Archief

De verborgen factor

Aflevering 6

Dat de goddelijke praxis geïdentificeerd wordt met de liefde is geen arbitraire zaak omdat het kenmerk bij uitstek van de liefde haar vanzelfsprekendheid is, haar letterlijk 'vanuit zichzelf spreken', wat wil zeggen: wars van of bevrijd van opgelegde regels en wetten. En dit kenmerk kan ons dan ook enigszins verontrusten gezien onze gewenning aan een ingebed zijn in de geruststellende of verzekerende systemen welke religies met hun theologieën en kerken te bieden hebben. De praktijk van de liefde stuurt zichzelf vanuit een ontzag voor het werkelijk heilige dat de Waarheid is en dat zich aan ons in de loop van de praktijk openbaart met nog meer overtuigingskracht dan de Rede, die er een bepaald facet van vormt.

Het wordt nu bijzonder moeilijk om middels een beredenerende taal te gaan spreken over een praktijk waarvan het wezen dat van de rede ver overtreft, te meer daar die praktijk totaal verschilt van die andere 'spontane' gedrevenheid van de zogenaamde driften. Het verdient de aandacht om die twee duidelijk te gaan onderscheiden zonder daarbij een polarisering te gaan introduceren omdat een miskenning van de driften, hun verdringing meebrengt, waardoor ze zich gaan gedragen zoals geslagen honden, wat wil zeggen vals, zodat ze terecht onze vrees aanwakkeren dat ze ons onverwacht kunnen bijten of beetnemen. De twee uiteenlopende realiteiten moeten erkend worden om ook goed begrepen te kunnen worden en dan ook beheerst en het zal blijken dat wij ons eerst moeten laten beheersen door de praktijk van de liefde om vervolgens in staat te zijn om de driften onder het commando te houden omdat driften aan ons externe krachten zijn, evenals de regels en de wetten van de te verwerpen religie van destijds, terwijl de liefde een interne aangelegenheid is en meer bepaald een intersubjectieve zaak.

Onze ziel, hoger in onze tekst impliciet gedefinieerd als datgene wat wij verliezen als wij ons door externe systemen laten besturen, stamt immers uit de intersubjectieve praktijk van de liefde, precies zoals ons denkvermogen zijn oorsprong vindt in de intersubjectiviteit van de dialoog. De sacrale intersubjectiviteit van de liefde verhoudt zich tot de machinale maatschappij zoals het levende zich tot de dode stof verhoudt. Nog anders uitgedrukt: de sacrale intersubjectiviteit van de liefde verhoudt zich tot de machinale maatschappij zoals de interpersoonlijke taal zich verhoudt tot een systeem van artificiële intelligentie. Andermaal: de ziel is datgene wat wij verliezen als wij ons overgeven aan de automaat van de taal, van de maatschappij, van de religie of van het driftleven.

Tenslotte moeten we hier uiteindelijk terugkeren tot een bevraging van het verrijzenisgeloof en meer bepaald de verrijzenis van het vlees, dat middels de introductie van de liefde als een zich in het intersubjectieve leven vastankerende kracht, een andere betekenis krijgt dan die we er tot dusverre hebben aan toegekend. Het vlees immers onderscheidt zich van de dode stof in de mate dat het onze bezielde lichamen betreft, lichamen die zich laten besturen door krachten die aan ons begrip ontsnappen, niet alleen omdat zij levend zijn maar ook omdat zij levenschenkend zijn. Leven komt niet voort uit dode stof maar altijd uit ander leven: het leven geeft zich als het ware door, over de stoffelijkheid van de lichamen heen, waarbij het die stoffelijkheid als het ware optilt uit hun dood en betekenisvol maakt in functie van zijn project.

Er is geen enkele reden om aan te nemen dat de genoemde verheffing van de stoffelijkheid tot onderdeel van een gebeuren dat de stof overstijgt, zich zou beperken tot alleen maar de procreatie van mens, dier en plant, waarmee gezegd is dat de opwekking van het leven dat de dode stof overstijgt, evenzeer kan plaatsvinden wars van de biologische voortplanting. Maar het onder woorden brengen van de opstanding is een heel ander paar mouwen.

(J.B., 21 oktober 2026)

De verborgen factor

Aflevering 5

Op dit punt beland dringt zich een bijzonder eigenaardige vraag op, namelijk de kwestie of zij die de geschetste overtuiging zijn toegedaan, sowieso niet in de verleiding komen om voor god te gaan spelen. En er moet in de eerste plaats sprake zijn van een 'eigenaardige' vraag omdat een gedemythologiseerde kijk op wat het christendom is gaan heten, een godsbegrip vereist dat niet weinig zal verschillen van het oude Abrahamitische concept dat gelinkt is aan Jahweh en derhalve ook aan de mammon, aan het monetair systeem en aan de duivel. In de leer die hier aan de orde is, wordt het godsbegrip gelinkt aan de liefde, die een praktijk is, wat inhoudt dat niet de verering van een of andere entiteit in deze leer centraal zal staan maar wel de beoefening van een specifieke ethiek.

De verschuiving die hier aan de orde is betreffende het godsbegrip, is een overgang van een aan de mens en aan de wereld extern object, dat wordt gevreesd en daarom ook vereerd, naar een interpersoonlijke praxis. Of de god van voordien hierdoor werd opgeheven, blijft een open vraag: als wordt aangenomen dat hij alleen maar getransformeerd werd, dan heeft hij zich in onze levende werkelijkheid verankerd als een alomtegenwoordigheid en meer bepaald als een zeer specifieke bezieling van het leven. En de gestelde vraag naar het gevaar dat de mens voor god gaat spelen, heeft te maken met een mogelijk reactionair optreden binnen deze nieuwe context, met name waar men er niet in zou slagen om van de oude voorstelling van de godheid afstand te nemen.

Als men de godsidee wil behouden, dan moet men (in de onderhavige leer) voortaan aannemen dat hij 'onder ons' is. Pas waar men het goddelijke als zodanig helemaal gaat verwerpen, bestaat het gevaar dat het kind met het badwater wordt buitengegooid, waarbij het kind het sacraal karakter van het 'onder ons'-zijn vertegenwoordigt. En 'sacraal' betekent hier niet heilig in de zin waarin het taboe heilig is: het taboe mag niet overtreden worden omdat dit de leugen van de (wereldse) machthebber aan het licht zou brengen. Daarentegen verwijst de heiligheid die hier bedoeld wordt naar de waarheid zelf en naar de eigenlijkheid van de bewuste praktijk waarin zich het goddelijke getransformeerd heeft.

De vaak gehoorde conclusie welke luidt: "als god niet bestaat, is alles geoorloofd", veronachtzaamt de sacraliteit van de nieuwe ethiek en introduceert inderdaad het gevaar dat de mens met vuur gaat spelen, wat betekent dat hij zijn verantwoordelijkheid gaat vergeten. En hier doet zich een bijzondere paradox voor: krachtens de aangehaalde transformatie is de menselijke verantwoordelijkheid een goddelijke zaak maar die aanname staat haaks op de these dat de mens nu zelf god zou zijn. Andermaal: god heeft zich in de leer van de Nazoreeër verplaatst van een aan de mens en aan de wereld extern object naar een specifieke levende praktijk welke geïdentificeerd wordt met de liefde.

(J.B., 21 oktober 2026)

De verborgen factor

Aflevering 4

De definitie van de kern van het christendom als de leer van allen die wars van wetten, plichten en rechten, de nek uitsteken zonder angst, huldigt het volgelingschap van de Nazoreeër als het verantwoordelijke leven: het opnemen van verantwoordelijkheid voor wat men doet, ook al mist men een (al dan niet vermeende) 'ultieme kennis' omtrent een (al dan niet vermeend) 'einddoel'. 

Die handelwijze is altijd verkieslijker dan het volbrengen van door een systeem opgelegde taken omdat zij gedragen wordt door een persoon: alleen een persoon kan vrij beslissen, alleen een persoon kan daden stellen - systemen daarentegen voeren algoritmen uit, weliswaar door personen gefabriceerde algoritmen maar hun daden blijven omzeggens 'onbemand', ze zijn louter resultaten van machinale gegevensverwerking en derhalve niet te ontdoen van een zekere vrijblijvendheid, en dit in tegenstelling tot de persoonlijke activiteit. Dit volgelingschap kan dan ook nimmer begrepen worden als de nabootsing van een voorbeeld of als het uitvoeren van bevelen, aanbevelingen of een plan.

Paradoxaal genoeg is het 'voorbeeld' van het verantwoordelijke handelen dat in het geval van de Nazoreeër resulteert in een faliekante mislukking, geslaagd als aanmoediging tot zelfstandigheid omdat het nog altijd 'navolging' krijgt. Of de 'gelovigen' gelukkig zijn in de zin waarin de Sisyphusfiguur van Albert Camus dat is, blijft een vraagteken maar alvast ontsnappen allen die de boodschap hebben begrepen aan het ongeluk dat degenen treft die geloven hun persoonlijke verantwoordelijkheid straffeloos te kunnen ontlopen.

(J.B., 20 oktober 2026)

De verborgen factor

Aflevering 3

J.B., Vrij naar Jeroen Bosch

De religies staan het geloof in de weg en zij doen dat meer bepaald door een oorspronkelijke leer die sowieso 'woke' en kritisch is, te fnuiken en wel middels institutionalisering. De institutionalisering van een zaak is haar afbeelding in het maatschappelijke, haar verankering en derhalve haar stilstand. In het geval van het christendom wordt door institutionalisering de kern van de leer, zijnde de liefde - tot god, tot zichzelf en tot de medemens - van alle spontaneïteit en vrijwilligheid ontdaan: zij wordt een plicht jegens god, jegens zichzelf en jegens de medemens en tegelijk eisen deze drie entiteiten dan ook het recht op liefde op, wat noodzakelijk met het stellen van zekere wetten gebeurt. Waar wetten van kracht zijn, gelden uiteraard ook sancties en sancties kunnen pas bekrachtigd worden middels eender welke vorm van geweld, doch altijd met de stok van fysiek geweld achter de deur.

De religie kan derhalve nimmer als instituut bestaan als zij geen pact sluit met de wereldlijke macht die, zoals de kern van het christendom zelf luidt, 'des duivels' is. Zo kan men er ook hier niet omheen om na de erkenning van de equivalentie van Jahweh met de mammon, de religie te identificeren met het werk van de duivel, de diabool of de tegenstrever en meer bepaald de tegenstrever van de oorspronkelijke leer.

Die oorspronkelijke leer zal het kind en de nar niet vervolgen waar die de leugen van de kleren van de keizer doorprikken en de waarheid in de openbaarheid brengen. Het kind alsook de nar worden door het gerecht - en uiteraard geheel terecht - heel anders behandeld dan de doorsnee burger: alleen in doorgedreven dictaturen worden zij gestraft. Edoch, die dictaturen heersen vandaag over de hele wereld met tirannen die toelaten dat dagelijks twintigduizend kinderen omkomen door ontbering en die de klokkenluiders maar ook de tekenaars van spotprenten en nog andere geëngageerde artiesten gewoon ombrengen.

Om die reden is de oorspronkelijke leer, de leer van de kinderen en die van de narren, de leer van de kunstenaars en die van allen die wars van wetten, plichten en rechten, de nek uitsteken zonder angst omdat men voor het lot van een mens niets erger kan bedenken dan dat hij zichzelf herleidt tot een instrument van een onpersoonlijk systeem - een systeem dat hem weliswaar het heil belooft, zoals het verzekeringswezen dat doet, maar dat hem zodoende vastketent aan regels, onvrij maakt en doodt. Het fysieke overleven baat de trawanten van de mammon niet omdat zij hun ziel al hebben verkocht en nog slechts lege hulzen zijn en als het begrip 'ziel' om uitleg vraagt, dan is deze voor de goede verstaander hiermee ook klaar en duidelijk gegeven.

(Wordt vervolgd)

(J.B., 20 oktober 2026)

De verborgen factor

Aflevering 2

Inbeelding: ziedaar de verborgen factor in het hele verhaal van de religie als bron van velerlei 'engagementen'. Verbeelding heeft met creativiteit te maken en is een toe te juichen eigenschap: het gaat er om de werkelijkheid te verrijken met de fantasie. Inbeelding daarentegen is een inprenting van zaken die niet stroken met de werkelijkheid. In het bijzonder kan men zich inbeelden meer waard te zijn dan anderen en bijgevolg meer rechten te hebben en dat zijn dan voorrechten.

Maar inbeelding kan ook een positieve kracht zijn: door zich in te beelden een handeling te gaan verrichten terwijl men alsnog helemaal niets doet, bereidt men zich op die handeling voor omdat alvast de hersengebieden worden geactiveerd die met die handeling corresponderen. Het lijkt erop dat men dit sowieso doet tijdens de droomslaap waar geheel automatisch de gedachten van de motoriek ontkoppeld worden om ongelukken te voorkomen (waaraan slaapwandelaars zouden kunnen blootstaan maar dat is nog een ander verhaal). In wakkere toestand is die ontkoppeling er uiteraard niet en is men voorzichtig, zoals aangegeven in het devies: eerst denken, dan doen. Maar bij impulsief gedrag zet het ingebeelde zich ongeremd in daden om.

Nu bestaat er ook een 'vertraagde' vorm van impulsiviteit waarbij het ingebeelde weliswaar niet onmiddellijk wordt uitgevoerd maar wel wordt voorbereid en gepland met het oog op uitvoering. Ook in dat geval verdringt de inbeelding de werkelijkheid, zij dringt zich als het ware aan de werkelijkheid op, zoals dat het geval is bij iemand die een ander overbluft. In dat geval is het motief de overheersing van de ander - men wil hem bestelen, uit de weg ruimen, en zo meer - terwijl het voorwendsel een zekere inbeelding is. Men prent zich dan iets in om te rechtvaardigen dat men de ander onheus behandelt.

De genoemde vorm van inbeelding is een individueel gebeuren maar dat kan ook collectief zijn, namelijk waar zekere voorrechten op grond van gezamenlijke eigenschappen door een groep worden gedeeld en zo ontstaat polarisering. Men marcheert achter eenzelfde vlag, men danst rond de totem, men schaart zich om het altaar, het tabernakel, het heilige, wat wil zeggen: het onaantastbare, dat waar een taboe op rust, dat wat niet gekend mag worden. Maar waarom niet?

Heel vaak omdat dit de macht van de machthebbers aantast: zij lanceren taboes, zaken waarover niet gesproken mag worden of die niet getoond mogen worden en wel omdat het in de openbaarheid brengen van het verborgene meteen een ontluistering van de macht inluidt die immers altijd op leugens berust omdat - alvast in het licht van de menswaardigheid - tenslotte niemand voorrechten verdient. De keizer kan zo lang uitpakken met zijn nieuwe kleren totdat een kind of een nar het taboe doorprikken en aldus de leugen aan het licht brengen. Zolang dit niet het gebeurt, is de leugen heilig en is de waarheid taboe maar van zodra de waarheid uitgesproken wordt, valt de leugen in duigen, stuikt het kaartenhuisje van de potentaat ineen. En dat is wat gebeurt in het proces van de secularisering alsook in het zich emanciperen van de verdrukten, in de 'woke'-beweging, die machthebbers om die reden opnieuw trachten te verbieden. Wat niet zal lukken want de geest is uit de fles, de wet van de entropie verbiedt een terugkeer in de tijd en naar de oude orde.

(Wordt vervolgd)

(J.B., 20 oktober 2026)

De verborgen factor

Aflevering 1

De religies staan het geloof in de weg. Paradoxaal genoeg doch om met de deur in huis te vallen, wil deze zin zich zeggen. De religies staan het geloof in de weg.

Het leidt geen twijfel in het geval van de Abrahamitische godsdiensten dat Jahweh en de mammon één en dezelfde god zijn: het menselijk heil is een goddelijke gunst en naar het voorbeeld daarvan verlenen mensen aan elkander gunsten waarvan de handel het geldwezen is, de transcriptie van schulden en verdiensten welke zich voortzet tot de eindtijd met de schapen en de bokken en verder in het eeuwige heil en de verdoemenis welke verdiend worden zoals ook het werelds loon.¹ Reeds de genadeleer van Augustinus veroordeelt deze handel maar wat deze kerkleraar in de plaats stelt, is een nog grotere gruwel: wij zijn sowieso afhankelijk van de goddelijke willekeur en, geheel buiten ons eigen willen en weten, voorbestemd tot de hemel of de hel.

De enig mogelijke conclusie uit de vastgestelde gang van zaken is ronduit verbijsterend: Jahweh en de mammon - het monetair systeem - zijn één en dezelfde god maar geld wordt niet verdiend met goede werken: iemands kapitaal resulteert uit een blinde lotto! En ziedaar de erbarmelijke toestand in welke gelovigen zich sowieso bevinden zonder de mogelijkheid van een andere verklaring dan deze: alles is zoals het is - als dat al een verklaring mag heten.

Nadat geschiedkundig onderzoek geheel ondubbelzinnig heeft uitgewezen dat elke twijfel aan de historiciteit van de persoon van Jezus van Nazareth onterecht is, terwijl ernstige vorsers het er evenzeer sluitend over eens zijn dat het verrijzenisgeloof een brouwsel is van de apostelen en van de kerk, rest nog de vraag of de in menig opzicht indrukkende ecclesiastische historiek alsnog een realiteit verkapt die tot heden onbekend of althans onbewezen is gebleven. Hoe dan ook kan niemand eraan twijfelen dat talrijke geleerden onder de gelovige christenen geput hebben uit een bron welke, getuige zowel de goede als de slechte resultaten, ook een groot deel van de meest fervente atheïsten tot nadenken heeft aangezet.

Dat dit het geval is alle historisch onderzoek ten spijt, wijst wellicht in de richting van een 'huwelijk' tussen enerzijds een leer die misschien veel hermetischer is dan wordt vermoed en anderzijds de - al dan niet wenselijke - vruchten of gevolgen van het geloof in, zeg maar, een verlossing van de dood. De aankondiging van zo'n verlossing in de joodse Thora is inderdaad zeer betwistbaar daar deze pas achteraf onder de (bijzonder selectief gestuurde) aandacht werd gebracht door uitgerekend de klerikaal gedetermineerde geesten van lui die daar consoliderend en confirmerend garen bij te spinnen hadden - met goede voornemens of beloften is overigens volgens menigeen ook de weg naar de hel geplaveid. Maar is er uiteraard ook het ultieme getuigenis middels het martelaarschap dat zich in een omzeggens afgezwakte vorm ook het volk heeft eigen gemaakt door allerlei 'verstervingen' en dan moet vooral worden gedacht aan de zelfdiscipline achter een toch wel indrukwekkende arbeidsethiek die het gekerstende westen doorheen de eeuwen heeft getekend - weliswaar: alle wereldse hegemonie en slavenhandel buiten de rekening gehouden en ook abstractie makend van heel andere, seculiere verklaringsmodellen.

Daar hiermee het geschiedkundige verhaal is uitgeput, rest als object van onderzoek alleen nog de leer zelf of tenminste datgene in de leer waarvan zou aangenomen kunnen worden dat het niet achteraf gebrouwd werd ten behoeve van de kerk en haar macht die allerminst wenselijke uitwerkingen heeft gehad op het welzijn van de mensen die daarmee werden geconfronteerd.

(Wordt vervolgd)

(J.B., 19 oktober 2026)

Kolonisatie

Het tweespan grootkapitaal-extreemrechts jaagt op winst ten koste van waarden en rechten. De dictatuur van het geld met zijn handpoppen: eertijds Hitler, vandaag Trump. Zij spotten met onze rechten en met de mensenrechten. "Arbeiders aller lander verenigt u!"? Men herinnere zich Sanda Dia: in het (neo)liberalisme zijn het de rijken (aller landen) die samenzweren.

In 2030 viert België zichzelf in het Jubelpark. Ongestraft dansen op het graf van twee keer zes miljoen mensen? De kolonisator wordt gekoloniseerd.

(J.B., 18 oktober 2026)