Fado & Lusitano

 
Kaart van West-Vlaanderen in de middeleeuwen
Zin om een kaart van Vlaanderen in de Middeleeuwen te bestuderen?
Klik op de afbeelding!

Een beetje geschiedenis:

De eerste contacten met Portugal dateren reeds uit de 11^de en 12^de eeuw, toen Vlaamse ridders de prille Portugese dynastie te hulp kwamen om de Moren terug te drijven. Hieruit resulteerden enkele (politiek geïnspireerde) huwelijken die de banden tussen Vlaanderen en Portugal al snel een intensieve kleur gaven.

In de dertiende eeuw was Brugge nog rechtstreeks verbonden met de zee, via het Zwin. Oorspronkelijk waren het de Italianen die via de Middellandse zee een handelsroute met Brugge openden, gezien de toenemende volumes alsmaar moeilijker over land konden worden vervoerd. Lissabon lag langs deze route en de Italianen maakten daar een stop om wijn, olijfolie en kurk mee te nemen. Ook zout werd alsmaar belangrijker (voor het pekelen) en dit gaf de Portugese handel een flinke duw in de rug.

Al snel verschenen de eerste Portugezen op de Brugse markt en in de archieven werd reeds in 1280 een protest genoteerd vanwege de Portugese kooplieden i.v.m. misbruiken op de officiële wegingen (de stadswaag). In 1308 was er reeds sprake van een ‘Rua dos Portugueses”, maar concrete sporen hiervan zijn niet meer terug te vinden.

Brugge groeide in de 14^de en 15^de eeuw uit tot de belangrijkste haven van Noord-Europa (vóór de verzanding van het Zwin), terwijl Portugal via zijn grote ontdekkingsreizigers zowat de belangrijkste natie ter wereld werd, die uit de overzeese gebieden exotische producten op de Europese markt bracht. In combinatie met het huwelijk van Filips de Goede met Isabel van Portugal 1430), leidde dit onvermijdelijk tot een intense handelstrafiek die hier en in Portugal zijn sporen zou nalaten.

Um poco de história

Os primeiros contactos com Portugal já datam dos séculos XI e XII, quando os cavalieros flamengos vinham à ajuda da dinastia portuguesa nova, a fim de afastar os mouros. Resultaram alguns casamentos de inspiração politica, que deram rapidamente uma côr intensa à relação entre Flandres e Portugal.

Durante o século XIII, Bruges ainda tinha uma ligação directa com o mar, pelo Zwin. Inicialmente os Italianos abriram uma rota comercial com Bruges pelo Mar Mediterrânico, para replica ao aumento de volumes do transporte por via terrestre. Lisboa encontrava-se ao longo deste itinerário e os Italianos fazam lá uma paragem para levarem vinho, azeite, cortiça e sal (para conservar). Isto apoiava o comércio português em alto grau.

Rapidamente os primeiros portugueses passaram a aparecer no mercado de Bruges e, já em 1280, mas arquivos foi avocado um protest dos comerciantes portugueses contra os amuses nas ponderações ofociais (o”stadswaag”). Em 1308 falave-se de uma “Rua dos Portugueses”, mas não foram reencontrados vestígios concretos.

Contudo, Bruges tornava-se durante os séculos XIV e XV no centro mercantil mais importante do Norte da Europe (antes do assoreamento do Zwin), e Portugal, com os seus grandes exploradores, tinha-se tornada na nação quase mais importante do mundo. Dos dominios ultramarinos, trazia para o mercado europeu os produtos mais exoticos. Em combinação com o casamento do Filipe o Bom com Isabel do Portugal (1430), isto resultou inevitavelmente num comércio intenso que deixo vestígios aqui e em Portugal.

Hier vond het huwelijksfeest plaats van Filips de Goede en Isabel van Portugal en het paar zou hier ook zijn Brugse residentie kiezen. Dagenlang spoot de wijn uit de standbeelden rond het Prinsenhof en het feest was van een toen ongekende grandeur. Bij die gelegenheid werd ook de Orde van het Gulden vlies gesticht en Filips benoemde de eerste vierentwintig ridders. Isabel beperkte zich niet tot een achtergrondrol, maar was ook politiek actief. Bij afwezigheid van Filips nam zij het regentschap waar, bijgestaan door o.a. kanselier Rolin. Zij was erg geliefd bij de Bruggelingen en speelde een actieve rolbij de kolonisatie van de Azoren, waar heel wat Vlamingen actief waren. Na de dood van Philips (1468), bemiddelde zij bij koning Edward IV het huwelijk van haar zoon Karel de Stoute met Margareta van York (Isabel had trouwens Engels bloed van moederszijde, Filippa van Lancaster). In 1471 overleed ze en kreeg in Brugge, op last van Karel de Stoute, een luisterrijke begrafenis.

Dit is zowat het bestbewaarde tastbare element van de Portugese aanwezigheid in het middeleeuwse Brugge. Het werd in 1468 gebouwd door de privé-secretaris van Isabel, Jão Vasquez. Bemerk de prachtig gotische puntgevel in natuursteen en het devies van Vasquez dat op de gevel staat te lezen “A bon compte avenir”. Hier werden ook vergaderingen van de ‘Portugese natie’ gehouden.

Bron: brochure wandeltocht “Portugal em Bruges” uitgegeven door Vlaanderen-Lusitãnia vzw, auteur: Geert Brabant

Aankondiging
'Portugees Weekend'

Met een tentoonstelling, wandeling, bar en tearoom organiseert de vzw Vlaanderen-Lusitãnia een Portugees weekend op zaterdag 15 en zondag 16 september.
Iedereen welkom en gratis toegang!

 

Minha terra é linda - Mijn land is mooi

Margarida Guerreiro komt uit Montemor-o-Novo, een oud plaatsje uit de Alentejo, een streek met een belangrijke vocale traditie. Haar eerste contacten met fado ontstaan door het luisteren naar de oude fado platen van haar ouders met grote fadosterren als Amália Rodrigues, Manuel de Almeida en Maria Teresa de Noronha. Deze maken grote indruk op haar en ontsteken bij Margarida een grote passie voor deze zang vanuit het hart. Zo ontstaat bij haar de liefde voor wat voor velen hét symbool van Portugese cultuur is: de fado.

Aangemoedigd door haar streekgenoot Manuel Justino Ferreira, ook auteur van de meeste teksten die zij zingt, zingt Margarida haar eerste concert in het Convento de São Domingos, in Montemor-o-Novo. Het is de start van een alom gerespecteerde internationale muzikale carrière.

In 2003 komt ‘Sal e mel’ uit, Margarida’s eerste CD. Deze wordt bijzonder goed ontvangen. Margarida Guerreiro is regelmatig te horen (en te zien) op radio en TV, culturele evenementen en op haar vele concerten overal in Portugal. In 2004, is zij één van de zangeressen op het album ‘Divas do Fado Novo’, naast hier inmiddels bekende namen als Mísia, Cristina Branco en Ana Moura.

Even een rustig moment inbouwen, met deze video over trammen door de oude wijken van Lissabon, met prachtige uit het leven gegrepen beelden… een fado waardig…

Hier volgt dan een tweede uitspraakles:

Bron

Ó Gente da Minha Terra
Mensen van mijn land

Letra:

É meu e vosso este fado / Deze fado is van mij en jullie
Destino que nos amarra / Een noodlot dat ons verbindt
Por mais que seja negado / Hoe zeer dit ook ontkend wordt
Às cordas de uma guitarra / Door de snaren van een gitaar

Sempre que se ouve o gemido / Telkens als zich de klaagzangen
De uma guitarra a cantar / Van een gitaar laten horen
Fica-se logo perdido / Ben ik onmiddellijk verloren
Com vontade de chorar / En wil ik huilen

Ó gente da minha terra / Mensen van mijn land
Agora é que eu percebi / Nu pas heb ik gevoeld
Esta tristeza que trago / Deze droefheid die jullie breng
Foi de vós que a recebi / Heb ik van jullie gekregen

E pareceria ternura / Door een schijn van tederheid
Se eu me deixasse embalar / Liet ik mij inpakken
Era maior a amargura / Daardoor groeide een bitterheid
Menos triste o meu cantar / En minder droef werd mijn gezang

Ó gente da minha terra / Mensen van mijn land
Agora é que eu percebi / Nu pas heb ik gevoeld
Esta tristeza que trago / Deze droefheid die jullie breng
Foi de vós que a recebi / Heb ik van jullie gekregen
Door mezelf vertaald.

Van Powerpointjos mocht ik volgende PPS gebruiken... waarvoor hartelijk dank...!

En… wil je meer weten over Mariza… klik

Porto

Graag wil ik jullie deze PPS,
met prachtige sfeerbeelden van Porto aanbieden,
bereidwillig afgestaan
door Powerpointjos
https://blog.seniorennet.be/jospps_belgium/

Waarvoor hartelijk dank…!

Een volledig bericht over ons bezoek aan het Museu Nacional do Azulejo ben ik aan het voorbereiden.
Hier al een voorproefje met een knipoogje naar Opatje Joaquim… !

 

Link naar vorig bericht met de link naar het museum:
klik op de foto hierboven!

De klemtoon valt in het Portugees gewoonlijk op de voorlaatste lettergreep, een aantal uitzonderingen daargelaten.
Het Portugees maakt daarnaast een duidelijk verschil tussen zogeheten open en gesloten klinkers (niet te verwarren met lange en korte klinkers, waarmee ze niks te maken hebben). Het accent aigue wordt herbruikt voor het aanduiden van de open klinkers á, é en ó (als in ‘haak’, ‘lek’ en ‘lok’); het accent grave wordt thans alleen nog gebruikt om de samentrekking van de a (voorzetsel) met a (vr. bep. lidw.) aan te geven: à (uitgesproken als open a); de circumflex wordt gebruikt ter aanduiding van de gesloten ê en ô (als in ‘leek’ en ‘look’). De tilde (de ‘~’, zoals in vã) geeft nasalisering van de klinker aan.

1. Medeklinkers

Ç - als scherpe s: cabeça (kabeesaa, ‘hoofd’), poço (poosoe, ‘put’).
LH - als lj: ihe(s) (‘hem’, ‘hun’) 3^de naamval), filho/filha (fieljoe/fielja, ‘zoon’, ‘dochter’).
NH - als nj (Fr. gn en Sp. ñ): Espanha, tenho (tenjoe, ‘ik heb’), vinho (vienjo, ‘wijn’), sonho (sonjoe, ‘droom’).

Bron: Het boek 'PESSOA, Een directe weg naar het lezen van gedichten van Fernando Pessoa' Keuze en vertalingen: August Willemsen, ISBN 90 5573 667 8, 2006, Uitgeverij DAMON Budel

 
Straatmuzikant aan de muur van
het kasteel São Jorge - Lissabon

Oude windmolens en moderne windturbines leveren prachtige beelden…

Wat het gebruik van ecologische energie betreft is Portugal zijn achterstand aan het inlopen. Zie ingesloten artikel: "Portugal leeft binnenkort van wind en water", klik HIER!

Een oude zoniet de oudste fadolegende is ongetwijfeld Maria Severa. Zij werd geboren in de wijk Madragoa en verhuisde later met haar moeder naar de Mouraria. Zij groeide uit tot een ware mythe.

 
Klik op de foto...!
Maria Severa
Carlos Zel
Letra: João Galhardo
Música: Raul Ferrão

Num beco da mouraria, / in een steegje van Mouraria
Onde a alegria / waar de vreugde
Do sol não vem / van de zon nooit komt,
Morreu Maria Severa / stierf Maria Severa.
Sabem quem era?... / weten jullie wie zij was?...
Talvez ninguém. / misschien wel niemand.

Uma voz sentida e quente /

Deixa um filho idolatrado /

Vertaling: Dirk Lambrechts, cd 'Fado. As lagrimas do Tejo',  uitgeverij EPO, april 2001, ISBN 90 6445 219 9 (verkrijgbaar samen met het boek - zie hieronder)

Volgend uittreksel komt uit het boek: Fado - De tranen van de Taag, geschreven door Dirk Lambrechts.

“Door de nachtelijke straten van Alfama en Mouraria, nauwelijks door gaslantaarns verlicht, zwierf het duistere allegaartje dat zich er veilig voelde voor de politie. De eerst fadospelers werden dan ook voorgesteld als vileine types met hoed, dolkmes en een hangende sigaret. Gruwels die meestal obscene liedjes zongen, tot de verbeelding sprekende-bizarre figuren.

De fado in die tijd werd in 1820 verpersoonlijkt met de geboorte van Maria Severa Onofriana in de wijk Madragoa. Zij zou uitgroeien tot de grootste mythe en legende van de fado. Buiten haar geboorte- en sterfdatum is er historisch weinig met absolute zekerheid te bewijzen, maar de verhalen uit die tijd geven toch een volledig beeld van deze merkwaardige vrouw die door velen wordt beschouwd als de eerste echte fadista.

Haar moeder, een ruw iemand met de volkse bijnaam ‘A Barbuda’ vanwege haar overvloedige baardhaar, baatte een kroeg uit en verhuisde samen met haar dochter naar Mouraria om er te gaan wonen in een goedkope kroeg/bordeel in de Rua do Capelão, die bezocht werd door rovers en smokkelaars. (…)

Volgens de verhalen was Severa echter een gracieuze vrouw die zeer goed zong en zichzelf begeleidde op de Portugese giaar. Haar stem was rauw door overmatig roken en drinken en het buitensporig gebruik van sterke koffie.
(…)
Wat Severa uiteindelijk deed uitstijgen tot een echte legende was haar verhouding met de Marques de Vimioso. De markies kwam uit een bekend adellijk geslacht en bezat een paleis op het Campo Grande. Hijzelf was artistiek, een fervent jager maar vooral een uitstekend ruiter bij de Touradas. Het vreemde, exotische imago van de fadowijken moet soms voorname, bijna literaire adellijke figuren hebben aangetrokken, want toen hij Severa rond 1843 leerde kennen, mochten zij en haar moeder gratis in een van zijn huizen in Moouraria wonen. Waarschijnlijk, zo vertelt men, was hij geobsedeerd door haar kwaliteiten als fadozangeres en haar volkse, spontane en heftige karakter. Zij van haar kant moet in hem vooral zijn kwaliteit als een van de beste aristocratische ruiters in de arena bewonderd hebben.

Toen Severa in 1946 stierf, was de jonge fadowereld in rouw. Volgens sommigen stierf ze aan een beroerte na het eten van overdadig veel jonge duiven, overspoeld met wijn. Volgens anderen stierf ze aan TBC: Ze was alleenstaand en werd in een eenvoudig laken in een gemeenschappelijk graf begraven op het kerkhof Alto de S. João, zoals ze zelf gewenst had.

De hierna volgende uitspraak van Paul Van Nevel over de fadista Maria Severa, heb ik overgenomen uit zijn boek: ‘Dertig jaar verslaafd aan Lissabon'.

Transforma-se o amador na cousa amada,

De minnende gaat op in de beminde

 

Transforma-se o amador na cousa amada,
De minnende gaat op in de beminde
por virtude do muito imaginar;
medegevoerd op zijn gedachtegangen -
Não tenho logo mais que desejar,
Ik heb geen enkel ding meer te verlangen
pois em mim tenho a parte desejada.
want het begeerde is in mijzelf te vinden.

Se nela está minha alma transformada,

Mas esta linda e pura semideia,

Está no pensamento como ideia;

Vertaling uit het boek “Saudades en andere verzen” uit het Portugees door Dolf Verspoor, Moussault’s uitgeverij nv Amsterdam, 1961

Algés is een portugese deelgemeente van Oeiras en ligt ten westen van Lissabon.

Bij één van onze tochten passeerden wij langs de Rua Major Alfonso Palla en ontdekten wij deze beeldhouwwerken, geïntegreerd in het straatbeeld. Deze straat bevindt zich rechtsonder op de kaart van Algés (aanklikbaar op de kaart hierboven)vlakbij het treinstation.