Zondag 9 augustus 2009

Sainte Eve de st.-Martin.

Ook Eva van saint-Martin genoemd. Hier te zien op een gekleurde litho van de drukkerij "st-Augustin". Ze werd geboren in Luik op het einde van de 12de eeuw. Ze stierf daar rond 1265.
Zij was een maagd die als kluizenares leefde bij de kerk van st-Martin te Luik. Ze was een vriendin van st.-Juliana van Cornillon en zette haar werk met betrekking tot de viering en verspreiding van Corpus Christi (61ste dag na Pasen) voort. Ze maakte nog mee dat het feest door paus Urbanus IV in 1264 voor de hele kerk werd ingevoerd. Eva's relieken, verheven in 1542, bevinden zich sinds 1622 in een schrijn in de genoemde st.-Martinuskerk. Ze werd heilig verklaard in 1902.
De paters van het Allerheiligst Sacrament herdenken haar op 5 april, samen met st.-Juliana van Cornillon.

Reageer op dit bericht

Zaterdag 8 augustus 2009

Sintemetten in lood.

Gebrandschilderd glasraam. De manteldeling van sint-Martinus. Een zeer jonge Sintemetten in goudgele kledij, deelt zijn rode mantel met een op de grond zittende half naakte bedelaar. Zijn fier wit paard heft zijn rechter voorpoot. Het hele gebeuren speelt zich af in een open zuilenpoort met zicht op groene gegolfde velden. De poort is bovenaan versierd met musicerende engeltjes. Links onder tegen de voet van de zuil zien we een wapenschild met de Oostenrijkse kleuren. (Rood en wit.) Daarboven een kleiner schild met kroon en de tweehoofdige Oostenrijkse adelaar. We hebben hier inderdaad te doen met een Oostenrijks glasraam uit het midden van de negentiende eeuw. Niet erg groot, 40 cm bij 30 cm, maar gemaakt door een onbekende kunstenaar die zijn vak beheerste. Het raam is waarschijnlijk uit een groter geheel gesneden.

Eén van de meest ontroerende momenten van vele reizen was het bezoek aan oude kerken en kathedralen met hun kleurrijke gebrandschilderde glasramen. (B.v. de kathedraal van Chartres in Frankrijk.) In de koele duisternis en voelbare stilte van zo'n eeuwenoude gebedstempel ingetogen op een door gebed afgesleten bidstoel gaan zitten. Je ogen dicht om nog intenser van het moment te genieten. Dan, heel geleidelijk, je ogen openen en het spel van kleur en licht dat door de gebrandschilderde ramen valt op je laten inwerken. Hoe het antiekglas met zijn afwijkingen, zoals strepen, verschillende diktes en luchtbellen, de invallende zonnestralen in verschillende richtingen breekt en strooit met kleurschakeringen. Steeds opnieuw, steeds anders. Je geraakt er niet op uit gekeken. Adembenemend. Imense ramen, door kunstenaarshanden gevormd tot een onvergetelijk schouwspel van kleur, veranderlijk licht en perfecte vormen. Je voelt je nietig in die reusachtige holle ruimte bij het zien van zoveel moois.

Met dit kleine glasraam heb ik het gevoel steeds een beetje op reis te zijn. Met mijn ogen bijna dichtgeknepen, zit ik weer in die naar heiligheid riekende oude kerken, proef ik opnieuw de vakantiesfeer van vroeger. En geniet ik, zoals toen, van deze sfeervolle "glaskunst", ... met volle teugen!

Reageer op dit bericht

Vrijdag 7 augustus 2009

Pieter Claesz. Soutman. 1650.

P. C. Soutman werd rond 1580 geboren in Haarlem en is er overleden op 16 augustus 1657. Deze Nederlandse grote schilder, kopergraveur en tekenaar was waarschijnlijk leerling van Jacob Matham te Haarlem. In 1619/20 ingeschreven als schilder-graveur in de liggeren van de sint-Lucasgilde te Antwerpen. In 1620 ook burger van de Scheldestad. Jaren later, in 1624, werkt hij aan het hof van de Poolse koning Sigismund III. Keert in 1630 naar zijn geboortestad terug. Graveerde veel naar werken van P. P. Rubens, waarschijnlijk heeft hij ook heel wat schilderijen samen met Rubens geschilderd. Volgens de één was hij een leerling van de Antwerpse grootmeester, volgens anderen was hij niet meer of niet minder dan een "medewerker".
In 1650 verscheen van de hand van de graveur Cornelis Visscher en de tekenaar Pieter Soutman een reeks van veertien heiligenprenten. Eén daarvan is deze sublieme manteldeling van Sintemetten.
Onder de gravure lezen we:

"Martinus é Pannonia, magni Hilarii in Gallia Discipulus, ac Turonensis Episcopus á S. Willebrordo in Totius Archi-Epis. Ultraiect. Patronum electus. Colitur XI. Novemb."

"Marten uyt Pannonien, in Vranckrijck een Diseipel van den grooten Hilarius, en Bisschop tot Tours, van den H. Willebrord tot Patroon des Aerdbisdoms van Utrecht verkosen. Wort geviert den II Novemb."

"P. Soutmanno Dirigente Corn. Visscher.
Sculpebat. Cum Privilegio. ( l.o.)
P. Soutmannus Inveniebat
et Exudebat Harlemi 1650."( r.o.)

Werkelijk één van de meesterwerken uit de 17de eeuwse graveer- en tekenkunst!
De atletische bedelaar, met zijn forse rug naar de kijker toe, doet denken aan het schilderij van van Dijck. Sintemetten is hier veel natuurlijker voorgesteld dan op het alom geprezen Zaventemse doek.
Een juweeltje!

Reageer op dit bericht

Donderdag 6 augustus 2009

Nieuwjaarsprentjes.

Jezus met een "vollaard" in Zijn armen. Burijngravure uitgegeven door Michiel Cabbaey (1660-1722). Antwerps nieuwjaarsprentje op perkament. Handgekleurd. Met zeer ruime boord met bloemmotieven. Op de krulkoek zijn duidelijk enkele patacons te zien.
"O Jesus soet ghy zijt voorwaer,
voor ons een saligh nieue jaer!"

De vollaard of krulkoek was een "gebak" uit vroegere eeuwen. Dit feestbrood werd gebakken in de periode rond Kerstmis en Nieuwjaar maar werd, verschillend van regio tot regio, bij uitbreiding aangeboden in een periode van sint-Maarten tot Driekoningen. Op plaatsen waar Sintemetten, als grote kindervriend, geschenken en zoet uitdeelde, heeft hij zeker ook deze grote koeken meegebracht. Ze werden dikwijls gedecoreerd met "patacons" of "schildekens", meestal in felle kleuren beschilderde schijfjes van gebakken pijpaarde. Het gebruik verspreidde zich over een gebied dat overeenstemt met het huidige Nederland, België en het noorden van Frankrijk.
In diverse musea voor volkskunde zijn nog vollaard- of krulkoekvormen bewaard gebleven.

Reageer op dit bericht

Woensdag 5 augustus 2009

Kerstmis 1943.

"Nativitas Caristi".
Antwerps santje op perkament, met de hand ingekleurd. Cornelius de Boudt 1660-1735.

" ... zij baarde haar eerst geboren zoon en wikkelde Hem in doeken en legde Hem in een kribbe, omdat voor hen geen plaats was in de herberg."

Samen met de os en de ezel symboliseren de door de engel gewaarschuwde herders, de nederigheid en de universele boodschap van de mensgeworden zoon van God.

Uit: "Officieel Tijdschrift van het centraal uitvoerend comité van Winterhulp. Kerstnummer 1943."
Ook deze speciale kerstuitgave werd "versierd" door st-Martinus te paard. (Beeld uit de sint-Martinuskerk te Aalst.)

P. Heymans, voorzitter van Winterhulp, schreef tijdens dit oorlogsjaar deze inleiding:
"Wie zou, nu ik deze regelen neerschrijf, reeds den loop der geschiedenis kunnen voorzien en weten of dit jaar een Vredesengel ons de Kerstboodschap zal brengen, dan wel of wij, voor de vierde maal, de geboorte van het Goddelijk Kind en den aanvang van onze Christelijke Beschaving onder voortgezette oorlogsomstandigheden zullen moeten gedenken?
België heeft in den loop zijner geschiedenis tal van beproevingen ondergaan, die het nochtans steeds te boven is gekomen, dank zij de ingeboren deugden zijner bevolking.
Beste lezers, met voor ogen de edelmoedigheid waarmede U, tijdens deze jaren van beproeving, de Winterhulpactie hebt gesteund tot leniging van zoovele nooden en tot vrijwaring, voor de toekomst, van 's Lands levensbronnen, schroom ik niet deze Kerstboodschap te plaatsen in het teeken van een rotsvast vertrouwen zoowel in uw verdere edelmoedigheid als tevens in de continuïteit van de edelste deugden van ons geliefd Vaderland. Ditmaal weer zal België zijn kinderen en daardoor ook zichzelf hebben gered, dank zij de eensgezinde werking van alle menschen van goeden wil, zij, voor wie, bijna twintig eeuwen geleden, het Goddelijk Kind zijn Boodschap van Vertrouwen en Liefde bracht als een aansporing tot algeheele opoffering van onszelf voor het heil der anderen."

De boodschap van Sintemetten: het weinige dat we zelf hebben toch delen met de anderen, klinkt luid door in deze openingswoorden van de kerstuitgave Winterhulp 1943.

Reageer op dit bericht

Dinsdag 4 augustus 2009

Sintemetten als geneesheilige.

Duits prentje, rond 1895, met mechanische kant. Een kleurrijke manteldeling, waar Sintemetten afgestegen is om zijn blauwe wijdse mantel gemakkelijker te kunnen delen met de bejaarde bedelaar. In een mooi ovaaltje gezet. Op de achterkant: "Sankt Martinus theilt den Mantel, Reicht die Hälft' dem Armen hin, Achtet nicht der Menge Spötteln, Gottes Beifall gnüget ihm, Angethan mit halbem Mantel Sieht er darauf im Traumgesichte Den Gottessohn im Kreis der Engel, Der sprach, wie wenn im Weltgerichte: " Was meinem Bruder er gethan, Seh ich, als mir geschehen,an.""

Had men vroeger een ernstige kwaal zoals schurft, jicht, nierstenen, haaruitval, stuipen, zweren, plaste men in bed of kreeg men erge koorts, dan boden bepaalde heiligen hulp. Onze geneesheiligen. Dikwijls hadden ze een bedevaartplaats en ook bijbehorende rituelen. Vooral bij bedplassen van kinderen werd de hulp van Sintemetten ingeroepen. Waarom precies S. is niet erg duidelijk. Waarschijnlijk omdat hij toch samen met Sinterklaas de grote kindervriend is. Ook bij incontinentie bij volwassenen werd de heilige van Tours aangeroepen. Enkele bedevaartplaatsen: Aspe, Beveren, Peutie, Rijmenam e.a.. Vroeger dacht men zelfs dat de sint-maartensvuren dienden om het hemd van de sint te drogen, omdat hij de patroon van de bedpissers was.
Soms werd hij ook vereerd als pestheilige. (Duffel.) De "zwarte dood" was in de middeleeuwen zeer gevreesd. (Tussen 1347 en 1720 was de bij vlagen optredende pest er de oorzaak van dat één derde van de bevolking stierf.)
Men dacht ook dat sint-Martinus kon helpen tegen de Spaanse griep, tegen doofheid, alcoholisme, pokken, enz.
De geneesheiligen waren zeer in trek. Door overlevering werd de "heiligenkennis" aan de volgende generatie meegegeven.
Hadden de meestal arme gelovigen dan zo'n blind vertrouwen in de geneesheiligen, of was het omdat deze vorm van "genezen" de enige (betaalbare) was?

Reageer op dit bericht

Maandag 3 augustus 2009

Sint-Nicolaas van Myra.

Prachtig, groot Antwerps santje op perkament van Charles Neel. (18de eeuw.)
Kunstvol met de hand ingekleurd, waarschijnlijk door kloosterlingen.
De heilige als bisschop met aan zijn voeten drie kinderen in een kuip. Dit tafereel verwijst naar een belangrijke legende.

In Retie vierde men vroeger drie "kindervrienden": Sintemetten, de Greef van Halfvasten en sint-Nicolaas. Vandaag is eigenlijk sint-Nicolaas (met zijn Zwarte Piet) alleen overgebleven. Natuurlijk is het feest van Sintemetten ook nog altijd een echt kinderfeest gebleven. Maar toch ...
Wie is die sint-Nicolaas nu eigenlijk?
Geboren in Patras ca 280 en gestorven in Myra op 6 december (zijn feestdag) 342. Zoals st.-Jacobus Maior hoort bij Spanje, Sintemetten van Tours bij Frankrijk, st.-Patricius bij Ierland, zo hoort st.-Nicolaas bij Rusland. Hij is één van de meest geliefde heiligen van het christendom. Van hem wordt verteld dat hij al bij zijn geboorte vastte. Zijn leven is een opeenvolging van wonderlijke legenden. In de 6de eeuw werd hij bekend om zijn liefdadigheid, naastenliefde en vele wonderen. Zo wierp hij als rijke jongeling bruidschatten in de vorm van beurzen met geldstukken naar binnen bij een arme edelman opdat zijn drie dochters konden trouwen i.p.v. in de prostitutie terecht te komen. Een andere middeleeuwse Franse legende vertelt: "Drie door een herbergier vermoorde en tot gepekeld vlees verwerkte priesterstudenten werden door hem weer tot leven gewekt." Daaruit komt de legende voort dat hij drie dode kinderen tot leven bracht. (Men aanzag de drie priesterstudenten als kinderen.) De drie kinderen in een (pekel) vat zijn zijn attributen geworden. De vele legenden leverden hem vele patronaten op. Vanaf de 6de eeuw verspreidde zijn verering zich uit naar Rusland waar hij in talloze kerken en huiskamers op iconen te zien was en nog steeds is. In Sinterklaas ziet men ook veel sporen van de Germaanse god Wodan.
Paus Paulus VI verklaarde in 1970: "Hij mag nog vereerd worden, maar het hoeft niet meer!"
Toon Hermans kon hem dan ook gerust in één van zijn onsterfelijke "conferances " schijnheilige noemen.

Reageer op dit bericht

Zondag 2 augustus 2009

Sintemetten als schutsheilige.

"De schutterij sint-Martinus op het Vaandelfeest van 5 mei 1912 te Mechelen /M."

Vele heiligen worden in ons landje en elders vereerd. Sint-Martinus staat erg hoog in aanzien. Vele gilden, bonden en verenigingen, vooral in de middeleeuwen (ook wel in latere tijden) kozen de heilige van Tours als beschermheilige. Hij werd uitgebeeld op de vlag van de gilde, meegedragen tijdens de optochten van de gildefeesten. In grote kathedralen of collegiale kerken kreeg zo'n gild een afzonderlijke kapel, gewijd aan hun beroep en aan hun schutsheilige.
In de lange lijst van patroonheiligen staat dat Sintemetten patroonheilige is van de herbergiers en van drinkebroers. Onbegrijpelijk, Maarten leefde als een asceet. In Toulouse kozen de molenaars hem ook in de 15de eeuw als hun beschermheilige. Op andere plaatsen was hij ook schutsheilige van de plaatselijke pottenbakkers. (Hij zou van engelen een prachtige vaas gekregen hebben waarin hij het bloed van de martelaren van het Thebaanse Legioen bewaarde.) Niet te verwonderen dus als we hem afgebeeld zien op oude borden of ander oud aardewerk.
Van zijn vele patroonschappen belicht ik ook even die van de kuipers. (Mensen die kuipen maken.) In Vlaanderen kozen die hem om uiteenlopende redenen. Eerst en vooral omdat hij beschermheilige was van de wijnhandelaars (Antwerpen en Gent), maar ook die van wijnbouwers. (Touraine.) Omdat zowel wijnbouwers als wijnhandelaars de producten van de kuipers nodig hadden, werd hij vanzelfsprekend ook schutspatroon van die beroepsgroep.
De meeste gilden van boogschutters hadden natuurlijk
st.-Sebastiaan of st.-Antonius als schutsheilige.
Toch waren er hier en daar ook schuttersgilden die voor st.-Maarten kozen. Bovenstaande postkaart is daar een mooi bewijs van.
(Deze lijst van de patroonschappen van Sintemetten is onvolledig.)

Reageer op dit bericht

Zaterdag 1 augustus 2009

Caritas.

Gedeelte van een wikkel van sigarendozen van het merk "Caritas". (J. Cornelis-Delhaye. Ganshoren.)

Sintemetten: een heilige voor vele doeleinden!
Bij de start van mijn "Sintemetten-manie" had ik nooit kunnen denken dat mijn (?) heilige door zoveel mensen gekend en ... gebruikt is. Sint-Maarten versiert de meest uiteenlopende dingen: postzegels, munten en muntbiljetten, stickers, telefoonkaarten, bierviltjes, wijnetiketten, loterijbiljetten, luciferdoosjes, borden, te veel om op te noemen.
Er is zelfs een tabaks- en sigarenmerk "Caritas" met de manteldeling van st-Martinus als embleem. Een oud schildvormig reclamebord in email prijst in't Frans de tabak en de sigaren aan. Ook hier zien we de manteldeling in het centrum van het zeer zeldzaam bord. De papieren wikkels op de sigarendoosjes zijn van uitzonderlijke kwaliteit. Geweldige kleuren, een mooi ontwerp (naar het schilderij van van Dijck), overvloedig gebruik van goud en een speciale, antieke diepdruk. Een lust voor het oog. Zelfs de sigarenbandjes zijn juweeltjes met een gouden manteldeling op een diep rode achtergrond.
Bij het ontstaan van de sigarenfabriek "Caritas" in 1916, koos de oprichter J. Cornelis het gekende tafereel van sint-Maarten als embleem. Hij woonde immers in Ganshoren. Het prachtige dorp dat ook Sintemetten als patroonheilige heeft. Zelfs in hun wapenschild zien we de heilige van Tours.
Ik geloof dat Sintemetten hier weer als "versiering" heeft gediend. Of zie ik het verband tussen roken en liefdadigheid niet?

Reageer op dit bericht

Vrijdag 31 juli 2009

11.11.11

11 November 2006 op de scheurkalender.

November. Slachtmaand. 45e Week.
Zon op 7.51 u., onder 17.02 u..
Wapenstilstand 1914 - 1918.
Nationale feestdag Polen.
Zaterdag.
Sint - Maarten van Tours + 397.
Patroon van de kleermakers.
H. Bartholomeüs van Rossano.
H. Bertwin.

Op de achterkant lezen we:

Sint - Maartenslied.
Hier woont een rijk man
die ons wel wat geven kan,
veel zal hij geven,
lang zal hij leven,
zalig zal hij sterven,
de hemel zal hij erven.

En natuurlijk mag het dagelijks mopje niet ontbreken.

De politiecommisaris belt aan bij Ward Pellemans.
- Proficiat, mijnheer Pellemans, we hebben eindelijk uw vermiste vrouw teruggevonden.
- O ja? En wat heeft ze gezegd?
- Geen woord!... Ze heeft haar mond nog niet opengedaan!
- Dan is het vast en zeker mijn vrouw niet, zucht Ward.

In België vieren we op deze elfde november ook "Wapenstilstand", het einde van de eerste wereldoorlog. Het is een officiële feestdag. We herdenken dan niet alleen de gesneuvelden van de eerste grote oorlog, maar ook die van '40-'45. In feite van alle oorlogen. Waarom precies op 11 november? Het was op 11 november 1918, om 11 minuten over 11 uur (11.11.11.) dat de kanonnen voor altijd zwegen. De overeenkomst tot het beëindigen van deze verschrikkelijke oorlog werd getekend door Frankrijk, Engeland en Duitsland vroeger in de morgen. Dit gebeurde in een treinwagon in het Franse plaatsje Compiègne. (De wagon staat nog steeds op dezelfde plaats en is nu een toeristische trekpleister.)
In andere landen noemt men deze dag Remembrance Day, Veteran's Day, Poppy Day of Armistice Day.

Reageer op dit bericht

Donderdag 30 juli 2009

Emiel Van Hemeldonck in goed gezelschap.

Emiel Van Hemeldonck (midden) met Lode Baekelmans (links) en Ernest Claes (rechts) op een receptie.
Lode Baekelmans (Antwerpen 1879 - 1965) schreef heel wat romans. "Tille" (1912) is door velen zijn beste werk genoemd. Zijn voornaamste betekenis ligt op het gebied van de verspreiding van de lectuur. Hij was medestichter van het Museum voor Vlaamse letterkunde. Hij was ook jarenlang voorzitter van de Vereniging voor Vlaamse letterkundigen.
Ernest Claes (Zichem 1885 - 1968 Brussel) werd wereldberoemd met zijn "Witte" uit 1920. Dit meesterwerk werd meermaals verfilmd. Enkele andere werken:" Wannes Raps "(1926)," Kiki "(1925), "Pastoor Campens Zaliger" (1935). Vele boeken werden bewerkt voor de T.V.. "Wij , heren van Zichem", een compilatie van verschillende verhalen, kende op de Vlaamse televisie een gigantisch succes.

1 reactie Reageer op dit bericht

Woensdag 29 juli 2009

Vlaamsche Filmkens.

Vlaamsche Filmkens, Vlaamse Filmkens en Vlaamse Filmpjes.
De Vlaamse Filmkens waren eens de literatuur bij uitstek voor jongeren. Ze werden uitgegeven door de "Goede Pers" te Averbode. Uitgeverij van de abdij. De bedoeling was de jonge lezers van "Zonneland" de stap te laten zetten naar het boek. Deze populaire leesboekjes hebben heel veel jongeren (en volwassenen) enorm leesplezier bezorgd. Door de promotie van de Vlaamse Filmkens via scholen, kregen kinderen de kans om hun geschiedenis en hun wereld op een boeiende wijze te ontdekken tegen een zeer democratisch tarief. (Vlaamsche Filmkens. 50 Centimen.)
De V.F. kwamen voor het eerst op de markt in 1930, met iedere week een genummerde aflevering. In deze vooroorlogse reeks (Nummer 614 was de laatste in 1943.) werden opgenomen: grepen uit het volle leven van de jeugd, avonturenverhalen, goede (?) sprookjes, levensbeschrijvingen van Vlaamse groten "liefst aantrekkelijk en geromantiseerd, zonder de geschiedenis geweld aan te doen." Veel spanning en avontuur dus, maar in die tijd was een vleugje religie ook nooit ver weg. Heel wat missieverhalen en heiligenlevens zagen het levenslicht. Bv."De mantel van Martinus." Men moest ook immers de jeugd behoeden tegen "slechte" lectuur.
In 1946 werd de reeks Vlaamse Filmkens (nadien Vlaamse Filmpjes) hervat, opnieuw genummerd vanaf 1.
Waarom "Vlaamse Filmkens"? De gekozen titel verraadt de tijdsgeest. In het interbellum (periode tussen de twee wereldoorlogen) was de film het nieuwe medium bij uitstek.
Het succes van de leesboekjes is niet alleen te danken aan de gekozen onderwerpen, maar ook aan de vormgeving, kleine handige boekjes met altijd 32 bladzijden, de goedkope prijs dank zij de hoge oplage, ( 60 000 in 1940.) de wekelijkse afleveringen.
Heel wat "grote" schrijvers hebben via de V.F. hun eerste literaire verzinsels aan de man gebracht. Velen gebruikten een pseudoniem. Onzeker als ze waren over de kwaliteit van hun verhaaltjes.
Ook onze eigen Kempische schrijver Emiel van Hemeldonck, die even in Retie woonde (van september 1929 tot januari 1933), pleegde heel wat afleveringen onder verschillende schuilnamen. (12?) Slechts één V.F. schreef hij onder zijn eigen naam. (Nr. 16 Het gulden zwaard.)
E.v.H. schreef over de V.F.: "Ik heb aan de doopvond gestaan bij de start (was hoofdredacteur) en heb het borelingske zien groeien, welig en gezond, tot het de afmetingen kreeg die gaandeweg te allen kante diepe waardering en goedkeurend respect afdwongen."
"Alle verhoudingen in acht genomen kan van de V.F. gezegd worden wat eens als de eretitel van Conscience gold: ze leerden het Vlaamse kind lezen!"

1 reactie Reageer op dit bericht

Dinsdag 28 juli 2009

Sintemetten vieren in Schoonbroek.

Schoonbroeck, toen nog een mooie landelijke deelgemeente van
Oud -Turnhout.
Centraal op de postkaart Stan Wens, de "mulder" met zijn hond. Op de achtergrond de parochiekerk, toegewijd aan sint-Job en vroeger een zeer bekend begankenisoord tegen zweren en andere huidkwalen.
Ook de statige pastorie is duidelijk te zien.
En ruimte ... zalig even verpozen in het gras tijdens de noen, even de tijd nemen om te poseren.
Tijdens de fusie van 1978 werd Schoonbroek een belangrijk deel van Retie. Het Kempisch dorp met zijn zeven neten kreeg er plots een pracht van een parochie bij. Alleen al het patrimonium van "sint-Job" is van onschatbare kunsthistorische waarde, met als absolute blikvanger natuurlijk het 16de eeuwse retabel.
Sint-Martinus, sedert mensenheugenis de patroonheilige van Retie, kreeg er een ferme collega bij: sint-Job, de patroonheilige van Schoonbroek. Ook het vieren van beide volksheiligen werd plotseling gemeengoed. De ongeveer duizend nieuwe "Kortoren" wilden laten zien dat ze het echt meenden om echte Retienaren te worden. Als men onder de lindeboom Sintemetten vierde, dan in de sint-Job parochie ook. Kwestie van mekaar beter te leren kennen, om zich echt te integreren.
In zijn boekje "Zoete en zure noten." vertelt Leon Wens hoe zijn eerste Sintemettenviering verliep.
"In Retie wordt sinds onheuglijke tijden st.-Maarten gevierd. Dan worden 's avonds overal vuren aangestoken, er wordt voor animatie gezorgd en er worden st.-Martinuskoeken uitgedeeld. Wat in Retie kan, moeten wij ook kunnen dachten enkele jonge mannen in 't dorp. Op de vollère (servetudeweg) van Bert Wens mocht het hout gedeponeerd worden. Zo gebeurde en 't werd een aanzienlijke berg hout. Dan werd de fanfare er bij gevraagd en samen met veel kinderen trok de bende in het donker naar de houtstapel. Later werden er nog fakkels meegedragen en zo trok men door het dorp en naar de brandstapel. Er werd gezongen, gegeten en gedronken, goed en goedkoop was de bedoeling. Wie nog niet wist dat bier en jenever niet zo best bij elkaar passen, was uw dienaar. Hij geraakte het spoor kwijt, belandde in een ondiepe gracht en zonder assistentie had hij er wellicht nooit meer uitgeraakt."
Het is met Leon helemaal goed gekomen.
Sintemetten en st.-Job knipoogden naar elkaar bij het zien van dat "Breughels" tafereeltje!

Reageer op dit bericht

Maandag 27 juli 2009

Wist u?

Gregorius de Grote.
Paus van 590 tot 605.

Dat onze Germaanse voorouders niet alleen Wodan vereerden, maar ook andere goden in bijzondere bomen in het woud? De eerste christen geloofspredikers in ons land lieten deze "afgodsbomen" omhakken. Dikwijls tot grote ergernis van de plaatselijke bevolking! Gregorius de Grote, paus van 590 tot 605, was zeer pragmatisch aangelegd. (Hij geldt als één van de kerkvaders.) Hij liet aan de bomen nissen met beelden van heiligen hangen, zodat de verering van de woudreuzen veranderde in heiligenverering. Zo'n houten kastjes aan de bomen alsook kleine gebouwtjes met een nisvormige opening noemt men nu "kapellen". De naam "kapel" komt voort van het Latijnse woord "capella", een verkleinwoord van "cappa", in onze taal mantel, oorspronkelijk de kapel waar de mantel van Sintemetten werd bewaard.

Reageer op dit bericht

Zondag 26 juli 2009

Gregorius van Tours.

Het leven van Martinus is beschreven door Sulpicius Severus (reeds besproken in een vorig artikel) en door Gregorius van Tours in zijn "Miraculorum Libri VIII." Beide schrijvers behoren tot de meest gelezen auteurs van de middeleeuwen en dit verklaart mede de grote populariteit van Sintemetten.
Gregorius van Tours (538 - 594) was een Frankische bisschop en historicus. Hij was bisschop van Tours van 573 tot 594. Bekend als auteur van "Historiae", tien boeken over de geschiedenis van de Merovingen. Hij schrijft ook een verzameling heiligenlevens. In die tijd van Gregorius van Tours genoten wonderen van heiligen een hoog aanzien bij de bevolking. Bisschoppen vertelden de mensen dat wonderen moesten geïnterpreteerd worden als directe ingrepen van heiligen in het aardse leven. De heilige deed dan iets in naam van God en vormde zo een schakel tussen het Opperwezen en de mens. De wonderen die Gregorius beschreef van Sintemetten bestonden voornamelijk uit genezingen van langdurige zieken, verlamden, blinden en kreupelen. Ze werden allen genezen door een gebed, een nachtwake of een aanroep van de heilige Martinus. Door deze mirakelen grote bekendheid te geven, versterkte Gregorius van Tours ook zijn eigen bisschoppelijke positie. Het was immers Gregorius als bisschop, die namens de heilige Martinus met de bevolking contacten onderhield.
Een vraag die zich stelt is natuurlijk: Werden aan wonderen die grote bekendheid gegeven om de heiligenverering te bevorderen, of was het puur te doen om de persoonlijke macht van sommige bisschoppen te vergroten?
Wie zal het zeggen?

Reageer op dit bericht

Zaterdag 25 juli 2009

Jos Speybrouck.

Jos Speybrouck werd geboren te Kortrijk op 10 januari 1891 en stierf er op 21 augustus van het jaar 1956. Op zijn doodsprentje lezen we: "Zijn kerk! Hij was een man van onkreukbaar en onwankelbaar geloof, dat zowel zijn leven bezielde als zijn werk inspireerde. Door zijn missaal- en bijbelverluchtingen en zijn ontelbare devotieprenten heeft hij zijn geloofsgenoten christelijk onderricht en tot vroomheid gestemd."
Deze voorstelling van de manteldeling van Sintemetten, in zijn typische stijl, is een schitterend voorbeeld van zijn kunde.
De uitgeverijen Lannoo Tielt en de st-Andries abdij te Loppen gaven de meeste van zijn prenten uit, die op enorme schaal in Vlaanderen werden verspreid.
Deze prent op postkaartformaat werd gemaakt in 1929.

Reageer op dit bericht

Vrijdag 24 juli 2009

Nog een miniatuur uit het Getijdenboek van Rohan.

Randminiatuur. Bible moralisée.
Bijschrift: "Ce que les filz israel renoncerent la manne et demanderent char senefie les mauves escoliers qui renoncerent la doctrine et demandent la char du monde la convoitise les grans provendes et toutes les grans richesses."
De slechte monniken en geestelijken die zich van de ware leer afkeren en van hun bisschop st.-Martinus, eisen dat hij hun materiële goederen van deze wereld, rijkdommen en prebenden (inkomen uit kerkelijk goed), schenkt.
De duivel door wiens inblazingen zij hiertoe zijn verleid, houdt zich bovenaan gereed om hen met zich mee te sleuren.

Reageer op dit bericht

Donderdag 23 juli 2009

Sintemetten en de twee bedelaars.

Eén van de minder bekende legenden over Sintemetten is die van de twee bedelaars.
Sint-Martinus stierf in 397 en werd in Tours begraven. De bewoners van die stad begonnen onmiddellijk met de bouw van een nieuwe kerk. De bedoeling was dat het lichaam van de heilige hierheen zou worden gebracht. Men werkte ruim 60 jaar aan het kerkgebouw. Toen het zover was, werd het lichaam overgebracht. Dit gebeurde met een grote, plechtige processie.
In die tijd woonden er twee bedelaars in Tours. De ene was verlamd, de andere blind. Elke dag trokken ze samen op. De blinde droeg de lamme naar de plaats waar ze zouden bedelen, de lamme wees de blinde daarbij de weg. Al bedelend verdienden de twee vrienden goed hun kost. Toen ze hoorden dat het lichaam van Sintemetten naar de nieuwe kerk zou worden gebracht, waren ze bang dat de processie door de hoofdstraat, waar ze werkten, zou komen. Zou sint-Martinus ook hun willen genezen? Dat mocht in geen geval gebeuren. "Gezond" zouden ze hun kostwinning kwijt zijn. Ze verborgen zich daarom in een smal straatje, waar de optocht zeker niet langs zou komen. Maar tijdens de processie gebeurde er in de hoofdstraat een ongeluk. De stoet was verplicht een andere route te volgen en kwam precies door het smalle straatje, waar de twee bedelende vrienden zich verborgen hielden. Op hun vlucht ontmoetten zij toch het lichaam van sint-Maarten en zoals verwacht werden de twee invalide bedelaars terstond genezen!
Een wonderlijk verhaal! Legende? Verzonnen of werkelijkheid?

Reageer op dit bericht

Woensdag 22 juli 2009

Grandes Heures de Rohan.

"Grandes Heures de Rohan" is een verlucht handschrift uit de Bibliothèque nationale te Parijs. Het manuscript is een zeer fraai getijdenboek dat helaas niet met zekerheid kan gedateerd worden. Het is één van de mooist verluchte, maar tevens één van de meest raadselachtige meesterwerken die de Franse kunst van de 15de eeuw ons heeft nagelaten. Eén van de miniaturen in dit wereldwerk toont ons de manteldeling. Deze miniatuur waarop de heilige Martinus een stuk van zijn mantel afsnijdt en het aan een bedelaar geeft, is duidelijk geïnspireerd op een afbeelding met hetzelfde thema die de Gebroeders van Limburg voor de Belles Heures (een vroeger getijdenboek) hebben geschilderd. De kunstenaar heeft evenwel hier het tafereel in een ander decor geplaatst. Verder was hij door het smalle formaat van de miniatuur gedwongen de bedelaar tot vlak bij de heilige te laten komen en om hem daarbij niet geheel af te dekken, liet hij het paard de kop naar rechts keren. Zijn karakteristieke voorkeur voor onbarmhartige, zo niet afstotende details deed hem achter de eerste nog een tweede bedelaar afbeelden die op houten benen en met krukken de heilige zijn bedelnap toesteekt. Deze kreupele neemt uit eerbied voor Sintemetten zijn hoed af. Op de achtergrond zien we witte stadsmuren en rijkelijke gebouwen. Opvallend is ook het enorme rode paardendeken waarop de heilige gezeten is. Dit reikt bijna tot op de grond. De echte manteldeling gebeurt langs de rechterkant van het paard en blijft voor het oog van de toeschouwer verborgen. Merkwaardig!

1 reactie Reageer op dit bericht

Dinsdag 21 juli 2009

Martinus leefde in een woelige tijd.

Een typisch voorbeeld van de Franse machinaal geponste prentjes uit de 19de eeuw. De heilige Martinus afgebeeld als bisschop van Tours. In twee kleinere afbeeldingen zien we linksonder de manteldeling, rechtsonder het verhaal van de heilige boom. Het kantprentje is met de hand zeer zorgvuldig ingekleurd. Je zou het een "chique" prentje kunnen noemen.

Bij de geboorte van Martinus, in de provincie Pannonië van het West-Romeinse Rijk, was het grote Romeinse Rijk op sterven na dood.
In 313 erkent keizer Constantinus de christenen als volwaardige burgers. Het monogram dat op Christus wijst vervangt de Romeinse adelaar in het schild van het Romeinse Rijk. De slaven krijgen een menselijke behandeling en het gezinsleven steunt voortaan op andere normen. Men legt de nadruk op wederzijdse liefde en trouw, overspel wordt strafbaar.
Het Romeinse Rijk is zieltogend, het is een reus op lemen voeten geworden. De kaders wankelen en de administratie is uitgerafeld. Het kan niet meer de veiligheid van zijn eigen grenzen verzekeren, maar eist van zijn burgers toch meer en meer geld, de fiscale druk is huizenhoog. Werkeloosheid, crisis en armoede steken overal de kop op. Keizer Julianus wil het keizerrijk herstellen, maar mislukt. De kerk komt op in Gallië. De bisschoppen nemen zelf taken op zich die eigenlijk de wereldlijke macht toebehoren. Ze beschermen zwakken en armen, ze houden zich bezig met de materiële toestand van de bevolking.
In deze verwarde tijden wordt Martinus, monnik en asceet, bisschop van Tours tegen zijn wil, zoals hij ook tegen zijn zin vroeger soldaat werd.
Op de drempel van de oude wereld, het Romeins heidendom, het boerse heidendom op het platteland en het christendom, dat vooral in de steden geboren wordt, zal Martinus het voorbeeld geven van naastenliefde, zachtheid, nederigheid en vredelievendheid. Hij zal de geschiedenis ingaan als "Martinus van Gallië", de geestelijke vader en patroon van het toekomstige Frankrijk.

Reageer op dit bericht

Reageer op dit bericht

Meer van Sintemetten.