Archief

“En van leven ga je dood”

De zich als een olievlek uitbreidende bewaking, nu met micro-microfoons en micro-camera's maar ook met het op de hielen zitten van de vluchtende vingers over het klavier: men neigt ertoe te denken dat zij de remedie bij uitstek is tegen gevaren maar uiteraard heeft ook dit middel bijwerkingen en die zijn niet min.

Op rommelmarkten vindt men ze nog terug: de ingelijste prenten van bijvoorbeeld de Gentse beeldhouwer en illustrator Jozef Cantré met het Alziend Oog: “God ziet mij, hier vloekt men niet”. Superstitie maar met effect: de idee dat men gezien wordt, reguleert het gedrag; men doet wat verwacht wordt door wie toekijken.

Een stap verder dan, doet men wat verwacht wordt van wie zouden kunnen toekijken. In dat geval weet men niet of men bewaakt wordt en men neemt het zekere voor het onzekere, zoals in het spel met de belastingcontroleur: een mogelijke controle leidt tot daadwerkelijke gedragsaanpassing. Het plakkaat aan het hek met de tekst “gevaarlijke hond” houdt dieven weg, ook als er helemaal geen hond is. De bewaker profiteert van de onwetendheid van de mogelijke overtreder en die onwetendheid, voortspruitend uit de onzekerheid of men gezien wordt, maakt hysterisch: men is nooit meer zeker, men weet niet meer wat men best doet.

Sinds er kernwapens bestaan, bestaat de mogelijkheid dat ze (opnieuw) gebruikt worden: het is niet waarschijnlijk dat het weer gebeurt maar het is ook alles behalve onmogelijk en de onzekerheid daarover voedt onze hysterie; wij zijn nooit meer echt gerust, we kunnen niet langer op twee oren slapen. En hetzelfde geldt voor bewaking als dreiging: we willen graag bewaking over onszelf en onze goederen maar tegelijk willen we niet voortdurend in de gaten kunnen gehouden worden omdat dit onze vrijheid kortwiekt, onze gedachten bewegen zich niet langer zoals wij zelf dat willen.

In een democratisch regime is de toestand met betrekking tot de 'security' minder problematisch maar onder een beleid dat neigt naar dictatuur of totalitarisme betekent veiligheid in de eerste plaats veiligheid voor de dictator die sowieso door iedereen wordt verwenst en die daarom altijd en overal moet vrezen voor zijn leven. Een berucht voorbeeld is dat van de 'securitate' van de Roemeense dictator Nicolae Ceaușescu waarvan op den duur iederéén deel uitmaakte zodat de mensen moesten vrezen om door hun eigen gezinsleden verraden te worden; toen hij samen met zijn vrouw werd omgebracht, jubelde het volk.

De communistische partij die China in haar greep houdt, houdt al wie het land bezoeken in de gaten maar vooreerst ook haar eigen burgers die wanneer hen iets gevraagd wordt, goed nadenken vooraleer ze antwoorden - àls ze dat al doen. Ze hebben die pauze nodig om het eigen, spontane antwoord de kop in te drukken en dan te zeggen wat ze denken dat het regime wil dat ze zeggen. Edoch, mensen onder de dictatuur van een religie of een ideologie doen precies hetzelfde: ze verdedigen de instantie uit wiens hand ze moeten eten. Stel een vraag aan een kind en het zal naar zijn moeder kijken om af te tasten of het mag antwoorden en wat het zal zeggen.

De vrijheid van het denken wordt vooreerst al door de taal beperkt: aan dingen waarvoor geen woorden (mogen) bestaan, kunnen wij slechts denken via de omweg van meestal inaccurate omschrijvingen en bestaan de woorden wél, dan zitten die sowieso in het keurslijf van de grammatica geprangd - alleen de dichters genieten de zogenaamde dichterlijke vrijheid, een supplement dat licht kan laten schijnen op wat anders verborgen blijft om aldus de zaak te dienen van wie liegen. Gedichten maar ook muziek en beelden bevrijden ons van het keurslijf van de retorica maar ook wat wij voor logica aanzien, stellen zij in een ander licht, bijvoorbeeld middels humor die zich met de lach boven de logica verheft, zoals ook het applaus dat doet en het feesten maar eveneens het absurdisme.

En men voelt het al komen: security-camera's hebben geen begrip voor absurd gedrag, gelach, feestgedruis of kunstzinnige manifestaties; zij registreren enkel en alleen geluid en beeld, de context wordt later in het hoofd van de toeschouwer gebrouwen en is dat een dictator, dan weet in deze tijd het kleinste kind wat het zoal te vrezen heeft.

Men moet zich 'rationeel' gedragen; wat de dorre rede overstijgt, bestaat niet voor het gouden kalf, haar hoogste goed is winst en zij veronderstelt bij iedereen eenzelfde egoïsme: altruïsme en zelfs heldenmoed zal zij interpreteren als abnormaal gedrag of ziekte of te remediëren. Op die manier worden mensen in het keurslijf van robots geperst en moet men zich gedragen zoals robots doen: redelijk, geprogrammeerd, kritiekloos, wars van humor en van poëzie want ook dichters zijn naar de normen van de geldgod zieken.

De zich als een olievlek uitbreidende bewaking noopt ons ertoe om zoals robots te reageren en dus om onze menselijkheid te verloochenen en in robots te veranderen want de camera heeft alleen oog voor wat robot aan een mens is. Reeds werd ons de vleselijke stem ontnomen, alsook het schrift van onze hand die in de dwangbuis van een minuscuul klavier gewrikt zit, onze geest die zich in functie van de formulieren met het vakjesdenken vereenzelvigt en de meningen die zich dienen te beperken tot het geven van een quotum tussen nul en tien.

De zogenaamde veiligheid verminkt de mensheid.

(J.B., 30 april 2026)

 https://www.youtube.com/watch?v=IZPGp5H4jJ4 

Armageddon

In de hoop aldus de vrije meningsuiting te kunnen uitroeien, wijt Donald Trump het geweld tegen hem aan demonisering, aldus verklarend aan de hele wereld waarom onder zijn beleid het geweld tegen homo's, vluchtelingen en alle andere minderheden piekt.

De geplande uitroeiing van religies in naam van de mensenrechten middels de uitroeiing van haar belijders etaleert de kortzichtigheid die ook Adolf Hitler kenmerkt, die het volk ging saneren door alle zieken om te brengen alsook al wie afweek van de norm waarmee elk totalitair stelsel de massificatie praktiseert.

Vergeten wordt dat voor de religie beleden door de dienaren van de geldgod die door hun moordende knieval wereldse macht verwerven, geen andere beteugeling denkbaar is dan deze afkomstig van een god of goden die de macht van het goud in de schaduw van de liefde stellen, wat aantoont dat het de mammon te doen is om de definitieve extinctie daarvan - sinds de schepping van de mens de betrachting van niemand minder dan Lucifer.

Het Armageddon stelt elke oorlog met materiële wapens in zijn schaduw.

(J.B., 28 april 2026)

Waarschijnlijkheid

Ongetwijfeld ontelbaar zijn de verhalen over dit onderwerp en dikwijls ook geladen met een zekere nostalgie omdat de zekerheden van weleer zijn gaan tanen met in hun zog de waarheid waarin niemand nog gelooft: het Zijn heeft plaats geruimd voor de Schijn en dat laatste is geen vaststaand, tastbaar, telbaar feit doch een fantoom, een ding dat niet bestaat maar wel een schijn heeft van bestaan omdat het op een bestaan gelijkt terwijl het net niet is.

Ook en bij uitstek ons bestaan lijkt wel een schijn, het bevindt zich immers op de flinterdunne grens van enerzijds wat onherroepelijk voorbij is en anderzijds wat misschien nog komen moet en het vormt aldus een dunne brug tussen de twee genoemde 'niet bestaande werkelijkheden'. Bijzonder lastig of veeleer helemaal niet voorstelbaar, doet het mysterieuze gegeven in kwestie een beetje denken aan Zeno van Elea met zijn paradoxen die pas oplosbaar worden als men het essentialisme kan laten varen, wat betekent dat men vrede neemt met slechts een schijn van zijn.

Critici zullen zeggen dat waar een schaduw is, er ook een authentiek materieel beeld moet zijn dat deze schaduw afwerpt zoals het bestaan van een kind getuigt van het bestaan van een moeder die aan het kind het leven gaf maar dan rijst de vraag of beiden dan eenzelfde wereld delen want het lijkt er op dat de veroorzaker dikwijls verdwijnt terwijl zijn gevolg blijft voortbestaan.

En zo vertoeft het hele mensdom in een andere wereld dan deze waaruit het voortgekomen is: de moeders en de moeders van de moeders en zo verder door de eeuwen heen: zij zijn afwezig in de wereld waarin de jongste nakomelingen zich alsnog vermeien. De zijnden zijn de schaduwen van wie niet langer zijn en als zij slechts een schijn zijn, wat dan zijn de niet langer bestaanden die wegdeemsteren in een zich van ons steeds verder verwijderend verleden? Als wij de schaduwen zijn van weggedeemsterde beelden, wat zijn wij dan?

Wij zijn niet niets, dat staat wel vast, alleen al door de hardnekkigheid waarmee wij ons trachten vast te klampen aan al wat ons vaster lijkt dan wij zelf zijn. Maar tegelijk zijn wij niet iets omdat hetgeen wij geloven te zijn, ons meteen weer uit de handen glipt. Is nu wat tussen zijn en niet-zijn ligt, de schijn die de waarheid van weleer neerhaalt?

De 'fictieve' wereld van het internet zou niet bestaan als ook de 'echte' er niet was maar sinds Plato deze wereld heeft beschreven als een schaduw van de ware, met in zijn spoor Augustinus, onder meer, die in de dingen die wij voor echt aanzien, slechts de symbolen van een alsnog verborgen werkelijkheid zag, lijkt aan de zoektocht naar wat echt en waar is, de eigenschap van de onsterfelijkheid te moeten worden toegekend. Het ware blijkt zich niet op het toneel doch in de coulissen op te houden en ook de coulissen blijken op hun beurt met coulissen uitgerust, het geheel begint op den duur te draaien zoals de spiralen der fractalen.

De queeste immers voltrekt zich eindeloos in het theater van de waarschijnlijkheid als een toneel en derhalve als een gespeelde werkelijkheid waarin acteurs de onbestaande poppen zijn waarmee zij eigenhandig spelen, waarmee zij zich voor de duur van het spel identificeren en wat zij anderzijds ook moeten doen omdat het daaraan is dat zij hun acteurschap en derhalve hun eigen zijn ontlenen.

De slang die zichzelf in de staart bijt; de eindeloze voedselketen die het leven geeft en neemt; het rad van dood en wedergeboorte met in zijn zog het raadsel van de kip en het ei.

(J.B., 26 april 2026)

Veiligheid

In tijden waarin de onzekerheid toeneemt, wordt de illusie versterkt dat er zoiets als zekerheid bestaat, met het gevolg dat men ertoe neigt om die hersenschim te gaan najagen en dan beleeft het verzekeringswezen gouden tijden. Iets gelijkaardigs gebeurt in de nostalgie die een onbestaand verleden in het leven roept, samen met de neiging om te pogen het terug te winnen en ook dat verlangen geeft het ontstaan aan een gigantische industrie. De afwezigheid van een verschijnsel versterkt dikwijls zijn aanwezigheid en deze paradox vindt een climax waar wij geconfronteerd worden met de eindigheid van ons bestaan: degenen die er plotseling niet meer zijn, laten een afwezigheid achter die voelbaarder is dan hun aanwezigheid destijds, die immers door gewenning nog nauwelijks werd opgemerkt. De industrie welke voortvloeit uit het eeuwigheidsverlangen is wellicht de meest bloeiende van allemaal.

Toenemende onzekerheid gaat gepaard met een valse herinnering aan zekere tijden - vals, omdat het in feite niet gaat om (on)zekerheid maar wel om gevoelens van (on)zekerheid. En zo blijkt dat het niet zozeer de zekerheid is die wij nastreven doch het gevoel dat gepaard zou gaan met een toestand van zekerheid indien die zou bestaan. Om alsnog dat gevoel te krijgen, moeten wij onszelf in de illusie brengen van de mogelijkheid van zekerheid en dat kunnen wij alleen doen door een zekere afbeelding van de werkelijkheid - of dus een fictie - met de werkelijkheid zelf te verwisselen. We maken een model van hoe de wereld er overeenkomstig onze eigenste verlangens hoort uit te zien en dan proberen wij uit alle macht om de wereld in dat model te wringen.

Die activiteit dwingt ons uiteraard om het bestaan van alles wat niet in ons model past, te ontkennen en te elimineren en om tegelijk alles wat volgens ons model aan de werkelijkheid ontbreekt, er maar aan toe te voegen alsof het wel degelijk bestond en dat zijn uiteraard de beruchte nieuwe kleren van de keizer die een verboden hilariteit opwekken. Dat een vals werkelijkheidsbeeld ons parten speelt, behoeft geen betoog: wij bezeren het hoofd aan een hindernis die er (naar onze maatstaven) niet mocht zijn en wij belanden in het water op de plek waar (naar onze maatstaven) een brug ontbreekt. Het stoten van ons hoofd aan onvoorziene hindernissen en het in het water belanden op plaatsen waar de brug ontbreekt, zijn 'bijwerkingen' van het kostelijke placebo van de illusie welke het ontbreken van een medicament tegen de realiteit moet verhullen.

Het voorgewende verlangen naar zekerheid - dat in feite een verlangen is naar een zekerheidsgevoel - is recht evenredig met de onmogelijkheid om het vervuld te zien: het is een hardnekkige wil die botst op een nog veel koppiger onwil van de feiten en daarom is in tijden van onzekerheidsgevoelens de botsing tussen wat wij verlangen en wat is, zo pijnlijk. Het onmogelijke verlangen laat ons verweesd achter omdat het object van ons verlangen niet of niet langer bestaat. Waarschijnlijk zijn vanuit die nostalgie het sint-maarten- of het sinterklaasfeest de sprookjesachtige vergunning aan kinderen om onmogelijke wensen nog een keer vervuld te weten vooraleer de volwassenheid de harde werkelijkheid zonder mededogen zal ontsluieren en ontketenen.

Een sleutelbegrip inzake het hier aan de orde zijnde fenomeen van de zekerheid is 'garantie', verwijzend naar het werkwoord 'garanderen' dat de activiteit van het beveiligen omvat. Zekerheid is met andere woorden een kwestie van verzekeren of zeker maken, en zal derhalve bestaan in gradaties welke evenredig zijn met de inspanningen waaruit het verzekeren of het bewaken bestaat. De bewaker is degene die de aanvaller afweert en die vecht tegen alles en allen die ongewenst zijn en het gevoel van zekerheid is de vrucht van zijn niet aflatende strijd. Het zekerheidsgevoel is dan nog het best uitdrukbaar als een veiligheidsgevoel: wij voelen ons veilig als en in de mate dat wij beschermd worden of als met andere woorden voor onze veiligheid gevochten wordt. Het zekerheidsgevoel berust op het vertrouwen in de strijdvaardigheid van wie zich over ons lot ontfermen. Gevoelens van onzekerheid worden derhalve versterkt waar wij moeten ondervinden dat niemand zich om ons lot (nog langer) zorgen maakt. En hier raken we misschien wel de kern van de zaak: zekerheidsgevoelens zijn de vruchten van een door liefde gedragen solidariteit.

Wie zich bemind weten, voelen zich veilig maar opmerkelijk is wel dat zij het degenen die hen liefhebben niet kwalijk nemen waar dezen inzake het verzekeren van hun veiligheid alsnog falen en wel hierom, dat zij doen wat zij kunnen en dat zij uiteindelijk voor hun beminden borg staan met hun leven. Waar de liefhebbenden zich geofferd hebben, leggen wie verstand hebben zich bij de verdere feiten neer omdat zich dan het absolute van de liefde heeft voltrokken: getuigenis werd afgelegd waar het ultieme offer werd gebracht, waar het leven werd gegeven als losprijs voor de manifestatie van de liefde.

Die genoegdoening ontbreekt volkomen waar in de illusie van zekerheden handel wordt gedreven: solidariteit kan weliswaar worden georganiseerd maar de motieven die daar spelen zijn heel anders dan in het geval waar liefde de motor uitmaakt van de bescherming van geliefden: de motieven achter de organisatie van solidariteit blijven egoïstisch, ze zijn een uitbreiding van de zelfbescherming welke standhoudt zolang er profijten mee gemoeid zijn en het zijn vooreerst die profijten die verdedigd worden en niet degenen die bescherming nodig hebben omdat liefde een zaak van noden is terwijl de zelfopoffering vreemd is aan de calculus van rechten en plichten. De verzekeringsmakelaar doet er alles aan om verlieslatende posten te elimineren, wat gebeurt middels de oorlogslogica die rechtstreeks volgt uit de logica van de kapitalistische economie en het privaatbezit.

Maar dat die logica kortzichtig is, werd allang duidelijk in de ramp die het kortetermijndenken is: de consumptie die moet worden aangezwengeld voor de winst, maakt abstractie van de evenredige productie van milieuschade en afval die haar bijbeent, die haar inhaalt en die haar ten slotte in haar schaduw stelt en wel in die mate dat een catastrofe dreigt. Regeerders maken zich geen zorgen over de wereld die zij achterlaten eenmaal hun legislatuur om is. Het vertrouwen in instellingen wordt uiteindelijk beschaamd terwijl het vertrouwen in wie zich met hun leven borg stellen voor ons, onmogelijk bestraft kan worden.

(J.B., 23 april 2026)