Donderdag 18 mei 2006
ART . NR . 24 . - HUIZEN
Art . Nr . 24 .
Huizen .
We hebben nu al verschillende verschijningsvormen van de natuur aan ons oog voorbij laten gaan . Het gaat echter nog steeds over het Landschap : een samenvattende term , waaronder alle onderwerpen van land en zee vallen en zelfs steden met hun huizen , woonblokken en fabrieken . Om die te kunnen tekenen , is het voldoende te begrijpen hoe ze gebouwd zijn en het beste middel daartoe is het bestuderen van het geraamte van een woning , waaromheen nog geen muur is opgetrokken en waar nog geen dak op zit . Zo leren wij dan de contructie van een afgebouwd huis beter doorgronden . De perspectievische wetten treden hier nog duidelijker op de voorgrond en het allerbelangrijkste is het wekken van een indruk van stevigte en duurzaamheid . Natuurlijk is dit niet van toepassing op schilderachtige bouwvallige huisjes waartoe de tekenaar zich voelt aangetrokken , ofschoon wij hierbij natuurlijk wel op de constructie moeten letten . Gebruik dan ook gerust leniaal en driehoek teneinde zuiver verticale en horizontale lijnen te krijgen . Geef ook op juiste wijze schuine muren , hoeken , randen , balkons , daklijsten enz . aan . Later kunt je uit de vrije hand deze lijnen , die natuurlijk te droog en te regelmatig zijn , overtrekken . Je kunt dan die overbodige details weghalen die uw tekening een te mechanisch en bouwkunstig aanzien zouden geven . Wij laten je hierop aansluitend een paar tekeningen van de schilder Schultz - Dal . zien ( fig . 44 , 45 en 46 ) . De techniek van deze tekeningen is een dicht " schrift " met de pen zonder dat de vrijheid van het onderwerp in het gedrang komt . De kunstenaar heeft met grote gevoeligheid getekend en daardoor het oude , pittoreske karakter van sommige huizen in een buitenwijk weten weer te geven , evenals de stijl van een groot gebouw , waarvan de aanmatigende architectuur de " deftige " buurten van de grote steden veeal pleegt te " sieren " . Wij vinden hier geen onnauwkeurigheid of foefje in de uitwerking . Hier is het wel degelijk een bestudeerde regelmaat en juistheid in weergeve te zien . Men moet dergelijke onderwerpen geheel " ondergaan " om er een juist beeld van weer te geven en daarom des te meer rekening houden met de verhouding en het karakter van de gebouwen die ons door de voorafgaande generaties zijn achtergelaten . Wij zullen hier later over spreken . Intussen raden wij je aan de tekeningen van Schutz-Dal goed te bestuderen , de constructie er van te achterhalen en het geraamte te zoeken . Dit zal je het geheim van het " karakter " en het " type " , eigen aan ieder van die bouwerken , openbaren . Nu wij hier enkele werken van deze tekenaar hebben gereproduceerd zullen wij uit één van zijn artikelen een interessante passage lichten die echter niet alleen waardevol is voor de landschaptekenaar die in de stad "op jacht " gaat .
Je zult profijt hebben van deze uitstekende raadgevingen en oordeelkundige opmerkingen bij alle onderwerpen die je kiest , hetzij in de stad , op het land of op 't water . " Je heeft uw onderwerp gevonden " . Je blijft staan , je opent reeds uw tas en zet uw klapstoeltje uit . Je installeert zich niet voor 15 minuten , maar voor twee uur of misschien nog langer : je moet dus kunnen blijven . Het moet je vooral niet overkomen dat je uw plaats midden onder het werk moet verlaten , dat zou een ramp zijn . De wind kan je spoedig verjagen , je kunt niet werken op de tocht want uw gezondheid is uw belangrijkste gereedschap . De zon kan doordringen op uw plekje en , fel op het papier schijnend , je het werken onmogelijk maken . En , als je op een smal druk trottoir met veel voorbijgangers zit , kan er een " dienaar der wet " komen en je wegsturen . Die drie kleine incidenten , alle voortkomend uit een slecht gekozen plaats , kunnen altijd voorzien worden : het is gemakkelijk ze te vermijden .
Er zijn nog andere vervelende kleinigheden die een landschaptekenaar dwars kunnen zitten : maar daar moet je van tevoren in berusten . Als zo'n incident , zoals de voorafgaande , voorkomt uit uw eigen nalatigheid , dan zal een beetje handigheid vaak voldoede zijn om het ongemak te verkleinen of te ontgaan . Dit zullen we dadelijk zien .
In de eerste plaats : alle landschaptekenaars in de stad of in het open veld , weten dit : de lichtverandering ; bewolkte lucht na een zonige periode of omgekeerd . Als je bezig bent en uw lichteffect en belangrijkste kleurwaarden zijn al vastgelegd , probeert je het dan niet af te maken . Je zou alles kunnen bederven . Wacht af tot morgen ... of overmorgen . Je zult wel eens lang moeten wachten . Voor de kunstenaar die buiten werkt is dit het grootste bezwaar en het enige dat werkelijk telt : het veranderlijke weer , het verschil in lichtval , de wisseling van zon en wolken . Kijk dus eerst goed naar de lucht en windrichting : men kan vaak makkelijk het weer voor twee of drie uur vaststellen . Ongelukkigerwijs geeft juist dit veranderlijke weer de mooiste effecten en de meest zeldzame luchten . De kortst durende toestanden zijn absoluut de aantrekkelijkste : dageraad , schemering , zonsondergang , rood als een brand ; de eerste zonnestralen door de afdrijvende regenbui , en vooral het onweer , het opwindende , geweldige onweer , waarbij in minder dan een uur een twintigtal prachtige , bijna bovennatuurlijke effecten elkaar opvolgen . Maar een dergelijk schouwspel is zeldzaam en voor de weergave ervan zijn speciale middelen nodig . Laten we ons in 't begin maar tevreden stellen met een " algemeen " onderwerp , waarvan het effect goed en duurzaam is en waar we normaal aan kunnen werken . Een grijze bewolkte lucht is natuurlijk het evenwichtigste . Bij zulk weer kan men vaak lange tijd ongehinderd werken , zonder van plaats te hoeven wisselen . Maar zelfs dit weer is soms veranderlijk : geen opklaring , maar het tegendeel , zou ik haast zeggen .
En dan volgt er een stortbui . Maar je heeft uw werk moeten onderbreken ; je doet er dus goed aan naar een schuilplaats te zoeken als er een bui dreigt : luifel , zeil , zonnescherm , en daar kunt je dan een andere tekening beginnen zodat uw dag toch niet verloren is . Dit wat betreft de last die je kunt hebben van het weer . Je zult soms echter nog meer last hebben van mensen . Van het huis dat je begint te schilderen worden de jalouzién neergelaten . Het uitgaan van een school in de buurt brengt je troepen bewonderaars , vaak onbescheiden en lawaaierig . En vooral dat mooie , kleine vrachtwagentje dat voor uw neus , wie weet hoelang , langs het trottoir gaat staan . Dit is allemaal niet zo erg , en na wat oefening speelt je het met wat handigheid en diplomatie best klaar . Je leert de gewoonte van de verschillende buurten kennen , je went aan de kinderen of je leert ze aan u wennen . Tenslotte komt het ook zelden voor dat een vrachtwagenchauffeur - na vriendelijk verzoek - zou weigeren , zijn wagen een paar meter verder achter u te parkeren ; soms zal hij het uit zichzelf voorstellen als hij ziet dat hij je hindert . Als je het stenen decor domweg natekent , blijft het een décor . Dat moet het zeker niet zijn . Zelfs al zijn de inwoners , de voorbijgangers niet te zien , dan moet je zich toch met hen bezighouden , ze leren kennen , hen voor kunnen stellen . De straat is net als een gezicht ; en een gezicht heeft , ook al spreek het niet , toch een uidrukking . Probeer die af te lezen . Zelfs een ruine , ook al is ze volkomen verlaten , trekt en ontroert ons omdat zij beelden in ons oproept : van de bouwmeesters , van de vroegere bewoners . Hoe is het dan wel niet gesteld met de levende huizen ? Als je denk aan de mensen die er in wonen , zal uw werk van binnen uit verlicht worden : het zal een ziel hebben evenals zijn model . Het zal spreken .
Ook van de stad moet de intiemme diepere sfeer weten te treffen . Je hoeft er niet altijd het monumentale aspect van weer te geven . Het onderwerp is minder belangrijk dan de reactie van de kunstenaar op zijn onderwerp . Kunst is subjectief , niet objectief . Om deze gedachte te verduidelijken , zal ik gebruik maken van een vergelijking . De beginner zoekt bij het schilderen van een stilleven , het hele huis af op zoek naar de meest waardevolle voorwerpen , die hij het mooiste vindt en het volgens hem het beste doen . Als hij niet gefortuneerd is - wat meestal het geval is , nietwaar ... -zal hij in z'n ijver het onvermijdelijke bloemenvaasje te voorschijn halen de goedkope souveniers uit de bazar , een heleboel pretentieuze rommel , die alleen voor hem waarde heeft . Die snuisterijen , als wij ze zo kunnen noemen , schijnen hem mooi toe om hun overbodigheid .
Ik moet mijn leerlingen trachten duidelijk te maken - hoe voorzichtig ik het ook doe , ik moet hen dadelijk kwetsen - dat , als een voorwerp overbodig is , dit nog niet in z'n voordeel spreekt , en dat luxe en schoonheid niet evenredig zijn . Tot troost beken ik dat ik zelf in mijn jeugd deze fout heb gemaakt . Het idee om een hoekje van de keuken , een gedeelte van de tafel met de gewone gebruiksvoorwerpen , zinvol door hun plaatsing , te tekenen , komt bij niemand op . Dat is niet zoals het hoort . Maar het meesterschap van de schilders van stilleven en het voorbeeld van Chardin zal geruststellend werken .
Zo is het ook met het landschap . De buitenstaander is verbluft dat het eenvoudige onderwerp , waar hij elke dag langs komt , het uitgangspunt heeft gevormd voor die tekening , die hij zo bewondert . In de natuur is nooit iets onbeduidends te vinden ; en wat wij een dergelijke benaming geven is in werkelijkheid slechts " onaangeduid " d.w.z. ongezien , onbegrepen . Men moet leren zien . De noot die van de boom valt trekt ons niet aan , maar we moeten de groene schil er af kunnen halen en de noot weten te kraken . Zo is het ook met het leren zien en doorvoelen van uw onderwerp .
Je kunt van dat heel gewone hoekje vlak bij uw huis een meesterwerk maken , als je het belangrijke , het interessante weet te ontdekken en de suggestieve kracht kunt uitdrukken . Kies zorgvuldig de juiste tijd , het beste licht , en de voordeligste lucht ; kies vooal een goede plaats en gezichtshoek en een gunstige uitsnijding . " Zich weten neer te zetten " zoals de schilder Corot dit zei .
Huizen .
We hebben nu al verschillende verschijningsvormen van de natuur aan ons oog voorbij laten gaan . Het gaat echter nog steeds over het Landschap : een samenvattende term , waaronder alle onderwerpen van land en zee vallen en zelfs steden met hun huizen , woonblokken en fabrieken . Om die te kunnen tekenen , is het voldoende te begrijpen hoe ze gebouwd zijn en het beste middel daartoe is het bestuderen van het geraamte van een woning , waaromheen nog geen muur is opgetrokken en waar nog geen dak op zit . Zo leren wij dan de contructie van een afgebouwd huis beter doorgronden . De perspectievische wetten treden hier nog duidelijker op de voorgrond en het allerbelangrijkste is het wekken van een indruk van stevigte en duurzaamheid . Natuurlijk is dit niet van toepassing op schilderachtige bouwvallige huisjes waartoe de tekenaar zich voelt aangetrokken , ofschoon wij hierbij natuurlijk wel op de constructie moeten letten . Gebruik dan ook gerust leniaal en driehoek teneinde zuiver verticale en horizontale lijnen te krijgen . Geef ook op juiste wijze schuine muren , hoeken , randen , balkons , daklijsten enz . aan . Later kunt je uit de vrije hand deze lijnen , die natuurlijk te droog en te regelmatig zijn , overtrekken . Je kunt dan die overbodige details weghalen die uw tekening een te mechanisch en bouwkunstig aanzien zouden geven . Wij laten je hierop aansluitend een paar tekeningen van de schilder Schultz - Dal . zien ( fig . 44 , 45 en 46 ) . De techniek van deze tekeningen is een dicht " schrift " met de pen zonder dat de vrijheid van het onderwerp in het gedrang komt . De kunstenaar heeft met grote gevoeligheid getekend en daardoor het oude , pittoreske karakter van sommige huizen in een buitenwijk weten weer te geven , evenals de stijl van een groot gebouw , waarvan de aanmatigende architectuur de " deftige " buurten van de grote steden veeal pleegt te " sieren " . Wij vinden hier geen onnauwkeurigheid of foefje in de uitwerking . Hier is het wel degelijk een bestudeerde regelmaat en juistheid in weergeve te zien . Men moet dergelijke onderwerpen geheel " ondergaan " om er een juist beeld van weer te geven en daarom des te meer rekening houden met de verhouding en het karakter van de gebouwen die ons door de voorafgaande generaties zijn achtergelaten . Wij zullen hier later over spreken . Intussen raden wij je aan de tekeningen van Schutz-Dal goed te bestuderen , de constructie er van te achterhalen en het geraamte te zoeken . Dit zal je het geheim van het " karakter " en het " type " , eigen aan ieder van die bouwerken , openbaren . Nu wij hier enkele werken van deze tekenaar hebben gereproduceerd zullen wij uit één van zijn artikelen een interessante passage lichten die echter niet alleen waardevol is voor de landschaptekenaar die in de stad "op jacht " gaat .
Je zult profijt hebben van deze uitstekende raadgevingen en oordeelkundige opmerkingen bij alle onderwerpen die je kiest , hetzij in de stad , op het land of op 't water . " Je heeft uw onderwerp gevonden " . Je blijft staan , je opent reeds uw tas en zet uw klapstoeltje uit . Je installeert zich niet voor 15 minuten , maar voor twee uur of misschien nog langer : je moet dus kunnen blijven . Het moet je vooral niet overkomen dat je uw plaats midden onder het werk moet verlaten , dat zou een ramp zijn . De wind kan je spoedig verjagen , je kunt niet werken op de tocht want uw gezondheid is uw belangrijkste gereedschap . De zon kan doordringen op uw plekje en , fel op het papier schijnend , je het werken onmogelijk maken . En , als je op een smal druk trottoir met veel voorbijgangers zit , kan er een " dienaar der wet " komen en je wegsturen . Die drie kleine incidenten , alle voortkomend uit een slecht gekozen plaats , kunnen altijd voorzien worden : het is gemakkelijk ze te vermijden .
Er zijn nog andere vervelende kleinigheden die een landschaptekenaar dwars kunnen zitten : maar daar moet je van tevoren in berusten . Als zo'n incident , zoals de voorafgaande , voorkomt uit uw eigen nalatigheid , dan zal een beetje handigheid vaak voldoede zijn om het ongemak te verkleinen of te ontgaan . Dit zullen we dadelijk zien .
In de eerste plaats : alle landschaptekenaars in de stad of in het open veld , weten dit : de lichtverandering ; bewolkte lucht na een zonige periode of omgekeerd . Als je bezig bent en uw lichteffect en belangrijkste kleurwaarden zijn al vastgelegd , probeert je het dan niet af te maken . Je zou alles kunnen bederven . Wacht af tot morgen ... of overmorgen . Je zult wel eens lang moeten wachten . Voor de kunstenaar die buiten werkt is dit het grootste bezwaar en het enige dat werkelijk telt : het veranderlijke weer , het verschil in lichtval , de wisseling van zon en wolken . Kijk dus eerst goed naar de lucht en windrichting : men kan vaak makkelijk het weer voor twee of drie uur vaststellen . Ongelukkigerwijs geeft juist dit veranderlijke weer de mooiste effecten en de meest zeldzame luchten . De kortst durende toestanden zijn absoluut de aantrekkelijkste : dageraad , schemering , zonsondergang , rood als een brand ; de eerste zonnestralen door de afdrijvende regenbui , en vooral het onweer , het opwindende , geweldige onweer , waarbij in minder dan een uur een twintigtal prachtige , bijna bovennatuurlijke effecten elkaar opvolgen . Maar een dergelijk schouwspel is zeldzaam en voor de weergave ervan zijn speciale middelen nodig . Laten we ons in 't begin maar tevreden stellen met een " algemeen " onderwerp , waarvan het effect goed en duurzaam is en waar we normaal aan kunnen werken . Een grijze bewolkte lucht is natuurlijk het evenwichtigste . Bij zulk weer kan men vaak lange tijd ongehinderd werken , zonder van plaats te hoeven wisselen . Maar zelfs dit weer is soms veranderlijk : geen opklaring , maar het tegendeel , zou ik haast zeggen .
En dan volgt er een stortbui . Maar je heeft uw werk moeten onderbreken ; je doet er dus goed aan naar een schuilplaats te zoeken als er een bui dreigt : luifel , zeil , zonnescherm , en daar kunt je dan een andere tekening beginnen zodat uw dag toch niet verloren is . Dit wat betreft de last die je kunt hebben van het weer . Je zult soms echter nog meer last hebben van mensen . Van het huis dat je begint te schilderen worden de jalouzién neergelaten . Het uitgaan van een school in de buurt brengt je troepen bewonderaars , vaak onbescheiden en lawaaierig . En vooral dat mooie , kleine vrachtwagentje dat voor uw neus , wie weet hoelang , langs het trottoir gaat staan . Dit is allemaal niet zo erg , en na wat oefening speelt je het met wat handigheid en diplomatie best klaar . Je leert de gewoonte van de verschillende buurten kennen , je went aan de kinderen of je leert ze aan u wennen . Tenslotte komt het ook zelden voor dat een vrachtwagenchauffeur - na vriendelijk verzoek - zou weigeren , zijn wagen een paar meter verder achter u te parkeren ; soms zal hij het uit zichzelf voorstellen als hij ziet dat hij je hindert . Als je het stenen decor domweg natekent , blijft het een décor . Dat moet het zeker niet zijn . Zelfs al zijn de inwoners , de voorbijgangers niet te zien , dan moet je zich toch met hen bezighouden , ze leren kennen , hen voor kunnen stellen . De straat is net als een gezicht ; en een gezicht heeft , ook al spreek het niet , toch een uidrukking . Probeer die af te lezen . Zelfs een ruine , ook al is ze volkomen verlaten , trekt en ontroert ons omdat zij beelden in ons oproept : van de bouwmeesters , van de vroegere bewoners . Hoe is het dan wel niet gesteld met de levende huizen ? Als je denk aan de mensen die er in wonen , zal uw werk van binnen uit verlicht worden : het zal een ziel hebben evenals zijn model . Het zal spreken .
Ook van de stad moet de intiemme diepere sfeer weten te treffen . Je hoeft er niet altijd het monumentale aspect van weer te geven . Het onderwerp is minder belangrijk dan de reactie van de kunstenaar op zijn onderwerp . Kunst is subjectief , niet objectief . Om deze gedachte te verduidelijken , zal ik gebruik maken van een vergelijking . De beginner zoekt bij het schilderen van een stilleven , het hele huis af op zoek naar de meest waardevolle voorwerpen , die hij het mooiste vindt en het volgens hem het beste doen . Als hij niet gefortuneerd is - wat meestal het geval is , nietwaar ... -zal hij in z'n ijver het onvermijdelijke bloemenvaasje te voorschijn halen de goedkope souveniers uit de bazar , een heleboel pretentieuze rommel , die alleen voor hem waarde heeft . Die snuisterijen , als wij ze zo kunnen noemen , schijnen hem mooi toe om hun overbodigheid .
Ik moet mijn leerlingen trachten duidelijk te maken - hoe voorzichtig ik het ook doe , ik moet hen dadelijk kwetsen - dat , als een voorwerp overbodig is , dit nog niet in z'n voordeel spreekt , en dat luxe en schoonheid niet evenredig zijn . Tot troost beken ik dat ik zelf in mijn jeugd deze fout heb gemaakt . Het idee om een hoekje van de keuken , een gedeelte van de tafel met de gewone gebruiksvoorwerpen , zinvol door hun plaatsing , te tekenen , komt bij niemand op . Dat is niet zoals het hoort . Maar het meesterschap van de schilders van stilleven en het voorbeeld van Chardin zal geruststellend werken .
Zo is het ook met het landschap . De buitenstaander is verbluft dat het eenvoudige onderwerp , waar hij elke dag langs komt , het uitgangspunt heeft gevormd voor die tekening , die hij zo bewondert . In de natuur is nooit iets onbeduidends te vinden ; en wat wij een dergelijke benaming geven is in werkelijkheid slechts " onaangeduid " d.w.z. ongezien , onbegrepen . Men moet leren zien . De noot die van de boom valt trekt ons niet aan , maar we moeten de groene schil er af kunnen halen en de noot weten te kraken . Zo is het ook met het leren zien en doorvoelen van uw onderwerp .
Je kunt van dat heel gewone hoekje vlak bij uw huis een meesterwerk maken , als je het belangrijke , het interessante weet te ontdekken en de suggestieve kracht kunt uitdrukken . Kies zorgvuldig de juiste tijd , het beste licht , en de voordeligste lucht ; kies vooal een goede plaats en gezichtshoek en een gunstige uitsnijding . " Zich weten neer te zetten " zoals de schilder Corot dit zei .
