vrije wil - determinisme
Vrije wil is een begrip in de traditionele filosofie dat gebruikt wordt om te verwijzen naar de overtuiging dat het menselijk gedrag niet absoluut bepaald is door externe oorzaken, maar het resultaat is van keuzes gemaakt door de handelende persoon. Die keuzes zijn op hun beurt niet bepaald door externe oorzaken, maar worden bepaald door de motieven en voornemens van de handelende persoon, die zelf absoluut niet bepaald zijn door externe oorzaken.
Determinisme is de metafysische theorie die zegt dat alle gebeurtenissen bepaald zijn door mechanistische oorzaken. Determinisme staat recht tegenover metafysisch indeterminisme dat zegt dat minstens een deel van het menselijk gedrag te verklaren is door de vrijheid en verantwoordelijkheid van eenieder.
bron ( Het Woordenboek van de Skepticus )
Een van de meest geniale en ook blijvende inzichten van Spinoza is zijn visie op de vrijheid, en de ethiek die daaruit voortvloeit. De meeste mensen denken nog steeds dat vrijheid het tegendeel is van bepaaldheid of determinisme. Maar als mijn vrij handelen door niets bepaald was, dan zou het afhangen van het toeval en dus zeker niet van mij. Men is volgens Spinoza vrij wanneer men niet door factoren van buitenaf bepaald wordt, maar door zichzelf. En dan wel door het hoogste in zichzelf, het redelijk inzicht. Wie inziet dat roken gevaarlijk is en op grond daarvan van het roken afziet, is een vrij mens. Wie hetzelfde inziet maar het roken toch niet kan laten, is minder vrij, omdat hij niet door de rede bepaald is.
( dank u Etienne Vermeersch )
Ik tracht gewoon een beetje klaarder te zien in deze moeilijke materie !
Enkele jaren geleden bedacht de Amerikaanse breinwetenschapper Benjamin Libet een experiment om een antwoord op de vraag te vinden of we een vrije wil hebben. Zijn bevindingen worden vaak zo samengevat, dat onze hersenen al beslist hebben wat we zullen doen, nog vòòr we zelf bewust beseffen wat we willen doen. Onze bewuste wil kan bijgevolg onze handelingen niet veroorzaken. Steunend op Libets experimenten en op meer recent breinonderzoek ontkennen de meeste breinwetenschappers vandaag de mogelijkheid van een vrije wil. Sommigen betwisten daarom ook dat men van verantwoordelijkheid of schuld kan spreken. Sindsdien is een boeiende discussie gaande tussen filosofen en neurowetenschappers.
Natuurlijk vinden we ook onder de filosofen ontkenners van een vrije wil, al lang vòòr wetenschappers in het debat hebben ingegrepen. Maar ondanks alle tegenwerpingen geloven nog steeds vele filosofen in de mogelijkheid van een vrije wil. Sommigen (de ‘libertariërs’) menen dat mensen altijd anders hadden kunnen handelen dan ze feitelijk deden, en dat bijgevolg hun handelingen niet vooraf bepaald zijn door interne psychische of externe fysicalische factoren. Het laatste woord heeft onze wil. Anderen, de ‘compatibilisten’, geloven dat er geen tegenspraak is tussen een vrije wil en het feit dat ons handelen bepaald of gedetermineerd is