepen begrippen in het licht plaatst. Aurelius Augustinus deed dat wél al in de vierde eeuw door verwachting (en herinnering) te relateren aan wat wij beschouwen aan iets louter fysisch, namelijk de tijd. De tijd krijgt door die begrippen namelijk een onmisbare subjectieve component, namelijk als het 'geheugen': alleen het 'nu' bestaat, het verleden bestaat in het 'nu' als herinnering en de toekomst als verwachting. De tijd bestaat met andere woorden helemaal niet zonder de 'ziel'. En zo gaat het er op lijken dat het fysische universum en de ziel onderling verschillende en onverenigbare doch diep verstrengelde aspecten van onze werkelijkheid zijn.

(J.B., 30 maart 2026)

 

Nog enkele bedenkingen n.a.v. het gelijknamige kunstwerk van Kris Lippeveld, uit 2016¹

Aflevering 4

De aanvaarding van wat is, betekent geen apathie en de zingeving aan het leed wil niet zeggen dat het wel ergens deugd zou kunnen doen: “Eeuwenlang is de cultus van het lijden als werktuig ter rechtvaardiging van het onrecht en tot onderdrukking schaamteloos uitgebuit”², aldus Sölle, maar tegelijk wijst zij er op dat de verbanning van leed (en van de dood) “tot bijna elke prijs” oneigenlijk is, alsook het marchanderen met leed, het relativeren en het bagatelliseren ervan omwille van de omvang. De aanvaarding van wat is, betreft eveneens “degenen, die overal ontkend werden en die gedwongen werden zichzelf te ontkennen. [Ook tegenover] het zieke, beschadigde incapabele leven, moet men de opvatting der acceptatie van het lijden zien (...)”³

In het boek Job is de (door Sölle aan God toegeschreven⁴) beproeving tiranniek, maar tegenover de tiran wordt de kleine geholpen: “De gehele schepping, vaak ook de zon, de maan en de sterren worden opgeroepen de zwakke tegenover de overmachtige te helpen. Is de beproeving doorstaan, dan gaat het recht van de machtige zulke beproevingen op touw te zetten te niet. [De beproevers] worden machteloos gemaakt, doordat de beproeving tegen de verwachting en tegen de wil van de tiran in doorstaan wordt. Dat is echter alleen mogelijk bij een absoluut 'rein' ongespleten wezen, dat de dood niet schuwt. Alleen hij, die bereid is zich te offeren (…) zal de beproevende God machteloos kunnen maken.”⁵ In de interpretatie van Sölle “is Job juist vroom omdat hij niet gelooft”⁶; hij is sterker dan God daar hij met zijn onbeantwoorde schreeuw op een andere God - Christus - blijft wachten.⁷

Deze waarheid verwijst onwillekeurig naar de Orpheusmythe (waarover Sölle niet spreekt) in een cultuur die wellicht helemaal losstaat van de joodse (en uiteraard van de christelijke, gezien de datering), waarin de liefde en de kunst een heilig huwelijk aangaan. De liefde van Orpheus voor zijn door een adder doodgebeten Eurydikè krijgt gestalte in een aanklacht van het onrecht in de artistieke vorm van de elegie waarvan de oprechtheid maakt dat zij in staat is de ganse natuur te ontroeren en de macht van de dood over het leven (tijdelijk) ongedaan te maken. Het kunstwerk is daar de drager van de kracht van de waarheid waartegen niets of niemand, ook niet een vermeende godheid, opgewassen kan zijn, en het ontleent aan die waarheid het wonder dat wij benoemen als schoonheid.

(J.B., 18 maart 2026)

 

Kris Lippeveld, Trauma en levenslust (2016)

Met dank aan de kunstenaar

 

 

'Trauma en levenslust'

Nog enkele bedenkingen n.a.v. het gelijknamige kunstwerk van Kris Lippeveld, uit 2016¹

Aflevering 3

Trauma en levenslust: de twee in juxtapositie scheppen een koan, een geleide tot nadenken, tot het geven van zin aan iets dat op het eerste gezicht alleen maar tegenstrijdigheden in zich heeft, want dat is de indruk die men krijgt waar in de getraumatiseerde ziel alsnog de levenslust leeft omdat men geneigd kan zijn te denken dat levensleed en levenslust elkander tegenspreken.

Het kunstwerk etaleert met het bloedrode lichaam de alsnog aanwezige, niet te stoppen levensdrang die zich zoekt te bevrijden van het aszwart dat aan de gedachten kleeft en dat ze ook overheersen wil zoals in het sterven, de dood het leven. Maar het lijf verzet zich en bindt de strijd aan zoals ook de kleuren dat doen op het schilderij. Er is een kracht in ons die ervoor zorgt dat wij in die strijd nimmer ten onder gaan en die daarin schuilt dat wij ons niet verzetten tegen wat is.

Die houding van aanvaarding wordt mogelijk als wij de werkelijkheid beminnen, als wij ermee op houden eisen te stellen aan wat het lot ons toebedeelt. Zoals wij pas echt van iemand houden als wij de persoon aanvaarden zoals die is, onvoorwaardelijk, zonder die te willen veranderen of zogezegd 'verbeteren', wat echter totaal anders is dan onverschilligheid, waarin immers geen spoor van liefde te bekennen valt.

Dat is wat Dorothee Sölle lijkt te suggereren.² “(...) De 'geest van koopmanschap', zoals [de door de kerk verbannen] Meister Eckart het noemt, is hier uitgesloten.”³ Het gaat om “een leer van handelen 'zonder waarom'”⁴ en “een ik-sterkte die in het lijden niet vernietigd wordt.”⁵

En hier herinnert men zich de in onze inleiding geciteerde uitspraak van Albert Camus: “Au milieu de l’hiver, j’apprenais enfin qu’il y avait en moi un été invincible.”⁶ De liefde blijkt sterker dan het ongeluk. En “de mystieke liefde (…) transcendeert iedere God die minder is dan liefde.”⁷ Het lijden maakt het pijnlijke proces van het zich losmaken van de dingen mogelijk. “Bedoeld is niet alleen, dat het beter is, onrecht te lijden dan onrecht te doen (…) [maar wel] te weten, dat degene, die onrecht lijdt, ook sterker (niet alleen moreel beter) is dan degene, die onrecht doet.”⁸ En het is wellicht die waarheid welke aan 'Trauma en levenslust' zijn onmiskenbare authenticiteit verleent.

(J.B., 17 maart 2026)

Kris Lippeveld, Trauma en levenslust (2016)

Met dank aan de kunstenaar

 

'Trauma en levenslust'

Nog enkele bedenkingen n.a.v. het gelijknamige kunstwerk van Kris Lippeveld, uit 2016¹

Aflevering 2

Dorothee Sölle betoogt dat nieuwe pijnen de kop opsteken in deze tijd en dat wij ertoe neigen ze te verdringen² terwijl zij de Japanse theoloog Kazoh Kitamori laat opmerken dat pijn inherent is aan de liefde.³ Sölle stelt het ontvluchten van pijn gelijk aan de apathie: pijn maakt ons sterk, zegt Sölle, en ze verwijst naar het volk van Vietnam⁴ - een voorbeeld van een hedendaags equivalent zijn wellicht de Palestijnen.

Maar ook de dagelijkse (fabrieks)arbeid in het geïndustrialiseerde westen wordt door leed getekend. Aanvankelijk verstomt het lijden, vervolgens komt het klagen, tenslotte gaat men over tot rationele taal en actie in een poging om de situatie veranderen.⁵ “Een van de traditionele mogelijkheden om je zelf uit te drukken is vandaag de dag zoek geraakt: het gebed. Het vermogen, met zichzelf in dialoog te treden, lijkt steeds meer mensen zinloos én overbodig.”⁶ “De vraag welk wereldbeeld iemand heeft (…) is onwezenlijk; beslissend is, wie de partner in de dialoog van de mens is, Christus of de Mammon of de eigen vitaliteit.”⁷ Bidden is een verzetsdaad: men wenst iets anders dan wat de maatschappij aanbeveelt.⁸

Voor Dorothee Sölle is de (artistieke en intellectuele) arbeid derhalve gebed, zoals ook in de islam wordt gesuggereerd en het verzet zit hem in het engagement zonder hetwelk de hedendaagse kunst haar naam niet meer verdient. Edoch, de kwestie waarvoor men zich dan moet engageren wordt een wespennest door de macht van (religieus en politiek gestuurde) ideologieën en zo moet kunst zichzelf verheffen boven politieke kleuren en zal waar kunstenaarschap vertrouwd zijn met de bedelaarsstaf. Aan schatrijke artiesten is meestal een reukje, alsook aan religieuzen die hun optrekje hebben in kastelen en die een vette wedde trekken van de staat: hun gesprekspartner kan in geen geval de man zijn van Gethsemane.

Kunst verwijst naar de pathos van het leven die zonder de lijdenservaring oneigenlijk blijft met als wezenlijke component Gethsemane, de verlatenheid, ook door God, wat leidt tot een uiterste opmerkzaamheid.⁹ En zo beeldt Trauma en levenslust niet de heldhaftigheid van frontsoldaten af zoals de staatse monumenten op bestelling dat doen, die worden opgericht met wat nog rest van het geld van de slachtoffers van de politieke leugens nadat die begraven werden en om de troosteloosheid te verhullen van een leed dat niet te peilen is: wars van alle leugens wijst het kunstwerk naar de waarheid van het leed dat zich verankerd heeft in trauma's waarmee de levenslust een strijd aangaat die van een andere orde is en die niet zoals de oorlog naar de eeuwige dood leidt doch naar oorden waar iets dat schoonheid wordt genoemd misschien ontkiemen kan.

(J.B., 16 maart 2026)

Kris Lippeveld, Trauma en levenslust (2016)

Met dank aan de kunstenaar

 

'Trauma en levenslust'

Nog enkele bedenkingen n.a.v. het gelijknamige kunstwerk van Kris Lippeveld, uit 2016¹

Kris Lippeveld, Trauma en levenslust (2016)

Met dank aan de kunstenaar

Met de massamoordenaars aan de macht, beleven wij heden de barre winter van de tijd, maar herinneren wij ons wat in 1953 de Franse auteur Albert Camus neerpende: “Au milieu de l’hiver, j’apprenais enfin qu’il y avait en moi un été invincible.”² Deze mysterieuze zin getuigt van een verborgen kracht in het binnenste van de mens, de kracht die het hem mogelijk heeft gemaakt om de tijden te overleven en er ondanks alles vandaag nog te zijn. Zij is moeilijk te definiëren maar zij keert menigmaal terug in de geschiedenis, in allerlei vormen, en in de westerse cultuur bestaat zij zowel in haar Helleense als in haar christelijke pijler. In de Helleense verschijnt zij bijvoorbeeld in de uiteindelijke thuiskomst van Odysseus na zijn omzwervingen in de vele werelden die in normale omstandigheden aan het oog van de stervelingen onttrokken blijven en die zich pas tonen waar een strijd zich aandient op leven of dood en in de weliswaar multi-interpretabele zogenaamde christelijke pijler komt het heil pas via de weg van het kruis in het verschiet.

Paradoxaal maar helemaal niet tegenstrijdig en bijna als een koan dient zich zoals in Augustinus' symbolisme een werkelijkheid achter het louter stoffelijke aan, echter onbereikbaar voor wie niet het vereiste offer brengen, zoals ook het geval is waar de betekenis van een tekst pas kan veroverd worden waar men zich (van kindsbeen af) gewijd heeft aan het zich eigen maken van de taal, waarbij het bereikte resultaat mede afhangt van de geleverde inspanningen: geen gratie zonder offer, al is er ook nog het mysterie van de genade.

“Het zich bewust zijn van de onmacht is iets dat het lijden fundamenteel bepaalt”³, zo schrijft de protestants-marxistische 'god-is-dood-theologe' Dorothee Sölle. Het ongeluk is fysiek en psychisch, in de pijn, maar ook sociaal, in het isolement, zegt Sölle, en zij citeert Simone Weil: “'Het ongeluk maakt belachelijk'”⁴ - waar vandaan de afwezigheid van solidariteit (het “verloochend, verraden en verlaten worden”⁵) met de lijdenden en alleen een eigen lijdenservaring kan de neerbuigende caritas tot echt medelijden maken.⁶ Maar dat kan evenmin een reden zijn om een oorlog goed te praten als een vermeende schuld. “Er zijn vormen van smart [zie bijvoorbeeld het leed van onschuldigen], die iedere vorm van schuld oneindig ver te boven gaan”⁷, aldus Sölle. “Edith Stein is met andere joden naar de gaskamers gegaan, hoewel zij gered kon worden en haar dood niemand hielp”⁸ en daarvoor bestaat geen uitleg. Sölle haalt ook het tragisch conflict van Agamemnon aan die zijn dochter in een zoenoffer met de goden betrekt.⁹

Het te allen prijze uit de weg gaan van leed (heden bekend als het in het materialisme algemeen verbreid sentiëntisme van Peter Singer) brengt geen heil: “Als de ervaringen van het lijden, de 'pathai' van het leven verdrongen worden, verdwijnt ook het pathos van het leven en de kracht en intensiteit van de genoegens ervan.”¹⁰ “In deze betekenis kan men de apathie van de maatschappij als een deel van haar nekrofiele oriëntering in de zin van Erich Fromm begrijpen. Nekrofilie is liefde tot het dode, het verstarde, het onbeweeglijke, 'de wens van het organische door 'ordening' in het anorganische te veranderen' (E. Fromm, Das Menschliche in uns, Zürich 1968, 49)”¹¹ - “het ideaal van de middenklasse”¹² - “een banaal optimisme”¹³ - “een verstarring van het leven”¹⁴ - wat uitmondt in blindheid voor het lijden en in stompzinnigheid.¹⁵

(Wordt vervolgd)

(J.B., 15 maart 2026)

 

'Complotdenkers'!?

Aflevering 2a: Een voorgeschiedenis van de huidige neonazi's¹ (naar Gie van den Berghe, De mens voorbij²)

"Velen, ook Charles Darwin zelf, vreesden dat de beschaving de natuurlijke selectie grotendeels tenietgedaan had en de evolutie van de soort mens tot stilstand was gekomen. Dringende en dwingende maatregelen waren noodzakelijk. De niet-fitten, de zich ongebreideld voortplantende minderwaardigen, moeten aan banden gelegd worden. Geesteszieken en criminelen moeten afgezonderd worden, van voortplanting uitgezonderd."³ Aldus hebben de 'heersers der aarde' beslist⁴ die met de Verlichting hun intrede deden: zij die zich laten leiden door het licht van de rede; de Bijbel wordt vervangen door de Encyclopédie; kennis zal het mensras perfectioneren. "Wil men bevolking en voedselvoorraad beter op elkaar afstemmen, dan moet ofwel de bevolkingstoename worden afgeremd ofwel moeten de zwakke leden worden geëlimineerd", zo zegt Malthus⁵: "'De armenwetten creëren de armen die ze bijstaan."⁶ van den Berghe schrijft: "Anderhalve eeuw lang zullen Malthus' populatieprincipe en de politieke consequenties die hij eraan vastknoopte worden overgenomen door sociaaldarwinisten, eugenetici, geleerden, politici en racisten. Met telkens weer de boodschap dat de in sociaal, economisch, intellectueel, biologisch of genetisch opzicht minderwaardigen zich veel sneller voortplanten dan de meerwaardigen. Proletariër versus bourgeois, unfit versus fit, abnormaal versus normaal, jood versus ariër."⁷ Er is degeneratie maar wie de maatschappij verontreinigen, moeten weggezuiverd worden en in dat proces zullen artsen een hoofdrol spelen.⁸ "De gezondheidszorg werd steeds centraler georganiseerd, en stukje bij beetje werd de hele westerse maatschappij gemedicaliseerd."⁹ "De inenting tegen pokken was de eerste grootschalige, door de staat georganiseerde, succesrijke gezondheidscampagne. Maar de strijd was nog lang niet gestreden. De uit Azië overgekomen cholera richtte vanaf 1830 ware slachtingen aan. Epidemieën golfden over Europa (...) Er kwamen quarantainemaatregelen, militaire versperringen en medische controles voor wie uit besmet gebied kwam. Eind 18de eeuw voerden enkele Duitse staten een soort medische politie in om epidemieën te bestrijden."¹⁰ "Gezondheid werd stilaan een obsessie."¹¹ "Medici werden steeds vaker betrokken bij het bevolkings- en gezondheidsbeleid (dalend geboortecijfer, epidemieën)."¹² "De grote massa werd gemedicaliseerd. In 1883 voerde Bismarck als eerste de verplichte ziekteverzekering in, met artsen in overheidsdienst en gratis behandeling."¹³

Eind 19de eeuw werd in Duitsland een medische identiteitskaart ingevoerd en een ministerie van volksgezondheid opgericht. G. Hoffman schrijft over een medisch Utopia in zijn Moraal van de macht: "De bevolking in Hofmanns denkbeeldige staat wordt jaarlijks aan een grondig medisch onderzoek onderworpen. Zieken en gehandicapten worden doorverwezen naar de medische politie; kanker en tbc worden behandeld door middel van 'euthanasie'. Geesteszieken en gehandicapten vormen een te zware economische last en worden van bij de geboorte uitgeschakeld. De mensheid van ellende bevrijd, luidde een aantal jaren later de titel van een ander geschrift van dezelfde auteur."¹⁴ "In De Toverberg (1924) belicht Thomas Mann het medisch Utopia heel wat kritischer. In het sanatorium waar de roman zich afspeelt, een wereld van medische afzondering waarin men in plaats van een foto een röntgenopname van de geliefde koestert, bepalen artsen of iemand ziek is, kan men alleen in naam gezond zijn. Patiënten moeten voortdurend 'temperaturen', krijgen ziekte aangepraat, worden geneeskundig betoverd. Alles is onder medische controle. De zich beaat overleverende patiënten worden in fysieke en psychische kabinetten doorgelicht met röntgenstralen en psychoanalyse."¹⁵

Darwin treedt Malthus bij met zijn strijd om het bestaan en de natuurlijke selectie en hij inspireert Samuel Butler die in 1863 schrijft over de nakende machtsgreep van de machines en in 1872 volgt de utopische roman Erewhon; or, Over the Range, "een bijna profetische visie waarin zaken als organicisme (de maatschappij als menselijk lichaam), sociaaldarwinisme, artificiële intelligentie, DNAonderzoek en transhumanisme verwerkt zijn of aangekondigd worden."¹⁶ Men wil liefdadigheid afschaffen die immers de natuurlijke selectie tegenwerkt en "de Franse antropoloog, filosoof en socialist Georges Vacher de Lapouge (1854-1936) stelde voor een grootstad in te richten met gratis alcohol en voorbehoedsmiddelen, een oord waar alle menselijke wrakhout zou aanspoelen en zichzelf in geen tijd te gronde zou richten. In een in 1913 verschenen essay over eugenetica in de oudheid omschrijft Allen G. Roper, een Engels classicus, urbanisering als een nieuw en efficiënt wapen van de natuur om de unfit door snelle verspreiding van ziekte te elimineren. Anderen wilden niet aan de maatschappij, maar aan de mens zelf sleutelen. Eigen volk of de soort mens verbeteren door goede geboorten te bevorderen en slechte te beperken: eugenetica."¹⁷

""Het angstbeeld van een op sterven na dood volkslichaam hield in dat de beroepsexpert, de arts, de patriottische plicht had tussenbeide te komen. Slecht functionerende cellen, schadelijke individuen die het staatslichaam verzwakken en uitputten, moeten verwijderd, geëlimineerd, en waar mogelijk voorkomen worden. (...) alle sociaal onaangepasten en ongeneeslijken chirurgisch weggesneden worden, als de zieke appendix uit een gezond lichaam. Wie helen wil, moet soms vernietigen. De bereidheid van staat en arts om tussen te komen groeide. De paradox tussen genezen en doden vervalt als al wie van de norm afwijkt, al wie abnormaal is, als ziektekiem wordt gezien. Het rotte deel wegsnijden wordt een therapeutische noodzaak, een goede daad, een verdienste."¹⁸

En dit was reeds lang voor de nazi's in de USA aan de gang: "Medici (...) zullen een vooraanstaande rol spelen in de eugenetische beweging (...). Begin 20ste eeuw zullen artsen de zuiverheid en gezondheid van de jonge Amerikaanse natie bewaken door alle fysiek en mentaal minderwaardig lijkende immigranten de toegang tot de nieuwe wereld te ontzeggen. Al even vanzelfsprekend zullen ze als selectieheren van de volksgezondheid ijveren voor massale sterilisatie van zwakzinnigen, geesteszieken en criminelen. Zoals ze enkele decennia later, in nazi-Duitsland, mensen zullen selecteren voor sterilisatie, 'genadedood' en gaskamer."¹⁹

"Eind 19de eeuw al voerden artsen in Duitse kolonies medische experimenten uit op in kampen opgesloten inboorlingen. Ze transplanteerden kankerweefsel, brachten wormen in bij kinderen, infecteerden gezonde mensen. In Duitsland zelf werd toen ook op prostituees geëxperimenteerd, onder meer door Emil Adolf von Behring, de man die de serumtherapie tegen difterie bedacht. Behring spoot mensen in met syfilis in de hoop dat er immuniteit zou ontstaan."²⁰

De Schotse industrieel en filosoof William Rathbone Greg (1809-1881) schrijft: "Een samenleving die toelaat en mogelijk maakt dat erfelijk minderwaardigen huwen en zich voortplanten, is ziek. De staat (...) moet drastisch optreden, zoals een tuinier onkruid wiedt om rozen ruimte te geven."²¹ Thomas Henry Huxley (...) stelt in 1893: "dat de overheid de natuurlijke groei moet leiden en cultiveren, levensomstandigheden verbeteren en 'zwakken en misvormden verwijderen zoals een tuinman de minder goede planten uittrekt'."²² "Eind 19de eeuw al pleitten sommige artsen en politici voor de „genadedood‟ voor ongeneeslijk zieken. Gedaan met leed en pijn, verzorging en kosten. (...) stelde Alfred Jost in 1895. (...) Controle over leven en dood komt aan het sociaal organisme toe. Jost bedacht ook het begrip negativen Lebenswert, dat de rechtvaardiging van medisch gedirigeerde „genadedood‟ in zich draagt. Aanvankelijk (...) mochten ongeneeslijken zelf kiezen of ze eruit wilden stappen. Maar geleidelijk verschoof de klemtoon naar abnormaliteit, waardeloosheid, kostprijs en gevaar voor de maatschappij."²³

Reeds Plato (in De Staat) bepleit dat paarvorming en voortplanting niet aan het toeval mogen overgelaten worden²⁴ en in zijn Utopia neemt de grote humanist Thomas Morus (1478-1535) die ideeën over: "Euthanasie voor terminaal zieken mag, huwelijk en voortplanting zijn rationeel geregeld."²⁵ Dit en nog veel meer is voorafgegaan aan het nazisme en pas "midden jaren 1920 tekent Adolf Hitler in Mein Kampf op dat 'indien men kans zag om slechts zeshonderd jaar lang alle lichamelijk gedegenereerde en geestelijk zieke individuen buiten staat te stellen en de kracht te ontnemen om kinderen te verwekken, men de mensheid niet alleen van een geweldige last zou bevrijden, maar daarmee ook een herstel mogelijk maken zoals men zich heden ten dage bijna niet kan voorstellen'."²⁶

Maar Eugenetica bestond dus ook in de VS: onder leiding van de natavists werden kruistochten georganiseerd tegen sociale en hygiënische wantoestanden. De mormonen ontrieden het ouderschap aan ongezonde individuen. De profeet Noyes stichtte een commune (Oneida) waar mensen wetenschappelijk 'gekweekt' werden door selectie. Op de Indianen, de autochtone Amerikaanse bevolking, werd een genocide gepleegd. Racistische wetten werden gestemd. Chinese immigranten werden ervan beschuldigd de builenpest te hebben veroorzaakt die in 1900 uitbrak op Honolulu. In die tijd ontstonden bewegingen zoals 'Clean up America' die aan geboortebeperking deden en inentingen verplichtten en de 'Race Betterment Foundation' (gesticht in 1906). In 1905 introduceerde de Amerikaanse psycholoog Goddart een IQ-test om ongeschikte individuen te detecteren: idioten, imbecielen en debielen over wie hij schrijft: "Al deze waardeloze zielen kosten pakken geld aan de gemeenschap. Ze moeten geïdentificeerd worden en morons moeten gesteriliseerd worden."^{27 28}

 

'Complotdenkers'!?

Aflevering 2b: Een voorgeschiedenis van de huidige neonazi's¹ (naar Gie van den Berghe, De mens voorbij²)

De wetenschap werd gebruikt als legitimatie voor de uitsluiting en de verminking van de armen. De voortplanting van mensen met slechte genen werd gecriminaliseerd en moest sterilisatie onder dwang verantwoorden. De dwangwet van Harry Laughlin uit 1922 stond model voor de nazisterilisatiewet.³ Guy van den Berghe schrijft: "De Amerikaanse natie moest op wetenschappelijke en legale wijze behoed en gezuiverd worden van mensen van het verkeerde slag. Weinigen vroeger zich af of dat zomaar kon in een democratie, integendeel, velen vonden dat absoluut noodzakelijk. Geen wonder dus dat er onder de dictatuur zoveel meer zal kunnen."⁴ Sterilisatie onder dwang werd ingevoerd in Vaud (Zwitserland) in 1928, in Denemarken (1929), in Alberta (Canada) (1928), in British Columbia (Canada) (1933), in Zweden en Noorwegen (1934), in Finland en Danzig (1935), in Estland (1936). "In Zweden werden in de periode 1935-1976 minstens zestigduizend jonge vrouwen tegen hun wil gesteriliseerd. Mentaal en fysiek gehandicapte vrouwen die niet in staat waren om voor hun kinderen te zorgen, maar ook mensen met een zeer slecht zicht of een 'ongezonde seksuele appetijt."⁵

Eugenetica betekent dat een land zich van zijn unfits moet ontdoen en ter verantwoording wordt zelfs de Bijbel erbij gehaald (Exodus 20:5).⁶ In de jaren 1920-1930 werd op Amerikaanse handelsbeurzen reclame gemaakt voor eugenetica met waarschuwingen tegen rassenvermenging en degeneratie.⁷ van den Berghe citeert een redenering die reeds bij Darwin gangbaar was: "Hoe lang zullen wij Amerikanen, die zo zorgvuldig omspringen met de stamboom van onze varkens, kippen en vee, het ouderschap van onze kinderen aan toeval en 'blind' sentiment overlaten?"⁸

Op het door o.m. Winston Churchill bijgewoonde eerste internationaal congres over eugenetica o.l.v. Leonard Darwin op 24 juli 1912 in Londen, uit politicus Arthur Balfour de volgende kritiek: "We zeggen dat de fitten overleven. Maar het enige wat dat betekent is dat zij die overleven fit zijn."⁹ van den Berghe: "De blijvende eugenetische bezorgdheid dat 'de biologisch fitten in aantal afnemen door daling van het geboortecijfer' moet volgens de doctrine van natuurlijke selectie verkeerd zijn. Want als families van hoger opgeleiden hun aantal niet op peil kunnen houden, betekent dat natuurlijk niets anders dan dat ze niet fit zijn."¹⁰

Maar de eugenetica radicaliseert: zwakzinnigen worden afgezonderd en gesteriliseerd en huwelijkskandidaten moeten een gezondsheidsattest voorleggen.¹¹ En men wil ook de armen weg: "Een oppervlakkig meevoelend mens geeft de bedelaar een aalmoes; wie dieper meevoelt, bouwt een armenhuis; wie radicaal meevoelt zorgt ervoor dat de bedelaar niet geboren wordt."¹² De Franse eugeneticus Charles Richet die deze sociale selectie bepleit en die zelfs aan pasgeborenen het recht op leven ontzegt, krijgt er in 1917 zelfs de Nobelprijs voor de Geneeskunde voor!¹³ De Mental Deficiency Act uit 1913 ontzegt zelfs aan mensen die niet in staat zijn hun zaken fatsoenlijk te regelen het recht op vrijheid.¹⁴

"Tien jaar later [in 1926] zal politieke agitator Adolf Hitler in het korte nawoord bij Mein Kampf schrijven dat 'een staat die zich in het tijdperk van de rassenvergiftiging aan de verzorging van de beste elementen van zijn ras wijdt op een goede dag meester moet worden over de aarde'".¹⁵ En daar weerklinkt het Nazi-strijdlied:

"De machtigste koning van storm en van wind/is de arend geweldig en groot./De vogels zij sidderen en beven van angst/voor zijn snavel en klauwende poot./Als de leeuw verheft zijn gebrul des nachts/dan verschrikt hij de dieren ter wereld./Ja, we zijn de heersers der aarde, de koningen van de zee./Tiralala, tiralala, tiralala, tiralala, hoi hoi./Ja, we zijn de heersers der aarde, de koningen van de zee."¹⁶

Er is kritiek op de verregaande manipulatie van het volk, onder meer in Brave New World van Aldous Huxley (1894-1963) maar men blijft pleiten voor eugenetica, rassenhygiëne, sterilisatie en vandaag is dat consumptie-eugenetica geworden, een 'kind op maat', genen tegen woekerprijzen, 'egg freezing service', 'create your own genetically healthy child online' of de stunt van de eerste mannelijke zwangerschap.¹⁷

Maar het gaat gestaag richting staatsinmenging: "Op termijn kunnen trends in de gezondheidszorg, zoals de uitbreiding van genetische testen tot de hele bevolking en de alarmerende kosten-batenanalyses, tot meer centraal gestuurde eugenetica leiden. Biomedisch onderzoek en supervisie worden almaar grootschaliger, met steeds meer staatsinmenging."¹⁸ Met alle gevolgen van dien: "De Franse bioloog en geneticus Jacques Testart (...) verzette zich tegen bepaalde vormen van onderzoek omdat hij ervan overtuigd was dat ze tot nieuwe eugenetica zouden leiden. Hij (...) wijst erop dat eugenetica steeds meer in dienst komt te staan van het liberalisme en dat de tijd niet ver meer af is dat mensen geselecteerd zullen worden op concurrentievermogen."¹⁹

Uit deze uitweiding moge blijken dat in de menselijke zoektocht naar het goede beheer van de aarde, aberraties altijd al van de partij zijn geweest en dat de hypothese dat de huidige pandemie hier op de een of andere manier mee te maken heeft, allerminst moet beschouwd worden als een complottheorie maar veeleer als een reële mogelijkheid.²⁰

(J.B.)

 

'Complotdenkers'!?

In de coronacrisis die bij ieder van ons nog vers in het geheugen ligt, deed zich een fenomeen voor dat bestempeld werd als 'complotdenken' en waarover nu nog steeds aldus geoordeeld wordt, al willen sommigen het liever allemaal verzwijgen omdat zij vrezen dat wij alsnog mogen hopen dat mettertijd de waarheid sowieso aan het licht zal komen.

Waar zich malafide politiek in het debat heeft gemengd, was het genoemde fenomeen ongetwijfeld van de partij maar als het adjectief 'malafide' verwijst naar opportunisme, belandt men met het hele thema in een wespennest omdat berekening met het oog op eigenbelang sowieso aan politieke activiteiten van ongeacht welk pluimage inherent is.

Een gezond wantrouwen in het 'systeem' dat onze zaakjes moet bedisselen is terecht omdat machtsmisbruik een kwaad is dat altijd om de hoek loert en men kan zelfs zeggen dat in een vrije marktsysteem waar de middeldoelomkering regeert, dit kwaad het goede overheerst: dienstbaarheid aan het volk als voorwendsel voor plundering. En hier volgt nu niet een 'maar' zoals in het leugenachtige maar courante antwoord: “U hebt volledig gelijk, maar...” en waarvan de vertaling kort en bondig luidt: “U hebt volstrekt ongelijk!” - integendeel.

Dat de actuele extreemrechtse wereldpolitiek alsnog blijkt weg te komen met de 'rechtvaardiging' dat onderhandelen enkel in een ideale en derhalve onbestaande wereld thuishoort en dat in de realpolitik waarbij zij zegt te zweren, alleen het recht van de sterkste mag gelden (“Diplomatie is voor Utopia, dus pakken wij gewoon wat wij hebben willen!”) illustreert niet alleen dat wantrouwigheid jegens het 'systeem' gezond kan zijn maar bewijst bovendien dat het een plicht is voor wie hun vrijheid en de menselijke vrijheid of de menselijkheid tout court willen gehandhaafd zien. De verwisseling van het doel met het middel is dermate ingeburgerd dat dit het nieuwe normaal werd, wat betekent dat kritiek daarop bestraft wordt met excommunicatie, en dit zonder verantwoording of rechtvaardiging omdat de afwijking van de norm sowieso als misdadig opgevat wordt.

Opportunistisch als het is, gebruikt het 'systeem' nu deze dwang uitgaande van het groepsinstinct om te kunnen ontkomen aan het principe van de verantwoording en derhalve om à volonté onrecht te kunnen plegen. En het gaat hier nota bene niet om een terugkeer naar de natuur met haar recht van de sterkste: deze misdaad heeft een absoluut karakter daar zij bewust en berekenend het recht van de sterkste door het rechtssysteem wil verdedigd zien, dus in principe ook door wie daardoor onrecht ondergaan: deze gruwel transformeert aldus voorrechten tot rechten.

Dat wantrouwen jegens het 'systeem' terecht is, en dus een recht, maar bovendien een plicht, laat zich ook anderszins zien, met name in de door het systeem hardnekkig gehandhaafde maar zich even hardnekkig verbergende praktijk van de beschuldiging van haar slachtoffers.

Met betrekking tot de al dan niet vermeend complotterenden inzake de coronacrisis is dat duidelijk en wel omwille van verschillende redenen: het machtssysteem dat zich sowieso wil handhaven, acht zichzelf volmaakt, het pleit zich vrij van elke mogelijke onvolkomenheid en verdedigt met hand en tand haar uitschuivers ten koste van de waarheid, zoals elke leugenaar dat doet. Het heeft een totalitair karakter en het verwisselt derhalve haar eigen fictie met de werkelijkheid, waarbij bij uitstek het kwaad dat zij verricht, in de schoenen van haar slachtoffers wordt geschoven.

We herhalen hier ons voorbeeld van intussen enkele jaren geleden omdat het exemplarisch is voor de gang van zaken op zowat elk terrein waarop dit zwartepietenspel door het systeem bedreven wordt, precies omdat het zodanig onzichtbaar wordt gemaakt dat haar slachtoffers gaan meehelpen aan de handhaving ervan.

We bespraken hoe de maatschappelijke veroordeling van homoseksualiteit in wezen neerkomt op de veroordeling van mensen , meer bepaald bij de verklaring van de oorsprong van de uitdrukking “uit de kast komen”. Wie uit de kast komen, zijn daar op een keer ook in opgesloten en in feite gaat het veeleer om een kist want de slachtoffers van die gemene handelwijze uit de tijd kregen de opdracht zichzelf te verloochenen en hun leven te ruilen voor een toneel. Dat gebeurde doorgaans in de puberteit van de betrokkenen met de medewerking van de notabelen, zijnde de pastoor en de huisarts, die immers aan de betrokkene diets maakten dat deze zijn familie tot schande zou brengen als hij of zij zich niet levenslang verborg, wat in feite neerkomt op het lot van levend begraven te worden nadat men werd veroordeeld en gekist.¹

Tot niet zo heel lang geleden gold homoseksualiteit hier als een ziekte en in meer religies geldt ze nog altijd als een zonde, waarmee de politiek middels het (religieuze en naderhand medische) systeem haar eigen falen op de rug schuift van de slachtoffers die ze ermee maakt.² Het systeem doet hetzelfde met alle andere ongewensten, waaronder bovenal moet verstaan worden: allen die al dan niet terecht economisch onrendabel worden geacht, onder wie vrouwen, kinderen, gehandicapten, zwakkeren, ouderen, zieken,vreemdelingen, vluchtelingen, mensen zonder papieren of zonder rechten en zo meer.

Mensen zijn beïnvloedbaar en als kuddedieren extreem beïnvloedbaar door gezagsargumenten, wat de detectie bemoeilijkt van het mechanisme achter hun onterechte veroordeling (die zoals gezegd het falen van wie de veroordeling uitvaardigen, moet verkappen), vooral als dit een instrument is van een heersende religie of van een wetenschap, bij uitstek de geneeskunde, die hier vandaag de religieuze taken stelselmatig overneemt, vooral inzake de verschuiving van zonde naar ziekte. In de twee gevallen wordt de schuld bij het slachtoffer gelegd en wast het systeem zelf zich schoon van elke blaam.

Vaak leidt het er zelfs toe dat de veroordeling die schuilt achter de diagnose, die immers een taxering of een vorm van demonisering inhoudt, ziekmakend is vanwege enerzijds het voor slachtoffers verleidelijke ziektegewin en anderzijds de neiging tot het wegwerken van de cognitieve dissonantie waarvan zij te lijden hebben.³ De diagnose geeft de patiënt een verleidelijke, valse geruststelling en hij weet dan ook zijn eigen malaise te plaatsen, zij het tegen de prijs van zijn autonomie of vrijheid. Het 'systeem' dat kapitalistisch en derhalve leugenachtig is, doet dat echter niet en volgt de slinkse weg van de zogenaamde 'compartimentering', een begrip van de Nederlandse socioloog Abram de Swaan, waarmee onder meer het gemak waarmee misdaden worden begaan, verklaard kan worden.⁴

Een bedrieglijk systeem heeft ook geen nood aan een eigen consonantie omdat het geen psychè heeft en dus niet psychisch kan lijden; het wil die alleen kunnen voorwenden zoals een bedrieger een dubbele boekhouding behoeft om zijn bedrog te kunnen maskeren. Systemen zijn geen personen en derhalve kan van hen niet worden geëist dat zij verantwoording afleggen; het is een dwaling om te denken dat zij ook maar het geringste menselijke vertrouwen waard zouden kunnen zijn.

Vandaar neigt het neoliberalistische totalitarisme ertoe om onze vrijheid die het valselijk als haar streefdoel voorwendt, aan de ketenen te leggen en wel op een bijzonder verborgen en dus moeilijk te bestrijden manier: het tracht de rechten van LGBTQ+-personen terug te schroeven, voert het racisme opnieuw in alsook de slavernij, met name in de vorm van een schaamteloos gepropageerde herkolonisering. En het moet dan ook geen verwondering wekken wanneer na de abortus- en de euthanasiewetten, ook werk gemaakt wordt van algemene massamoordpartijen waarbij, zoals in een Europees totalitarisme van welhaast een eeuw geleden, in den duik alle economisch onrendabele mensen van het leven worden benomen. Als die niet al aan de gang zijn!

(J.B., 13 maart 2026)

 

Over de oorsprong van de oorlog

Aflevering 20: “Alles van waarde is weerloos”

Kris Lippeveld, Pareidolie, antropomorfisme, animisme (2026). Met dank aan de kunstenaar.

In het Atheense feest de Chaldeia werden zij samen gevierd: Athena, de godin van de wijsheid, de edele krijgskunst, de beschaving, de ambachten en de schone kunsten, en Hephaestos met de sterke armen, de god van het vuur, de smeedkunst en de ambachten, schepper van de schone Pandora en, als wapensmid van de helden en de goden, de smid van Poseidons drietand, Herakles' schild en het borstharnas van Achilles. Athene en Hephaestos hadden derhalve niet alleen met de oorlog te maken, zij waren ook de patroons en de inspiratiebronnen van de plastische kunstenaars waarvan het gros zich nu geëngageerd met artistieke wapens tegen de oorlog keert.¹

Hephaistos of Vulcanus, ook Mulciber geheten, is een van de twaalf goden van het Pantheon van de Hellenen; hij werd gebaard door Hera zonder de tussenkomst van een man en omdat hij zo lelijk was, werd hij in zee geworpen waar nimfen hem grootbrachten, waarna hij van de dwerg Kedalion de smeedkunst leerde; zijn atelier bevond zich onder de vulkanen waar Cabeiren en Cyclopen hem bijstonden.²

Het schilderij, getiteld: “Pareidolie, antropomorfisme, animisme” van Kris Lippeveld lijkt met zijn man van lava naar Hephaestos te verwijzen maar ook naar het animisme, tegenpool van het materialisme en aldus een veroordeling van het niets en niemand ontziende neoliberalistisch kapitalisme dat uitmondt in geweld en in de vernietiging van het leven. Voor animisten zijn niet alleen mensen maar ook dieren, planten en stenen met leven bezield; die opvatting vereist respect voor het mysterie en biedt verzet tegen de materialistische ideologie wiens hoogdagen neigen naar hoogmoed met in haar zog de val. Bij pareidolie worden in de dingen figuren herkend die alleen binnenin onszelf bestaan en antropomorfisme is het projecteren het menselijke op dieren en dingen. De drie termen verwijzen naar een opwaardering van de heden genegeerde maar tegelijk begeerde poëtische facetten van een suggestieve werkelijkheid waar ten langen leste iedereen voor leeft en naar streeft omdat alle materie hunkert naar bezieling - het bezit van een radio is geen eindwaarde, het beluisteren van muziek is dat wel.

En zo is kunst niet iets om te bezitten, kunst wrikt zich heden uit de tentakels van de geldgod los, bevrijdt zich van musea en concertzalen, overstijgt tijd en ruimte, verspreidt zich via internet en andere middens die vooralsnog niet aan banden liggen; ofschoon onbetaalbaar heeft kunst lak aan geld en aan privaatbezit omwille van haar universaliteit: iedereen herkent wat waar is, schoon en goed maar zoals de dichter het verwoordt, is alles van waarde weerloos.³

(J.B., 12 maart 2026)

 

Over de oorsprong van de oorlog

Aflevering 19: Robotisering en geweld

Dat geweld robotiseert, betekent dat daar waar aan mensen de vrijheid wordt onthouden omdat hun doen en laten gestuurd wordt door conditionering middels geweld, zij ermee ophouden mens te zijn en zij veranderen in willoze, gehoorzame automaten zoals ook gebeurt met gedomesticeerde dieren.

Maar ook het omgekeerde geldt: robotisering maakt de weg vrij voor geweld omdat daar waar egalisering van een groep middels het opleggen van een sturende ideologie en moraal deze groep eendrachtig maakt, de macht die daaruit resulteert niet in handen van de groep zelf berust maar wel bij wie de groep manipuleren.

De aan een groep opgelegde eendracht geschiedt in functie van nog meer groepsmanipulatie in de vorm van dwang, welke bij ongehoorzaamheid overgaat in het geweld dat zich in die dwang verbergt. Het in de groep naar binnen sluipen van controle van buitenaf gebeurt aldus door middel van een tweespan - 'Baai en Blesse'¹ - waarvan in ons verhaal Baai fysiek van aard is - het geweld - en Blesse psychisch - de plichtsethiek. De perfecte combinatie van die twee in één enkel instrument dat zowel de gewelddadige als de morele dwang omvat, verwezenlijkt zich in het geld, waarover niet zonder redenen gezegd wordt dat het de zweep is van destijds.

Nu zou geld volstrekt waardeloos papier zijn indien er niet de stok achter de deur was welke de macht ervan ook hard maakt als een reële dreiging en die stok is uiteraard de wet waarvan de opvolging wordt afgedwongen door een fysiek apparaat dat het gemunt heeft op de lichamen van hen van wie gehoorzaamheid verlangd wordt. En de werkzaamheid van dit systeem is te danken aan onze lichamelijkheid en meer bepaald aan onze gevoeligheid voor pijn en aan de kwetsbaarheid of dus de vernietigbaarheid van ons leven. Ons lichaam is het pand waarmee wij worden gechanteerd.

Zolang een groep gehoorzaamt aan zijn manipulator, is geweld onnodig en zelfs schadelijk voor alle partijen maar de afwezigheid van zichtbaar geweld is bijzonder verraderlijk omdat achter elk systeem dat gehoorzaamheid opeist een macht schuilt die op geweld is gebaseerd. Zo bijvoorbeeld is het katholicisme met zijn zogenaamd christelijke ethiek ontkoppeld van de wereldlijke macht volstrekt ondenkbaar en het dankt zijn succes aan de complexiteit van het instrumentarium waarmee het deze macht en dit geweld weet te verbergen. Waar de ontkoppeling aan de orde is omdat andere belangengroepen nieuwe stelsels introduceren, kan men de leegloop van de kerken aanschouwen, de ridiculisering van de voorheen zo serieus genomen 'waanzin' en de totale krachteloosheid van de leiders die, bijvoorbeeld, ten tijde van de Tweede Wereldoorlog er nog moeiteloos in slaagden om hele legers jongeren naar het oostfront te lokken of dus de dood in te jagen.

Religie - maar ook andersoortige moraal - lijkt zoals muziek de zeden te verzachten maar zij doet dat alleen maar omdat zij - zoals muziek - met haar cadans de massa in het ritme van de maatstrepen houdt, welke de (beschikbare) tijd opdelen in (bezette) fragmenten die feitelijk toebehoren aan wie de uitvoering van het muziekstuk dirigeren. Elke uitschuiver wordt direct gehoord en afgestraft door eenieders strenge blikken of door algemeen gelach en dit soms adembenemend mooie en meeslepende want exalterende keurslijf, uit louter trillingen gefabriceerd, maakt elk fysiek geweld totaal overbodig: alle uitvoerende muzikanten doen middels zelfdiscipline van kindsbeen af hun uiterste best om geen fouten te maken en dus om volstrekt onopvallend te blijven, om niet uit de toon te vallen, om eendrachtig zoals robots te doen wat van hen verlangd wordt, en dit élke seconde opnieuw - zelfs een slipper van één tiende seconde wordt onmiddellijk door iedereen opgemerkt. De dirigent heerst over de tijd van elk van zijn muzikanten en er rest gewoon geen tijd meer waarin nog iets anders mogelijk zou zijn dan volgen.

Op die manier verbergt de schoonste vrede soms het meest afzichtelijke geweld, het is immers geen sinecure om reeds kleine kinderen zo te hersenspoelen dat op elke seconde van hun verdere leven beslag wordt gelegd. Dat men uiteindelijk bereid is om te gaan sneuvelen aan een oorlogsfront middenin de vernietiging van al het moeizaam opgebouwde, bewijst dat de beschreven eendracht niet door vrijwilligheid en samenwerking wordt gedragen maar door louter dwang uitgaande van mensverachters.

(J.B., 11 maart 2026)

 

Over de oorsprong van de oorlog

Aflevering 18: Polarisering

De verwerping van de mondiale instellingen inzake milieuzorg, geneeskunde, rechtspraak, diplomatie en politiek door de huidige extreemrechtse regering in de VS, gekoppeld aan hun 'uitnodiging' om politiek, economisch en militair hun kant te kiezen, is uiteraard een regelrechte daad van mondiale polarisering die, als hij klakkeloos wordt opgevolgd, zonder ook maar de geringste twijfel in niets anders kan uitmonden dan in een nieuwe wereldoorlog.

De term 'uitnodiging' zetten wij hierboven tussen aanhalingstekens omdat hier in feite dwang wordt uitgeoefend, getuige de ongehoorzaamheidstaksen en de bemoeienissen vanwege de usurpator in politiek en rechtspraak, vooral dan op het punt waar wij geacht worden om mee te betalen voor door de VS opgezette agressieve oorlogen alsook voor een niet onder stoelen of banken gestoken plan tot herkolonisatie, wat in werkelijkheid neerkomt op de herinvoering van de slavernij. De wereld wordt opnieuw verdeeld in het deel van de heren en dat van de slaven.

En dat deze woorden helemaal niet overdreven zijn, kan men vaststellen aan de hand van het gewicht van de eigen geldbeurs: de neoliberale 'upper class' alom ter wereld roomt heden met een ongekende gezwindheid de inkomsten van de ganse bevolking van haar vazallen af en ondervindt hiervan kennelijk niet veel tegenstand omdat het volk alhier alsnog zijn vertrouwen in zijn leiders stelt die echter zo corrupt zijn als de pest.

De vergelijking met het voorstel van straatbendes om burgers tegen betaling bescherming te bieden gaat volledig op omdat in de twee gevallen de agressor en de beschermer één en dezelfde instantie zijn. De politiek van de huidige VS kan worden samengevat in de simpele bedreiging vanwege de cowboys uit de Hollywoodproducties: “Uw geld of uw leven!”

(J.B., 10 maart 2026)

 

Over de oorsprong van de oorlog

Aflevering 17: De troeven van de leugen

Wat zich in de jongste jaren afspeelt op het politieke theater en dan vooral op het theater van de wereldpolitiek is ongezien en wekt verbazing maar toch is in een democratie de handelwijze van toppolitici een betrouwbare weerspiegeling van het gedrag en van de opvattingen van de doorsnee burger die immers zelf zijn leiders heeft gekozen.

Waar eertijds nog een rem stond op onverdraagzaamheid en egoïsme, zijn we nu een drempel over die de drempel van de schaamte is en die is gesneuveld van zodra de voorheen verborgen onhebbelijkheden van de kiezer openlijk door de verkozenen worden uitgestald en voorgesteld als deugden. Schaamte immers is de angst voor schande terwijl schande ontstaat door het publiek worden van schuld maar als gezagdragers het zeggen en ook doen, hoeft niemand nog te vrezen dat hun nabootsing bestraft zal worden: de overname van hun ideologie met de navenante praktijken wordt dan zelfs een must en al wie achterblijven op dat vlak, worden beschouwd als 'niet mee met de tijd'.

We hebben de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken horen zeggen in een toespraak tot zijn Europese vazallen ter gelegenheid van de jongste veiligheidsconferentie in München dat we helemaal niet bang hoeven te zijn om oorlog te voeren en deze vertegenwoordiger van een keizer die zich de winnaar van de Nobelprijs voor de vrede waant, veroordeelde de wereldvrede in één adem met de milieuzorg, het wereldburgerschap, het geloof in onze internationale instellingen en in het internationaal recht en de diplomatie alsook de scheiding der machten die ons moet beschermen voor de zelfberechting van politici of de dictatuur.¹ Maar wat meer is: enkele uitzonderingen niet te na gesproken, nemen alle ministers die standpunten klakkeloos over, ons allen aldus dwingend tot onderwerping aan de meest afzichtelijke usurpators en aan een gewisse slavernij met een garantie van meerdere generaties, zo niet eeuwen - edoch, eeuwen kan uiteraard de wereld op die wijze niet meer meegaan.

Het volslagen gebrek aan samenhang in de uitleggingen van de politieke wereldtop neemt inderdaad de laatste twijfel weg omtrent het feit dat wij allemaal worden ingepakt in een gigantische leugen die zelfs allang geen moeite meer doet om zichzelf te verbergen omdat zij sowieso alleen nog in het geweld gelooft: versta ons goed, zo declameren de schaamtelozen: wij onderhandelen niet langer, wij drijven geen handel meer, wij pakken gewoon wat we hebben willen en wie zal het ons beletten!?

Andermaal en tot vervelens toe maar desalniettemin andermaal weze het gezegd dat niet Trump en zijn gecompromitteerden deze wereld leiden maar wel de anonieme, volstrekt stuurloze en onverzadigbare hebzucht welke zich laat benoemen als de kapitalistische economie of het neoliberalisme, in religieuze middens bekend als het gouden kalf of de mammon, de geldgod. Zelfvernietigend is zoals elke zucht of verslaving ook de hebzucht of de machtswellust en zoals een heuse pandemie grijpt deze ziekte om zich heen en steekt zij allen aan; reeds zien wij hoe alom troonopvolgers in hun voorbeeldfunctie de fictie propageren van het meest misleidende heldendom ooit van de frontsoldaat terwijl zij aldus alleen maar de belangen dienen van het monster waaraan zij hun positie danken.

De doofheid en de blindheid voor een werkelijkheid die zich voltrekt voor onze ogen is, zoals een onpartijdig besje het verklaarde, grotendeels te danken aan het feit van de generatiewisselingen want blijkt het geen illusie om gaan te geloven dat het mensdom mettertijd verstandiger kan worden? Immers, als wij uiteindelijk de zaken gaan begrijpen, is de tijd gekomen dat men ons ten grave draagt en wij worden dan vervangen door kinderen die helemaal niets weten en wiens hoofden zullen worden gevuld met de leugens van de dag die destijds ook onze hoofden op hol hebben gebracht. Op die manier handhaven zich de fabels en de oorlog, het onrecht en de ficties van het wereldlijke toneel, de monsters en de dieven.

(J.B., 10 maart 2026)

 

Over de oorsprong van de oorlog

Aflevering 16: Gedoemd tot spoedig verdwijnen

Waar in de drukke winkelstraten van onze wereldsteden ijverig op koopjes jagende toeristen op de stoep ongestoord voorbijlopen aan bedelaars, geknield en met de handen uitgestoken, kan niemand nog in twijfel trekken dat alle geluk en welvaart fake is en dat betekent dat van zodra het lot je van je geld berooft, niemand nog acht op je zal slaan, ook al zit je op de stoep geknield met uitgestoken handen, wat wel te verstaan geschiedt van het ene ogenblik op het andere en zonder dat ook maar iemand daarvoor op het matje zal worden geroepen.

Waar deze onverschilligheid heerst, moet je je portemonnee omklemmen alsof je leven ervan af hing want je leven hangt er inderdaad van af en dat wil zeggen dat één ogenblik van verstrooidheid fataal voor jou kan zijn. Het ogenblik waarvan sprake is de scharnier van het luik tussen twee werelden: de wereld van wie geld bezitten en de wereld van de armen; de wereld van wie meetellen en de wereld van wie dat niet doen; de wereld van wie respect genieten en de wereld van de onaanraakbaren; de wereld van wie familie hebben, vrienden en relaties en de wereld van wie moederziel alleen zijn; de wereld van wie vertoeven in the American dream en de wereld van wie geconfronteerd worden met de opgestoken middelvinger, de wereld van wie bestaan en die van wie zichzelf overleven.

Een ogenblik van verwardheid: het is te wijten aan een heel klein mankement, een zorg die plots opduikt in de gedachten, een kortstondige faling van de zuurstoftoevoer naar de hersenen door een vermoeid hart of gewoon de ouderdom die aanklopt om je erop te wijzen dat je tijd er bijna op zit want de wereld van het gouden kalf teert op jong bloed en veracht de grijze haren, hij wil onervarenen die nog vatbaar zijn voor de illusies waarmee hij hen betovert om hen dan voor zijn kar te spannen onder een cinema van beloften over welvaart en geluk.

Let er maar eens op: naarmate je ouder wordt, ga je de geldbeugel met steeds vastere greep omklemmen, de kramp kruipt in je hand, roversblikken hebben het al in de mot, je durft bijna de straat niet op vanwege de terechte vrees dat het je einde kan betekenen, in het land van het gouden kalf, waar niet alleen geluk maar ook het leven zelf verkocht wordt en genadeloos wordt onthouden aan wie dralen met betalen. Genadeloos vanwege de onverschilligheid van wie vooralsnog paraderen, op koopjesjacht, op de drukke boulevards van onze metropolen, en die genadeloos de bedelaars passeren, geknield, met uitgestoken handen.

De tijd verhardt, er wordt nu jacht gemaakt op schooiers, zij immers staan de grote leugen in de weg, lichten een tipje van de sluier op waarmee de waarheid toegedekt is, roet strooien zij in het eten van wie op de terrassen in de zon hun rijkdommen uitstallen, er elkaar de ogen mee uitsteken. Met stokken worden zij verjaagd zoals men zelfs niet met de honden doet, zij bekladden immers het straatbeeld dat het beeld is van de droom waarover men niet weten mag dat hij uitmondt in de oorlog.

(J.B., 6 maart 2026)

 

Over de oorsprong van de oorlog

Aflevering 15: Oorlogspropaganda

Zoals ook gebeurde ten tijde van de zogenaamde coronacrisis, worden ook nu ongewenste video's middels speciale programma's automatisch van de blogs en van het hele internet weggehaald. Wat erger is: ook de teksten worden onleesbaar gemaakt en dat gebeurt door ze ongevraagd en automatisch te vertalen van het Nederlands naar het Engels en dan terug naar het Nederlands; als dat enkele keren achtereenvolgens gebeurt, schiet er van de oorspronkelijke tekst uiteraard niet veel meer over. Dat hangt ook af van de instellingen van het toestel van de gebruiker en blijkbaar gaan wat dat betreft vooral de telefoons en de tablets hun eigen gangetje. In het vervolg zullen om die reden onze teksten vergezeld worden van een tekst in PDF, een publicatieformaat dat hopelijk moeilijker te saboteren valt.

(J.B., 3 maart 2026)

 

Over de oorsprong van de oorlog

Aflevering 14: De toren van Babel

Misschien wel de belangrijkste oorzaak van de oorlog is het feit dat het lot van de mens verkeerdelijk verwisseld wordt met dat van de wereld: men probeert er immers voor te zorgen dat de wereld beter wordt en als dat ook maar kon, dan zou men wedden op de vestiging van een eeuwige, vredige paradijslijke burcht op aarde. Edoch, dit zou het lot van niet één menselijk wezen kunnen wijzigen: wij worden ter wereld geworpen, in het beste geval gaat het een tijdje goed, al zijn we ook dan nooit tevreden en misschien juist dan nog het minst, maar uiteindelijk takelen wij af en volgt een gewisse dood. Voor niet één mens wordt een uitzondering gemaakt en dat zou ook niet gebeuren als men erin zou slagen om van de wereld een vakantieoord voor iedereen te maken.

De vergelijking met de onderlinge verwisseling van onze gezondheid en de volksgezondheid gaat volledig op: Hitler verbeterde de volksgezondheid in Duitsland, niet door te investeren in de geneeskundige zorg maar door de artsen door beulen te vervangen en de zieken uit te moorden. De zaak is alleen dat er niet zoiets bestaat als 'volksgezondheid', het is een abstract begrip en geen mens heeft daar wat aan, het is een bedrieglijke sluier over de realiteit. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor de economie: bij een goed draaiende economie met mooie cijfers wint uiteindelijk niemand, in tegendeel: zij gaat zelfs ten koste van onszelf. En zo ook gaat het met al die andere menselijke maaksels: het zijn illusies en zij dreigen hun instrumenteel karakter te verwisselen voor hun heerschappij.

Wat baat het dat steden ons overleven, dat zij duizend jaar oud worden? Steden, beschavingen, de wereld? Het kan het lot van niet één mens veranderen. Bovendien treedt altijd overal gewenning op en zelfs heel snel. Wij achten onszelf vrij als wij zekere ketenen denken te hebben verbroken maar nieuwe ketenen nemen de plaats in van de oude, het is een spel waarvan het einde nooit in zicht kan komen omdat het verleggen van de grenzen sowieso moet botsten op onze nood daaraan. Wij bouwen alleen maar aan een toren van Babel, die echter niet kan blijven groeien omdat het materiaal dat naar de top versleept wordt om hem nog hoger te maken, onderweg voor herstelwerken zal stranden. De toren verandert dan spontaan in een kanker: hij slorpt al onze krachten op maar geeft ons niets meer in de plaats. De volksgezondheid is een toren, de economie, de beschaving, de wetenschap, de vooruitgang, de hele wereld is een toren waarin wij onszelf verliezen: ware het niet beter indien wij ons lot aanvaardden en de eenvoud waarmee alle dieren, planten en alle andere levende wezens vrede nemen?

(J.B., 2 maart 2026)

 

Over de oorsprong van de oorlog

Aflevering 13: Geen oorlog kent een einde

Spreken over de oorsprong van de oorlog kan niet zonder ook het einde ervan te bevragen maar uit alle getuigenissen uit de eerste hand blijkt dat aan een oorlog nooit een einde komen kan, zoals ook zo vaak verbeeld door kunstenaars die helaas maar zelden toegang tot de harten van de mensen krijgen.

Om te beginnen met het laatst genoemde, blijkt uit onderzoek ter plekke dat museumbezoekers en in casu bezichtigers van het Lam Godsretabel in de Sint-Baafskathedraal te Gent bij het buitenkomen van de kerk vaak denken dat het kunstwerk welgeteld drie luiken heeft: één centraal luik en twee zijluiken, een linker en een rechter. Over de geschiedenis van het werk wordt zelfs door zogenaamde kenners de grootste onzin verteld, al was het maar om er hun politieke gelijk mee te illustreren maar dat is dan alweer een heel ander paar mouwen. Het zijn allemaal groteske facetten van het nieuwe normaal ingevolge de zapcultuur die op haar beurt rechtstreeks uit de hebzucht volgt: men heeft het ene nog niet vast of men grijpt al naar het volgende en op die manier verliezen wie alles begeren zich in de begeerte zelf: zij bezitten niet maar zij zijn bezeten en de bezetenen hebben geen eigen hart meer, zij zijn handlangers geworden van een harteloze want anonieme, onpersoonlijke machinerie, een golem die het bestuur over zijn bestuurders heeft overgenomen, de slang die in haar staart bijt en die aldus zichzelf verslindt.

En zo is het de perversie van de huidige zogenaamde vrije welvaartswereld dat alle kunst hermetisch lijkt te zijn geworden: zij lijkt ingepakt in veelsoortige omhulsels en omheiningen en de woorden van een gids, bedoeld om deze sluiers weg te nemen en de toegangspoort te openen tot die andere wereld die op zijn minst de onze iets te zeggen heeft, blijken contraproductief, ze verwijderen de toeschouwer met zijn gulzige blik alleen maar van het zielenvoedsel en de banken her en der in kunstzalen blijven onbezet door de vreemde haast die alle mensen sinds het aanbreken van de nieuwe tijd tot zijn vertolkers heeft gemaakt en tot doofstomme blinde schimmen die ontsnappen aan de greep van de werkelijkheid zoals ook de werkelijkheid aan hun greep ontsnapt, zodat de wereld, daar hij zich van de hemel van de muzen heeft vervreemd, is gaan gelijken op de hades.

Toch is het dat wat zij bepleiten aan wie een bijzonder oor werd aangenaaid waarmee zij stemmen horen van hierboven: nimmer kunnen oorlogen worden beëindigd omdat zij definitief en onomkeerbaar zijn zoals de dood die zij verwekken en zoals ook het Zijn zelf declameert - “die verschrikkelijke Vishnu-gestalte, als duizend zonnen tegelijk'” - in woorden die de eeuwigheid trotseren: “'Ik ben de tijd die alles verslindt'.”¹

(J.B., 1 maart 2026)

 

Over de oorsprong van de oorlog

Aflevering 12: De oorlog en de regenboog

Käthe Kollwitz

De stelling dat de oorlog het verlengstuk is van de economie, is alleen maar correct waar het gaat om een economie met een kapitalistisch karakter, wat betekent: een economie gebaseerd op het principe van het privaatbezit, hetwelke gegrond is in de hebzucht of in het egoïsme en dat type van economie, die het natuurlijke recht van de sterkste in de mensenwereld naar binnen lijkt te smokkelen, zal onvermijdelijk een concurrentieel karakter hebben. 

Het fundament van het concurrentiemodel is de intermenselijke vijandigheid, het is de huldiging van het principe dat de mens een wolf is voor zijn medemens: homo homini lupus. Concurrentie geldt weliswaar ook in de sport maar omdat die, althans tot voor kort, niets te maken had met winstbejag, staat men daar elkaar niet naar het leven: sport is altijd een se disportare geweest, een zich ontspannen, wat inhoudt dat men de strijd die daar gevoerd wordt, niet au serieux neemt, maar speelt: het is een voorbereiding op de zelfhandhaving in een zeker maatschappelijk systeem. In de sport wordt ook rekening gehouden met de validiteit van de deelnemers, men dient met andere woorden 'sportief' te strijden: mannen mogen niet tegen vrouwen worden uitgespeeld of volwassenen tegen kinderen en die morele eerlijkheidsregels worden dan spontaan getransponeerd naar het maatschappelijke bestaan dat er alsnog 'menselijker' door wordt. De tendens om in de sport het amateurisme als voorbijgestreefd te gaan beschouwen, kan daarom alleen op onverstand berusten, zoniet wordt hij aangewakkerd door de meedogenloosheid van het grootkapitaal. En het is misschien wel het grootste kwaad van deze tijd dat het grootkapitaal kan beschikken over de middelen om ervoor te zorgen dat haar critici vrijwel automatisch geassocieerd worden met communistische ideologieën en bovendien met de dictatoriale politieke verschijningsvormen ervan.

Dat het grootkapitaal, dat nota bene een even anonieme en onpersoonlijke macht is als de hebzucht zelf die het drijft, zichzelf wil handhaven omdat het zoals alle natuurkrachten onderhevig is aan een blinde traagheid, brengt mee dat het niet alleen de strijd zelf op de spits zal drijven maar dat het ook de onderliggende intermenselijke vijandigheid maximaal zal aanwakkeren. En dat brengt uiteraard ook mee dat alle vormen van intermenselijke samenwerking systematisch en maximaal gedwarsboomd zullen worden.

Die strijd tegen intermenselijke samenwerking wordt structureel gevoerd en wel op een bijzonder doortastende wijze: elke geleverde inspanning moet financieel worden vergoed en dat gebeurt met geen andere bedoeling dan om daar de volledige controle over te krijgen en om aldus te kunnen verhinderen dat het schenken en het ontvangen 'om niets' nog langer mogelijk zijn. Want op de keper beschouwd is het recht van de sterkste niet zomaar een natuurlijk model: van nature helpen wij, mensen, elkaar omdat wij sociale wezens zijn maar die spontaneïteit wordt ondermijnd middels door het kapitaal geïnduceerde tegennatuurlijke beginselen zoals het betaalsysteem, het systeem van straf en beloning - straf en beloning wel te verstaan met betrekking tot gehoorzaamheid en dus in functie van een welbepaald systeem van slavernij, de loonslavernij. Waar destijds ongehoorzaamheid bestraft werd met de zweep, wordt zij nu bestraft door het achterwege houden van de beloningen waaraan wij gewend gemaakt zijn, de lonen waarmee wij door wie ons overheersen, worden geconditioneerd.¹ En vanzelfsprekend is dat systeem even sterk als de hebzucht in onszelf.

Die hebzucht nu, wordt aangewakkerd door de afwezigheid van sociale of beschermende realiteiten, zodat elke dictator er zal naar streven om van een gemeenschap een massa te maken², wat wil zeggen: een bende enkelingen, en wat neerkomt op de huldiging van het aloude principe van 'verdeel en heers'. Totalitaire systemen halen hun macht door het systematisch ondermijnen van alle vormen van spontane intermenselijke samenwerking en op die manier worden eerst binnen één en dezelfde maatschappij de burgers afgericht om elkaar (economisch) te bestrijden en er naderhand het hele volk des te gemakkelijker te kunnen toe brengen om andere volkeren als vijandig te gaan beschouwen en er oorlog mee te voeren. Waar dat mogelijk is, is de onderwerping van de mens aan het monster van de macht een onwrikbaar feit.

De symptomen van het totalitarisme zijn in wezen makkelijk te bespeuren omdat ze allemaal verordeningen en tendensen betreffen die er op gericht zijn om de natuurlijke menselijke samenwerking en de zelfredzaamheid te ondermijnen en vandaar ook is de strijd van de dictator tegen het volk altijd repressief: bewegingen die uit het volk zelf voortkomen, zoals alle vormen van emancipatie, worden gekortwiekt met de meest afschuwelijke middelen teneinde te bekomen dat iedereen alleen komt te staan en dat allen zich noodgedwongen zullen richten op het centrale gezag dat 'voor hen zorgt', wat betekent: dat hen afhankelijk maakt, dat hen aan de leiband houdt, zoals het vee in de stallen dat niet weet dat het te eten krijgt om daarna in de richting van het abattoir te worden gedreven.

Vrijheid is de absolute voorwaarde voor menselijkheid maar van vrijheid kan geen sprake meer zijn waar vrouwen moeten geloven dat zij minderwaardige wezens zijn, ongeschikt om voor iets anders te dienen dan als lustobjecten, broedmachines en voedsters van toekomstige werklui en soldaten. Vrijheid is volstrekt onbestaande waar de uniciteit van de menselijke persoon tot voorwerp gemaakt wordt van spot en waar derhalve één en slechts één door de overheid gewenst menstype aan iedereen wordt voorgehouden met uiteraard de boodschap: volg dit toonbeeld na, deze heilige of deze vedette, en wie daar niet in slagen, moeten maar hun conclusies trekken, waaronder dan te verstaan is dat zij ongewenst zijn, dat zij maar betert kunnen wegvluchten, dat zij zichzelf maar moeten opruimen ofwel, als zij alsnog wensen te blijven, dat zij moeten doen alsof zij niet bestaan door bijvoorbeeld in de kast te kruipen; dat zij vrede moeten nemen met een tweederangspositie in de maatschappij of dat zij de pikorde moeten respecteren, dat zij maar beter tijdig geaborteerd kunnen worden of voor euthanasie kiezen. Kortom: waar regenboogvlaggen worden opgeruimd, wordt de eigenheid van de mensen niet langer geduld, heersen racisme en nog andere waanzinnige ideologieën en heeft de mens zijn plaats afgestaan aan de robot, de lege huls, de slaaf, de frontsoldaat, het lijk op de gigantische begraafplaats onder het toeziend oog, of de gesloten blik, van de stenen vader en moeder van Käthe Kollwitz.³

(J.B., 28 februari 2026)

Over de oorsprong van de oorlog

Aflevering 11: De oorlog en de parels (vervolg):

Kris Lippeveld, Trauma en levenslust (2016)

 

Giftig is de lucht, wolken van rook, kerosine, as en de stank van cadaverine in grachten en schachten, het lawaai van vliegtuigmotoren, de verschrikking van de explosies, alcohol voor de ontsmetting van afgerukte ledematen, verdovende middelen die de altijd verse rekruten, nog tieners, onderdompelen in de illusie dat het allemaal niet echt is ofwel tijdelijk en dat morgen de zon weer schijnen zal, de voorwendsels van plicht en roem, de vergissing en de onmogelijkheid om ze ongedaan te maken, het voorgoed wegglijden van de geliefden aan wie men niet meer zeggen kan dat de overheidsbeloften leugens waren en dat men nimmer terug zal keren omdat alleen het zwart wacht.

Als men nog over oorlog spreekt, dan over lang geleden maar de frontsoldaat weet dat hij zal blijven duren, dat men er elke ochtend middenin nachtmerries, zweet en bloed, verminkt mee opstaat, dat het schrikbeeld nooit zal wijken, de behandelingen, pleisters op een houten been, tot men zelf afhaakt.

Een hoge muur is gekomen tussen hem en zijn geliefden voor altijd, hij wenst dat hij in de greppels was gebleven, er is zijn lichaam dat wil leven maar zijn hoofd is nu een zwarte kool, zijn ogen diepe putten die nog altijd niets dan dode maten zien, zijn gedachten zijn alleen maar zwanenzangen, kreten in de leegte, wanhoopsdaden, bataljons, geweren, kanonnen, obussen, landmijnen, verloren vrienden, herinneringen aan schone leugens en verraad, afkeer van het circus der herdenkingen, monumenten en gelogen woorden, afkeer van een maatschappijsysteem waarin aarden nooit meer tot de mogelijkheden zal behoren: daarmee is hij nu voorgoed alleen, te midden van wie fuiven, vieren en onwetend zijn.

Vladslo en het treurend ouderpaar, zij staan apart ofschoon het kind zowel aan vader als aan moeder toebehoorde maar leed heeft met de dood gemeen dat men het versteend alleen moet ondergaan, het samenzijn is altijd tijdelijk ofschoon wij het verlangen voor de eeuwigheid; het leed, de splijtzwam.

Hij wil zich schoon wassen, maar het blauwe water wijkt en hij daalt af in een zee van giftig groen, zijn dieprood bloed snakt naar bevrijding en in zijn naar binnen gekeerd oor dreunt in een bezwerende cadans de kreet uit Cold Song¹, de wereld van de eeuwige oorlog; het lijf leeft nog, wil zich verzetten tegen 't trauma wijl aan de horizon het asgrijs van het front blijft duren.

(J.B., 27 februari 2026)

“The Cold Song”
(Een libretto in King Arthur van Henry Purcell uit 1691 op tekst van John Dryden)

“What power art thou, who from below
Hast made me rise unwillingly and slow
From beds of everlasting snow?
See'st thou not how stiff and wondrous old
Far unfit to bear the bitter cold,
I can scarcely move or draw my breath?
Let me, let me freeze again to death.”

1Kris Vansteenbrugge, Uit het schuim van de zee. De Griekse Mythologie in 136 verhalen, uitgeverij Heras 2012 (2011), pp. 13-27.

2Kris Vansteenbrugge, o.c., pp. 28-29.

3Cf. https://heartfield.adk.de/node/5854

Afbeelding:

Kris Lippeveld, Trauma en levenslust (2016)

Met dank aan de kunstenaar

 

1“[Arendt] begrijpt dat in totalitaire regimes de inhoud van ideologieën er nauwelijks toe doet en uitgevreten wordt door (…) de logiciteit als handelingsprincipe: elke ideologie (…) leent zich tot een totalitair gebruik. (…) als een passe-partout om alles (…) logisch uit te leggen. (…) De veelzijdige, altijd meerduidige ervaring van de complexe werkelijkheid wordt ingeruild voor de

logische zekerheid van een idee. Ofwel worden feiten ontkend tot ze passen binnen het keurslijf van een tot in het absurde uitgewerkte, volkomen fictieve ideologische consistentie (…). Ofwel worden feiten gecreëerd zodat ze passen binnen het keurslijf van de ideologie: aanvaarden dat er 'inferieure rassen' of 'uitstervende klassen' bestaan en niets doen om ze daadwerkelijk uit te roeien, is inconsequent”. En de vertalers citeren Arendt: “'Je kunt niet A zeggen zonder B en C te zeggen, enzovoort, het rijtje af tot aan het einde van het moorddadige alfabet' (p. 340)” (Hannah Arendt, Totalitarisme, Boom, Amsterdam, vijfde oplage 2021 (eerste druk 2014), in het Nederlands vertaald door Remi Peeters en Dirk De Schutter. Oorspronkelijk: Totalitarianism, deel III, alsook (in een appendix) een gedeeltelijk samengevat negende hoofdstuk uit deel II, getiteld: The Decline of the Nation-State and the End of the Rights of Man.), pp. 14-15, zoals weegegeven in: Hannah Arendt over Totalitarisme (J.B., Serskamp 27 mei tot 28 juni 2021), pp. 2-3. Cf.: https://blogimages.bloggen.be/tisallemaiet/attach/93208113704.pdf

Verder uit het genoemde overzicht, o.m., p. 7: “Een totalitair regime vergt “de fabricatie van grote massa's geïsoleerde en verlaten individuen, die niet samengehouden worden door een gemeenschappelijk belang.” (Arendt, o.c., p. 18) Leugenachtige propaganda “presenteert ideologieën als onfeilbare wetenschappelijke voorspellingen.” (Arendt, o.c., p. 18) “De fictieve waarheid van de propaganda [wordt omgezet] in een functionerende werkelijkheid” waarbij de fanatieke kern en de leider verborgen worden gehouden.” (Arendt, o.c., p. 18)” (p. 3) en: “In het totalitair systeem worden feiten geminacht en aan de fictie aangepast. Hannah Arendt schrijft inzake het Rusland van Stalin: “alle feiten die niet overeenstemden, of dreigden niet overeen te stemmen, met de officiële fictie – gegevens over de oogstopbrengst, criminaliteit, echt gepleegde 'contrarevolutionaire daden', in tegenstelling tot de latere verzonnen samenzweringen – werden behandeld als niet-feiten (…) zodat elke regio en elk district van de Sovjet-Unie zijn officiële, fictieve statistieken kreeg op dezelfde manier als ze de niet minder fictieve normen van de vijfjarenplannen ontvingen.” (Arendt, o.c., p. 54)” alsook p. 19: “Het volk belandt aldus in “de griezelige rust van een volkomen imaginaire wereld.” (Arendt, o.c., p. 142) alsook par. 9 (“Totalitarisme, de verwisseling van fictie en werkelijkheid en het prijskaartje daarvan”) (pp. 22-25, corresponderend met: Arendt, o.c., p. 155-184) alsook par. 14 (“De ideale onderdaan van een totalitaire heerschappij is de mens voor wie het onderscheid tussen feit en fictie en tussen waar en onwaar niet langer bestaat”) (pp. 40-45, corresponderend met Arendt, o.c., pp. 321-349).

2Hannah Arendt, o.c., p. 340.

3Hannah Arendt, o.c., p. 340.

4Hannah Arendt over Totalitarisme (J.B., Serskamp 27 mei tot 28 juni 2021 - zie hoger), pp. 55-56, corresponderend met: Hannah Arendt, o.c., pp. 141-142.)

1https://www.youtube.com/live/qZ61mOrNENc?t=595s

1Pieter Stockmans in een commentaar bij de speech van Marco Rubio die hij een lofzang op de Europese kolonisatie noemt in MO* d.d. vandaag 19 februari 2026. Cf.: https://www.mo.be/opinie/conquistador-marco-rubio-krijgt-staande-ovatie-voor-verheerlijking-van-europese-kolonisatie?utm_campaign=eMO&utm_medium=newsletter&utm_source=email ;

De speech van Rubio staat op YouTube: https://www.youtube.com/live/qZ61mOrNENc?t=595s

2Adam Hochschild, “De geest van koning Leopold II en de plundering van de Congo”, Meulenhoff/Kritak 1998 (in een Nederlandse vertaling door Jan Willem Bos). (Oorspronkelijk: King Leopold's Ghost. A Story of Greed, Terror and Heroism in Colonial Africa, Adam Hochschild 1998): onder de titel: “De plundering van de Congo en de genocide van 1890 tot 1910.” Cf.: https://blogimages.bloggen.be/tisallemaiet/attach/93208122348.pdf

3Cf.: https://blogimages.bloggen.be/tisallemaiet/attach/93208098663.pdf

4https://blogimages.bloggen.be/tisallemaiet/attach/93208127087.pdf

5https://blogimages.bloggen.be/tisallemaiet/attach/93208114757.pdf

6https://blogimages.bloggen.be/tisallemaiet/attach/93208113704.pdf

1https://www.hln.be/buitenland/rubio-vs-willen-geen-europa-als-vazal~a0161726/

2Dorien Pels, Zo’n 20 procent van de Nederlanders sympathiseert met de Maga-beweging, Trouw, 15 februari 2026, 08:18. Cf.: https://www.trouw.nl/binnenland/zo-n-20-procent-van-de-nederlanders-sympathiseert-met-de-maga-beweging~ba401e43/?referrer=https%3A%2F%2Fnews.google.com%2F

3Simon Tibo, Hoe kwetsbaar is Europa voor Amerikaanse inmenging in binnenlandse politiek?, De Morgen, 16 februari 2026, 03:01. Cf.: https://www.demorgen.be/nieuws/hoe-kwetsbaar-is-europa-voor-amerikaanse-inmenging-in-binnenlandse-politiek~b3ff7d82/

4 Cf.: http://www.bloggen.be/tisallemaiet/archief.php?ID=3185753

5Deze dictatoriale regimes werden ingezet met de middels het pauselijke requerimiento gesteunde Spaanse veroveraars die zowat vijfhonderd jaar geleden in het spoor van Columbus de Inca's en de Azteken kwamen onderwerpen op straffe van totale vernietiging en dood. (Cf.: Zal de kerk de Amazonevolkeren redden? - http://www.bloggen.be/tisallemaiet/archief.php?ID=3184707  ;

https://en.wikipedia.org/wiki/Spanish_Requirement_of_1513 https://answersafrica.com/worst-dictators-africa.html ) Ter herinnering een verder citaat uit ons artikel d.d. 19 Oktober 2019: “Op 27 april 2019 werd in Rome een Argentijnse bisschop van La Rioja, Enrique Angelelli, door paus Franciscus zalig verklaard. ( https://www.vaticannews.va/en/church/news/2019-04/beatification-modern-martyrs-argentina.html ) Angelelli werd op 4 augustus 1976 van de weg gereden en vervolgens doodgeslagen nadat hij had geprotesteerd tegen een dictatoriaal regime tijdens de zogenaamde 'vuile oorlog' die aldaar woedde met de steun van (Nobelprijswinnaar voor de Vrede in 1973!) Henri Kissinger onder de dictatuur van Jorge Rafael Videla van 1976 tot 1981. Toen werden zo'n 30.000 mensen ontvoerd en vermoord, waaronder 150 priesters die verzet boden. ( https://nl.wikipedia.org/wiki/Jorge_Videla  ;

https://nl.wikipedia.org/wiki/Katholieke_Kerk_in_Argentini%C3%AB ;

https://en.wikipedia.org/wiki/Catholic_Church_in_Argentina ;

https://www.trouw.nl/nieuws/wat-deed-de-kerk-in-de-tijd-van-videla~b2899ed3/ ) Die misdaden werden dertig jaar lang wekelijks herdacht door de zogenaamde 'dwaze moeders' - de moeders van verdwenen kinderen - die zwijgend in Buenos Aires over het Plaza de Mayo of het Meiplein kwamen lopen waar de regering zetelt. ( https://nl.wikipedia.org/wiki/Dwaze_Moeders  ;

https://nl.wikipedia.org/wiki/Grootmoeders_van_de_Plaza_de_Mayo )

Dat Angelelli een martelaar was, werd duidelijk na later onderzoek want de officiële versie van de doodsoorzaak luidde dat de bisschop was omgekomen bij een verkeersongeval en de katholieke kerk is die officiële versie blijven onderschrijven totdat de kust veilig was, meer bepaald tot dertig jaar na zijn dood. ( https://en.wikipedia.org/wiki/Enrique_Angelelli)

Die politieke strategie herinnert aan de historie van pater Damiaan en aan die van Oscar Romero, nog twee martelaren die werden genegeerd zolang er geen profijt mee te behalen was. Pater Damiaan werd door de katholieken wandelen gestuurd toen hij het verbod overtrad nog terug te keren naar het vasteland waar hij om hout kwam bedelen om de leprozen mee te begraven; hij werd echter als groot weldoener erkend door het stamhoofd van een plaatselijke gemeenschap en pas nadat zijn heiligheid boven alle twijfel verheven was, werd zijn lijk in stukken gereten door de 'relikwieënjagers' van de kerk. (Zie: Ludo Noens, Molokaï: het eiland der verworpenen.)

Ook de El Salvadoraanse aartsbisschop Oscar Romero verzette zich tegen de door de latere president Duarte gesteunde en door de USA bewapende militaire junta die zowat 75.000 burgers ombrachten en hijzelf werd op 24 maart 1980 vermoord, korte tijd nadat hij in Leuven een eredoctoraat ontving; de kerk weigerde hem lange tijd te erkennen terwijl zij zich verschuilde achter de valse beschuldiging van communisme terwijl Romero alleen maar zijn bevrijdingstheologie (het geloof in solidariteit met de armen) praktiseerde. ( https://nl.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Napole%C3%B3n_Duarte  ;

https://nl.wikipedia.org/wiki/%C3%93scar_Romero )

Dat de Argentijn Jorge Bergoglio paus is kunnen worden, is mede te danken aan het feit dat deze steunpilaar van de conservatieve autoritaire katholieke elite die de bevrijdingstheologie bestreed, tijdens die vuile oorlog niet behoorde tot de verzetslieden-martelaren ofschoon hij toentertijd (van 1973 tot 1979) provinciaal was van de Jezuïetenorde. ( https://nl.wikipedia.org/wiki/Paus_Franciscus  ;

https://nl.wikipedia.org/wiki/Isabel_Mart%C3%ADnez_de_Per%C3%B3n#President_van_Argentinië )

Nog in Zuid-Amerika was er in Chili van 1974 tot 1990 de eveneens door de VS gesteunde dictatuur van de rooms-katholieke mensenrechtenschender Augusto Pinochet met 130.000 arrestaties, tienduizenden martelingen en drieduizend executies. ( https://nl.wikipedia.org/wiki/Augusto_Pinochet  ) Deze dictatoriale regimes werden ingezet met de middels het pauselijke requerimiento gesteunde Spaanse veroveraars die zowat vijfhonderd jaar geleden in het spoor van Columbus de Inca's en de Azteken kwamen onderwerpen op straffe van totale vernietiging en dood. ( Zal de kerk de Amazonevolkeren redden? - Zie: http://www.bloggen.be/tisallemaiet/archief.php?ID=3184707  ;

https://en.wikipedia.org/wiki/Spanish_Requirement_of_1513

https://answersafrica.com/worst-dictators-africa.html )

In Afrika kennen we de katholieke dictatuur van de onlangs overleden Robert Mugabe van Zimbabwe maar ook in Europa kunnen we er niet naast kijken: het verkapte bondgenootschap van de kerk met extreemrechts toonde zich van 1939 tot 1975 in het Spanje van massamoordenaar Franco "die zich in 1953 na het concordaat met de Heilige Stoel "Caudillo de Espana por la Gracia de Dios" ("leider van Spanje bij de Gratie Gods") liet noemen." ( https://nl.wikipedia.org/wiki/Francisco_Franco  ;), in de praktijken van de kerk(en) tijdens de tweede Wereldoorlog "waarbij de angst voor het communisme ze soms in de handen van rechts-autoritaire regimes dreef." (Jan Bank, God in de oorlog. De rol van de Kerk in Europa 1939-1945, Balans 2017. Recensent E. Sengers schrijft over het boek: "[Bank] (...) laat zien dat de kerken in het interbellum een weg moeten zoeken tussen de autoritaire regimes die soms sterk voor, soms sterk tegen ze zijn - waarbij de angst voor het communisme ze soms in de handen van rechts-autoritaire regimes dreef." Zie: https://www.bol.com/nl/f/god-in-de-oorlog/9200000036327109/?country=BE ;

zie: https://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/43466/boeken-jan-bank-god-in-de-oorlog.html ;

https://www.knack.be/nieuws/wereld/kerk-stemde-in-woii-boodschap-af-op-hitler/article-normal-570845.html ) en vandaag in het Hongarije van Victor Orban die zichzelf ziet als redder van het christendom en het dagblad Trouw wijst er op dat aldus de scheiding tussen kerk en staat in gevaar komt - Orban's late 'bekering' in 1993 bleek overigens een politieke zet. (https://www.trouw.nl/nieuws/hongarije-is-nu-het-land-van-god~b53cc869/ ;

https://www.hln.be/nieuws/buitenland/orban-voert-campagne-vanop-preekstoel-de-christelijke-cultuur-is-de-bron-van-alle-kracht~a3d64cb1/ )

6https://www.wisselkoers.be/dollar

7 Cf.: J.B., “De kerk en extreem-rechts”, 30 oktober 2019. Cf.: http://www.bloggen.be/tisallemaiet/archief.php?ID=3185753 . En verder: “De huidige Hongaarse president Victor Orban die het eigen land tot een ware slavenstaat heeft herschapen, is alvast één van de beste leerlingen van de klas en een straks niet meer te tellen aantal extremisten zitten klaar om in zijn spoor te treden eenmaal zij, gefinancierd door 'geheim privé kapitaal' verkozen zullen zijn. (De VRT wijdde er een reportage aan, getiteld: "Op bezoek in het Italiaanse klooster waar Steve Bannon 'gladiatoren' wil opleiden om joods-christelijke waarden te verdedigen": https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/01/28/italiaanse-klooster-steve-bannon/) Precies zoals in de achtertuin van de USA in het verdokene financiële militaire maar ook katholieke steun werd verleend aan de Argentijnse, Salvadoraanse en Chileense dictaturen, kunnen vandaag de Europese dictators in opgang rekenen op de kerk die in de samenzwering met superpopulisten zonder twijfel een kans ziet om uit het diepe dal te klimmen waarin zij ingevolge de huidige wereldwijde schandalen is beland. (Zie onder meer: Frédéric Martel, Sodoma. Het geheim van het Vaticaan, Uitgeverij Balans Amsterdam 2019 (oorspr.: éditions Robert Laffont, Parijs 2019).

1https://www.bloggen.be/tisallemaiet/archief.php?ID=3363231

2Cf. Prediker 1:18: “Want in veel wijsheid ligt veel verdriet, en als iemand kennis vermeerdert, vermeerdert hij smart.” (Nederlandse vertaling volgens het NBG: https://www.bible.com/nl/bible/328/ECC.1.18.NBG51 ).

1https://blogimages.bloggen.be/tisallemaiet/attach/93208122348.pdf

2https://www.gva.be/regio/antwerpen/rivierenland/heist-op-den-berg/heist-zet-door-met-onteigening-stuk-tuin-van-rik-torfs-geen-reactie-gehad/130973927.html

3https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/09/19/aantal-ongevallen-met-kinderen-onderweg-naar-of-van-school/

4https://blogimages.seniorennet.be/tisallemaiet/attach/170161.pdf