Berichten van 1 augustus 2012 tot 31 augustus 2012

- Dick Swaab en Victor Lamme zijn bekende Nederlandse vertegenwoordigers van de lobby tegen het bestaan van de vrije wil. Hun boeken, respectievelijk Wij zijn ons brein en De vrije wil bestaat niet, verdedigen in meerdere of mindere mate de stelling dat de mens een willoos wezen is, gedreven door onbewuste impulsen. En hoewel deze polemische boeken als warme broodjes over de toonbank gaan, roept de doemgedachte van het gebrek aan menselijke vrijheid vooral weerstand op bij de lezer. Het is dan ook opmerkelijk dat er tot op dit moment nauwelijks een gefundeerd tegengeluid heeft geklonken.
Herman Kolk neemt stelling tegen de onderzoekers die de mens zowel zijn vrijheid als zijn verantwoordelijkheid lijken te willen ontnemen. In Vrije wil is geen illusie laat emeritus hoogleraar neuropsychologie Herman Kolk ons zien dat de menselijke hersenen wel degelijk tot vrije keuzen in staat zijn. Onze hersenen leren in de loop van het leven wat voor ons belangrijk is en zorgen ervoor dat ons gedrag hierop wordt afgestemd. Hierbij speelt het bewustzijn een veel grotere rol dan door Swaab en Lamme wordt aangenomen. De vrije wil is géén illusie. De mens is vrij en verantwoordelijk voor zijn daden.


Herman Kolk (1944) promoveerde aan de Radboud Universiteit Nijmegen, waar hij later hoogleraar neuropsychologie werd. Een groot deel van zijn professionele leven heeft hij zich gewijd aan het bestuderen van taalstoornissen en het geven van colleges over neuropsychologie en de geschiedenis van de psychologie. Van zijn hand verschenen eerder de boeken Actief en passief bewustzijn. Korte voorgeschiedenis van de cognitieve psychologie en Bewustzijn. Van filosofie naar hersenwetenschap.
Het woordenboek van de Skepticus

Uit het interview met Erasmusprijswinnaar Daniel Dennett ( foto ) knip ik een aantal citaten:

'Wij zijn ons brein, zeker. Maar we zijn niet willoos aan dat brein overgeleverd.' 'Bizar! Belachelijk slecht onderbouwd! Denkfouten die je bij een student zou verwachten!' Filosoof Daniel Dennett (70) lust ze rauw, de neurowetenschappers die betogen dat de vrije wil een illusie is. 'Jullie hebben hier Dick Swaab en Victor Lamme', zegt hij. 'Ze komen voor in mijn schurkengalerij van wetenschappers die ernaast zitten.

Is de vrije wil een illusie? KIJK sprak met de 70-jarige Amerikaanse filosoof

Daniel Dennett over – onder meer – deze beladen vraag.

KIJK: De Nederlandse neurobioloog Dick Swaab noemde de vrije wil onlangs een illusie. Hersenscans tonen aan dat een halve seconde voordat iemand een bewust besluit neemt, het brein deze beslissing al in gang zet.

Daniel Dennett: “Dat is bewijsstuk A waarom neurowetenschappers een beetje meer filosofie zouden moeten leren. Ze zouden eens wat huiswerk moeten doen en deze onderwerpen beter leren begrijpen. Ik ben, wat dit betreft, behoorlijk op oorlogspad, want hij is niet de enige die deze fout maakt.”

Welke fout?

“Neurowetenschappers verwarren twee betekenissen van vrije wil. Ze denken dat als ze kunnen aantonen dat een beslissing gedetermineerd is, hij niet vrij is. In de triviale betekenis klopt dat, maar in de betekenis of het van moreel belang is niet. Want waarom zouden ongedetermineerde keuzes hoger moeten worden aangeslagen dan gedetermineerde keuzes? Die vraag is nog altijd onbeantwoord. Kijk, wetenschappers maken snel fouten zodra ze buiten hun domein stappen. Maar dit is gewoon doe-het-zelffilosofie. Ik moet er eigenlijk wel om lachen, wanneer een of andere wetenschapper een weekend vrij heeft en besluit dat hij het probleem van het bewustzijn of het probleem van de vrije wil weleens even zal oplossen – en uiteindelijk een heleboel onzin opschrijft. Volgens mij hebben ze dat zelf vaak ook wel door. Het is moeilijker dan ze dachten.”

U schreef geregeld het noodzakelijk te vinden om als filosoof gebruik te maken van wetenschappelijke bevindingen. Vindt u het jammer dat wetenschappers u geen wederdienst bewijzen?

“Ach… De traditionele arrogantie van filosofen – het denken dat ze alles kunnen oplossen vanuit hun leunstoel – wordt mooi geëvenaard door de traditionele arrogantie van wetenschappers – het denken dat ze gewoon wat kunnen aanrommelen en het dan wel goed zullen hebben. Maar in dit geval geef ik ook mijn medefilosofen de schuld, omdat velen van hen dezelfde fout maken. Neurowetenschappers vergissen zich omdat ze niet veel over de materie hebben nagedacht, dus dat kan ik ze deels vergeven. Maar filosofen mogen dat excuus niet gebruiken.”

Dit is een fragment van een interview, te vinden in KIJK 5/2012. Dit nummer ligt in de winkel van 6 april tot en met 3 mei.

Tekst: Rik Peters

De kerk is meer bezorgd over het stoppen van anticonceptie dan over het stoppen van genocide. Ze is meer bezorgd over het homohuwelijk dan over de verspreiding van kernwapens. Ze legt een taboe op stamcelonderzoek waarmee ze de belangrijkste evolutie in de geneeskunde remt die honderden mensen kan helpen. Ze is tegen het verspreiden van condooms om aids tegen te gaan en durft dan het leed dat vermeden kon worden een immanente rechtvaardigheid te noemen. De kerk is evenveel fout in haar moraal als ze was in haar kosmologische en biologische uitspraken.( bron Sam Harris )