19/07/1920 - 30/12/2009

Ik had vrede met haar dood, haar lichaam was op en ze zou afhankelijk worden van anderen en afhankelijkheid stond niet in haar woordenboek. Maar soms overvalt mij het gemis. Zo graag iets vertellen, iets vragen: " Mama weet jij...?" Nog even terug naar vroeger, nog even kind zijn.

Na haar begrafenis schreef ik dit op mijn blog:

“En daar stonden we dan voor een allerlaatste groet, voor we de kist gezamenlijk zouden sluiten en mijn moeder naar haar laatste rustplaats werd gebracht.

Het was haar mooie bloes met de oranje en gele bloemen die ik voor haar had uitgezocht en die haar zo goed stond. We hadden het hier eigenlijk nooit over gehad, wat ze aan zou trekken, die allerlaatste dag. En waar ik…oh hoe belachelijk! Die afgelopen nacht over had liggen piekeren, want het vroor dat het kraakte, verdorie, en het Amsterdamse kerkhof lag onder een dik pak sneeuw. En niemand om het eventjes aan te vragen. Nu echt helemaal nooit meer: “màààààm weet jij...?”

Het waren mijn moeders handen. Het waren haar haren. Maar waar was haar rimpelkoppie gebleven? Zouden al die dure crèmes, die zij haar leven lang gesmeerd had en waarvan ze uiteindelijk tot de conclusie was gekomen, dat ze toch niet hielpen, dan toch hun werk hebben gedaan? Of kwam het dan toch van die koude koffie, waarvan ze altijd beweerde en zij had die wijsheid dan weer gehoord van haar moeder: dat je daar mooi van wordt...Na je dood.”

 2013

Ik had weer een paar dagen bij mijn vader doorgebracht. Ik was hem onaangekondigd gaan bezoeken en ik trof mijn vader in tranen aan. Hij had onlangs een reportage op tv gezien over een man van zijn leeftijd die opgehouden was met eten. Er ging een belletje bij mij rinkelen.

“Versterven is een methode van zelfdoding die bij de Romeinen en de oude Grieken al bekend was en waar met respect en bewondering naar werd gekeken. Vooraanstaande oude mannen die gezien hun leeftijd niet meer in staat waren hun functie naar behoren uit te voeren kozen voor deze methode om een eind aan hun leven te maken zonder dat iemand hen daarvoor dodelijke middelen hoefde te verschaffen. Door voedsel te weigeren kozen zij voor een "waardige dood."

Ik heb niks gezegd. Ik heb niet geroepen "Geniet van het leven, geniet van de zon, geniet van het park en blablabla" Maar ik heb mij afgevraagd of ik zijn wens moest respecteren? Ik heb geen alarm geslagen bij zijn huisarts of bij de zorg. Mijn vader heeft ondertussen zijn beslissing herroepen.

Hij huilt nog steeds wanneer ik op maandagochtend weer bij hem wegga en zegt dat hij op mij gaat zitten wachten tot ik weer terugkom.

2025

Het waren mijn gedachten van toen. Mijn vader heeft na dit blogbericht nog drie jaar geleefd. Drie jaren waarin hij bleef wachten tot ik terugkwam, huilde bij afscheid, maar ook bij leven, soms met tegenzin, soms met een glimlach, verstopt achter zijn tranen.

En toen ging ik 10 dagen met vakantie. Ik wist dat hij geen jaren meer had, zelfs maanden waren twijfelachtig. "Zou ik het wel doen?" Aarzelde ik.

"Natuurlijk, ga maar. Je vader wacht wel op jou" zeiden mijn vrienden, "zoals hij altijd op je wacht".

En natuurlijk koos hij dat moment... toen er niemand keek, om er tussenuit te glippen. Zoals alleen hij dat kon. Zonder gedoe, maar met een timing die me 9 jaar later nog steeds achtervolgd.

Met het overlijden van mijn vader, stierf het kind in mij mee, want ouders houden je jong. Ze blijven zich zorgen over je maken, alsof ze niet gemerkt hebben dat je het ouderlijk huis al jaren geleden hebt verlaten en zelf al een paar keer moeder bent. … Onbeschermd en heel wat ouder stond ik alleen op de wereld. Helemaal niemands kind meer.

Ik ben niemands kind meer, maar ik draag zijn liefde als een tweede huid, dun doorschijnend , maar altijd aanwezig. En dus probeer ik die nieuwe plek te vinden, als “mater familias” zoals ze dat zo mooi zeggen. Een rol met gewicht, maar ook met ruimte voor zachtheid en zelfs voor gekkigheid. Niet alle herinneringen doen pijn. Sommige verlichten juist de weg. Misschien is dit wat ik nu probeer. Het licht vastleggen dat hij (en mijn moeder) in mij naliet…

Weer een moment bij mijn vader doorgebracht. De fysio en de ergotherapeute geven nog steeds niet op. De fysio, zet mijn vader op de hometrainer om te fietsen, laat hem lopen met de rollator en oefent met hem om de overstap van rolstoel, naar bed, toilet of scootmobiel op een veilige manier te maken. Het oefenen met de scootmobiel, waarvan de stad Amsterdam 3 lessen verplicht,  is samen met de ergotherapeute, ook weer opgestart.

“Ga ook mee” opperde de ergotherapeute, “dan kun je zien, hoe het gaat” En daar gingen wij, pa tuffend in de scootmobiel en de ergotherapeute en ik flink doorstappend er achteraan, richting Brazilië, aan het Amsterdamse (Binnen) IJ. Tot zo ver gaat alles goed, Pa is maar één keer bijna geraakt door een fietser die hem afsneed en die stopte om zich te excuseren!  Pa heeft zelf één auto op een haartje gemist

Wanneer ik met mijn, ondertussen 5 jarige kleindochter Camille naar de supermarkt ga, loopt zij graag rond met zo’n kinderwinkelwagentje die in sommige supermarkten ter beschikking staan, dat zij vult met dingen die zij lekker vind, maar die ik niet nodig heb. “Pardon monsieur, pardon madame” roept Camille, terwijl zij trots, onder mijn wakende oog, af en toe in grijpend, haar winkelwagentje kriskras langs de rekken en langs de benen van de andere klanten manoeuvreert. Meestal kijken zij dan met vriendelijke en vertederende gezichten en soms spreken ze haar aan: “Dag lief meisje, doe jij boodschappen, wat een grote meid!” Kleine kinderen lijken het beste in een mens wakker te maken. Wanneer mijn vader met de scootmobiel door de supermarkt rijdt en voor diverse rekken blijft stilstaan roept hij zichtbaar alleen maar ergernis en irritatie op bij het gehaaste winkelende publiek. Niemand die vertederd kijkt en niemand die zegt “Dag lief opaatje, doe jij fijn boodschapjes? Wat ben jij flink!”

Hij kan ergens niet bij. Een paar vakkenvullers staan kletsend in het middenvak, ze kijken naar mijn vader en lopen door. Soms zie ik even een treurige blik op het gezicht van de oude man, die in de verste verte niet lijkt op de pittige oudjes uit de Benidorm bastards. Bij de kassa probeert mijn vader met de grootste moeite de producten vanuit het veel te diepe mandje vooraan de scootmobiel, op de band te leggen. Terwijl de kassajuf, geïrriteerd zit te wachten zie je haar bijna denken: “Wat krijgen we nu ouwe, duurt dat hier nog lang…..?”

De scheur in de heup geneest goed, maar door de pijn die wordt veroorzaakt door de  artrose in zijn knieën lukt het niet goed met het lopen. Er zal nog even worden overlegd met de orthopeed, zegt de arts een beetje twijfelend, waarna er iets volgt over kosten en baten.  Het revalidatie plan is aangepast, er wordt nu niet meer geoefend op het weer kunnen lopen, maar op zelfredzaamheid vanuit een rolstoel met de bedoeling over een tijdje weer terug te kunnen naar zijn eigen aangepaste woning waar hij deze keer de hulp van de thuiszorg wel zal moeten accepteren. Er wordt ook even over een rusthuis gesproken. Voor “het betere rusthuis” bestaan wachtlijsten. Wachtlijsten die langer zijn dan de files tijdens de ochtend spits. 

Mijn vader is in de laatste twee maanden 5 kilo vermagerd. Hij lijkt zo teer en zo breekbaar. Die nacht droom ik dat ik met mijn vader ga wandelen, wanneer ik de rolstoel, de rolstoelafrit voor zijn appartement af rij, roep ik nog: “ Hou je vast pa!” Maar het is al te laat. Met tranen in mijn ogen word ik wakker.

(Mijn moeder had gelijk: wat ben ik toch onhandig.)

“Kan opa niet bij ons komen wonen? “ vraagt mijn zoon, wanneer ik weer thuis ben. “Oude bomen verplaats je niet!” Is mijn zwak, maar goed excuus en daarmee is die discussie gesloten.

Vrijdag middag heb ik een afspraak met de arts van mijn vader. Zij wil de situatie eens bespreken het is dus een soort van oudercontact maar dan omgekeerd.   Het schiet niet op met zijn revalidatie zoals het zou moeten opschieten,  hij klaagt over pijn en bovendien, dringt zij niet goed tot hem door, zij kan hem zo moeilijk doorgronden, verteld zij mij aan de telefoon.

Mijn meestal grapjes makende vader die sinds het overlijden van mijn moeder nu twee jaar geleden zijn dagen doorbrengt in stil chagrijn, verveling en eenzaamheid. In het zomaar zitten en zomaar zijn tot het moment dat hij er op een dag gewoon niet meer is. Die eet zonder smaak en zonder eetlust en geen plezier meer heeft in het leven. Die niet meer leest omdat zijn geheugen hem niet meer van het begin tot het eind van een zin helpt komen. Mijn vader heeft het met het zomaar zitten -volgens zijn zeggen- reuze druk en heeft geen tijd en geen zin in het gezellig samen zijn met anderen in de een of andere bejaardensoos . Kerst of verjaardag kaartjes en andere kaarten die hem iets gelukkigs wensen worden niet beantwoord en het liefst weigert hij iedere menselijke toenadering die verder reikt dan zijn jongste achterkleindochter.

Maar in het verpleegtehuis kan hij er niet aan ontsnappen. (Oude) vrouwtjes blijken (ook) op die leeftijd een stuk pittiger dan (oude) mannetjes.  Elke dag krijgt hij bezoek van zijn goedbedoelende buurvrouwen. Ze zitten links en ze zitten rechts en “je moet dat eens horen tateren” zegt mijn vader. Ze brengen koek voor hem mee, mandarijntjes en sinaasappelen, chocolade en haring! De koekjes, de chocolade en het fruit belanden in de lade van zijn kastje, waar hij het laatste laat verrotten.  De haring eet hij verplicht op onder hun toeziende en dwingende ogen. “Zo eet je toch geen haring?” beklaagt mijn vader zich bij mij.  

Met mijn vader gaat het, zoals het gaat met een al een tijdje niet meer zo enthousiaste 90 jarige man met een genezend scheurtje in de heup. Het delirium van de eerste dagen na de shock is volledig verdwenen. Hij kan zijn bed weer alleen in en uit en gesteund op het looprek maakt hij moeizaam een paar stapjes van zijn bed tot de wastafel. De fysio en de ergotherapeut zijn tevreden, zegt hij.

Ondertussen heeft hij een nieuwe kamergenoot. Twee negentigjarige nog geestelijk heldere heertjes van de oudste generatie.  Samen zitten ze op een strategisch plekje in de gezamenlijke woonkamer vanwaar zij de medebewoners en de verzorgsters observeren, hun bedenkingen maken, maar niet uitspreken. Af en toe kijken ze elkaar begripvol aan alsof ze willen zeggen: “Okay….  We hebben de show gezien! Open de deuren!“

Het is 20.50 in Henegouwen en het is hoogst waarschijnlijk ook 20.50 in het verzorgingshuis in Amsterdam wanneer ik nog even bij ga lezen op de persoonlijke webpagina van mijn vaders (ondertussen ex) kamergenoot. Mijn vader heeft voor het eerst zelf op de bel gedrukt. Wanneer zijn buurman, die heel wat assertiever is dan de meestal veel te fatsoenlijke en meegaande oudjes in het verzorgingshuis, voor hem op het knopje drukte, kreeg mijn vader steevast te horen: “Waarom belt u niet zelf?” En nu hij de moed heeft opgevat om het zelf te doen  klinkt het als een verwijt en onredelijk wanneer zo’n zorgmiep hem bijna toebijt : “Waarom doet u dat nou? Dat had u niet moeten doen!”