Normaal gesproken gaat zo’n stofschijf hooguit zo’n 30 miljoen jaar mee, maar deze schijf is al 45 miljoen jaar oud!

We zien het vaak rond jonge sterren: een gas- en stofschijf. Materiaal in de schijf botst op elkaar en klontert samen en kan zo planeten vormen.

Oud
Astronomen hebben nu – met behulp van het publiek – een rode dwerg ontdekt die ook zo’n stof- en gasschijf bezit. Maar wat deze rode dwerg zo bijzonder maakt, is dat deze zijn stofschijf zo lang heeft weten vast te houden. “Dit soort schijven verdwijnen meestal binnen 30 miljoen jaar,” vertelt onderzoeker Steven Silverberg. Maar er zijn sterke aanwijzingen dat deze ster – en dus ook de schijf eromheen – al veel ouder is: zo’n 45 miljoen jaar.

Leeftijd
Het vaststellen van de leeftijd van een ster is doorgaans vrij lastig. Maar deze rode dwerg lijkt tot een groep sterren te behoren die allemaal ongeveer even oud zijn. En dat maakte het vaststellen van de leeftijd van de ster een stuk gemakkelijker. “Meer observaties zijn nodig om te bepalen of de ster werkelijk zo oud is als we denken,” vertelt onderzoeker Jonathan Gagné.

Planeten
Grote vraag is natuurlijk of er in de stofschijf rond de oude ster ook daadwerkelijk planeten aan het ontstaan zijn. Het zou zeker kunnen. De meeste exoplaneten die tot op heden zijn aangetroffen zijn voortgekomen uit een schijf zoals we die nu rond deze rode dwerg zien. Daar komt nog eens bij dat deze ster qua type vergelijkbaar is met de ster die het dichts bij de aarde staat – Proxima Centauri – en waarvan onlangs werd aangetoond dat deze eveneens een planeet bezit.

De ontdekking van deze ster en stofschijf vloeit voort uit het Disk Detective-project. Dit project is gericht op de ontdekking van nieuwe stof- en gasschijven rond jonge sterren en put uit gegevens verzameld door onder meer de Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE). Nu is het natuurlijk onbegonnen werk voor een handvol onderzoekers om al die gegevens door te spitten en dus deden ze een beroep op het publiek. Met succes, want sinds januari 2014 zijn al zo’n 30.000 mensen in de gegevens gedoken. “Zonder hun hulp zouden we dit object nooit gevonden hebben,” stelt onderzoeker Marc Kuchner. “De WISE-missie alleen al spotte 747 miljoen objecten, waarvan enkele duizenden naar verwachting een stofschijf bezitten.”

Sommigen weten het zeker: nieuwe beelden van Curiosity onthullen dat het leven op Mars helemaal klaar is met onze aanwezigheid daar.

Op internet is een opmerkelijk filmpje opgedoken dat diep inzoomt op één van de foto’s die Marsrover Curosity onlangs heeft gemaakt. De focus ligt daarbij op het wiel van Curosity. En daar is – na langdurig inzoomen – iets geks te zien. “Een klein wezentje in het wiel van Curiosity,” zo schrijft de maker van het filmpje op YouTube. En dat wezentje kijkt – SMILE! – toevallig recht in de camera van Curiosity.

Doofpot
Een geweldige ontdekking, zou je denken. Waarom heeft NASA deze dan niet van de daken geschreeuwd? Simpel, zo weet de maker van het filmpje. NASA wil ook dit weer in de doofpot stoppen. “NASA heeft vele tactieken voor het in de doofpot stoppen van anomalieën op Mars, zo hebben ze deze foto bijvoorbeeld donkerder gemaakt dan hun foto’s doorgaans zijn en wanneer ze dat doen, weet ik gewoon dat ze iets proberen te verbergen.” In dit geval dus een drie centimeter hoge alien die probeert om het wiel van Curiosity te saboteren.

Brein
Een beetje vergezocht? De maker van het filmpje kan er weinig aan doen. Zo werkt zijn brein nu eenmaal. Wij mensen zijn geneigd om zelfs in heel onduidelijke beelden iets van betekenis te zien. En dan natuurlijk het liefst ook iets wat aan onze eigen verwachtingen voldoet of deze overtreft. Dus: stel je gelooft heilig in buitenaards leven en bent ervan overtuigd dat NASA het woord ‘doofpotaffaire’ heeft uitgevonden, dan gaan de beelden van Mars als je er maar lang genoeg op inzoomt je gedachten uiteindelijk vanzelf bevestigen. Dankjewel, hersenen!

Geen drie centimeter hoge aliens op Mars dan? Naahh, waarschijnlijk niet. Maar zeg nooit nooit.

Het bewijs voor de versnelde uitdijing – dat drie astronomen in 2011 de Nobelprijs opleverde – is bij nader inzien toch niet zo overtuigend.

Aan het eind van de jaren negentig kwamen drie astronomen tot de conclusie dat het universum versneld uitdijde. Ze baseerden zich op een analyse van supernova’s van type Ia en mochten jaren later – in 2011 – een Nobelprijs in ontvangst nemen voor hun ontdekking. De wetenschappelijke wereld heeft de uitdijing van het universum inmiddels omarmd en zelfs een mysterieuze substantie in het leven geroepen die de drijvende kracht zou zijn achter de versnelde uitdijing: donkere energie.

Dunnetjes
Maar misschien moeten we nog eens goed nadenken over de versnelde uitdijing, zo suggereren onderzoekers van de universiteit van Oxford in het blad Scientific Reports. Het bewijs ervoor is – bij nader inzien – namelijk wat dunnetjes.

3 sigma
De onderzoekers trekken die conclusie nadat ze 740 supernova’s van type Ia bestudeerden. Dat zijn er ongeveer tien keer meer dan de Nobelprijswinnende astronomen in de jaren negentig van de vorige eeuw analyseerden. “En we ontdekten dat het bewijs voor versnelde uitdijing hooguit een 3 sigma is, zoals natuurkundigen dat zeggen,” zo vertelt onderzoeker Subir Sarkar. “Dat is veel minder dan de “5 sigma-standaard” die nodig is om een ontdekking van fundamentele betekenis te claimen.”

Over sigma
Sigma vertelt iets over hoe zeker wetenschappers van hun zaak zijn. Wanneer ze spreken over 5 sigma dan is de kans dat hun gegevens op toeval berusten één op 3 miljoen. Hebben ze het over 3 sigma dan is de kans dat hun gegevens op toeval berusten 1 op 1000. “Een vergelijkbaar voorbeeld is de recente suggestie dat er met behulp van de Large Hadron Collider een nieuw deeltje ontdekt was met een massa van 750 GeV,” legt Sarkar uit. “In eerste instantie had het een 3.9 en 3.4 sigma-meting in december. Maar nieuwe gegevens lieten in augustus zien dat de significantie gedaald was naar minder dan 1 sigma. Het was gewoon een statistische fluctuatie en het deeltje bestaat niet.”

Constante uitdijing
En ook over de versnelde uitdijing van het universum zijn de onderzoekers dus nu iets minder zeker. Sterker nog: het nieuwe onderzoek wijst erop dat het universum heel constant uitdijt. Het zou goed kunnen verklaren waarom we maar geen grip kunnen krijgen op de aard van donkere energie – de hypothetische drijvende kracht achter de uitdijing – want als het universum niet uitdijt, is er ook geen donkere energie.

Kosmische achtergrondstraling
Maar hoe zit het dan met al die andere gegevens die het idee van een sneller uitdijend universum onderschrijven? Je moet dan bijvoorbeeld denken aan de kosmische achtergrondstraling. “De kosmische achtergrondstraling wordt niet direct beïnvloed door donkere energie,” merkt Sarkar fijntjes op. Hij wijst er tevens op dat veel vervolgonderzoek uitgevoerd is met de gedachten dat het universum versneld uitdijt en dat donker energie daar achter zit, in het achterhoofd.

“Natuurlijk moet er nog veel meer werk verzet worden om de natuurkundige wereld hiervan te overtuigen, maar ons werk laat zien dat een belangrijke pijler van het standaardmodel van de kosmologie vrij wankel is. Hopelijk leidt het tot betere analyses van kosmologische data en inspireert het theoretici om genuanceerdere kosmologische modellen te bestuderen.”

Foto’s van ruimtesonde Cassini onthullen dat ook Saturnus met de wisseling van de seizoenen een nieuwe trendkleur kiest.

De blauwige, sombere gloed die in 2012 nog over de noordpool van de gasreus hing, heeft plaatsgemaakt voor een gouden gloed. Dat blijkt uit beelden van ruimtesonde Cassini.

Afbeelding: NASA / JPL-Caltech / Space Science Institute / Hampton University.

Seizoenen
Wetenschappers zoeken momenteel uit waarom de noordpool van kleur verandert, maar aangenomen wordt dat het alles te maken heeft met de wisseling van de seizoenen. Het zou met name samenhangen met fotochemische reacties – reacties waarbij de atmosfeer en zonlicht een rol spelen. Nu de noordpool het hoogtepunt van de zomer nadert, ontstaan er steeds meer fotochemische nevels in de atmosfeer boven de noordpool.

Nevels
Als je goed kijkt, zie je dat op de noordpool een zeshoek pronkt. Dit is een straalstroom. Aangenomen wordt dat deze voorkomt dat deeltjes die buiten de zeshoek geproduceerd worden, de zeshoek binnendringen. Tijdens de zeven jaar durende winter op Saturnus namen de aerosolen die door fotochemische reacties ontstaan, af. Sinds augustus 2009 baadt de atmosfeer boven de noordpool continu in zonlicht en worden er ook in de zeshoek weer aerosolen geproduceerd, waardoor de noordpool van de gasreus vandaag de dag weer rijk is aan nevels.

Naast fotochemische reacties zijn er waarschijnlijk nog wel meer factoren die een rol spelen in de transformatie van de noordpool van Saturnus. Zo denken onderzoekers dat ook de winden in de poolgebieden onder invloed van zonnewarmte veranderen.