ons

December, de feestmaand begon al met de verjaardag van ons ma  op 2 december .
Er volgde dan die spannende periode rond sinterklaas en dan waren er de verschillende kerstfeesten die we bezochten. De organisatie van die kerstfeesten gebeurde door de “Belgische dienst der Posterijen”. Dat maakte van deze uitstappen ook een heel familie gebeuren want zowel onze pa als zijn broer Francois waren werkzaam bij de Post
Ik herinner mij vooral de feesten in de feestzaal op het Antwerpse Kiel en in de Biljart Palace op het Astridplein.
 Het feest werd opgeluisterd door clowns, goochelaars en acrobaten maar de climax was natuurlijk “het kerstmanneke” die voor alle kinderen een geschenk,  aangepast aan de leeftijd, had meegebracht.
Op het einde van de voorstelling werden de familienamen met initialen van onze vaders afgeroepen gevolgd door meisjes…of jongens… en het geboortejaar van het kind. Bij ons moest er altijd wel iemand op het podium komen want wij vulde met onze”clan” haast elk jaartal in.
 Op één van die kerstfeesten kregen we vooral boeken en daar is dan mijn leeshonger ontstaan. Met de boek of boeken die we kregen was ik zeer gelukkig en kon niet wachten om te beginnen met het lezen ervan! Ik kreeg er heuse klassiekers zoals “Onders moeders vleugels “ van Louise Alcott en de "Oliver Twist" van Charles Dickens maakte zo’n onuitwisbare indruk dat ik hem haast stuk las. Ik zag meermaals een verfilming en nu nog prijkt hij bij mijn “beste- boeken” top 10

Het lijkt wel of de herfsten en winters vroeger kouder waren . We hadden dan ook niet de luxe van een centrale verwarming .Enkel de huiskamer werd verwarmd door een kolenstoof. Aan de achterzijde van ons huis boden de weilanden en de polder geen enkele isolatie.. Ik deelde de kamer en het bed met mijn zus en in de winter gebeurde het meer dan eens dat ons geen blik op de buitenwereld gegund werd door  de  ijsbloemen die het raam volledig inpalmden.
Met onze nageltjes krabde we het ijs weg tot we de weiden en de polder, waar nu de autosnelweg ligt, met een wit tapijt bedekt weer zagen!

Bij erge koude werd samen met een extra “sasie”een verwarmd strijkijzer,zo één dat op de kachel verwarmd werd, in handdoeken gewikkeld en onder in ons bed gelegd.
Bij gebrek aan voldoende strijkijzers werd die functie wel eens overgenomen door een verwarmde baksteen. We kropen wat dichter bij elkaar en de koude bleef uit ons bedje!

             En nu de nachten frisser worden staat mijn raam halfopen, de  centrale verwarming  staat uit, een extra “sasie”,wat dichter bijeen en...
ik slaap weer als vanouds!

Wanneer de herfst de lucht verkilde kregen we extra bescherming tegen de seizoensgebonden verkoudheden.  Verscholen onder onze kleding, gelukkig maar, moesten we ons onderlijfje aan.

Het onderlefke, zoals dat genoemd werd , een katoenen hemdje met een flanellen binnenkant en een knoopjessluiting op de rug, werd gedragen over een onderhemdje ter voorkoming van een borstvalling.
Die onderlijfjes waren “de” maidentrip van moe haar nieuwste aanwinst.: haar Singer naaimachine.
 
Dit, zou later blijken, werd haar trouwe assistent in het creëren van praktisch al onze kleding tot en met de allernieuwste modelletjes. Maar voor het zover was dienden we eerst die onelegante,goedbedoelde onderlijfjes af te dragen.

Er restte mij dus maar één ding:......zonder verkoudheden snel groot worden !

In tegenstelling tot mijn moeder, die op 55 jarige leeftijd stierf, haalde haar grootmoeder de gezegende leeftijd van 92 jaar.

 Ik heb mijn overgrootmoeder dan nog heb gekend en de bezoeken bij “grotemoe" en "groteva" leverden onuitwisbare herinneringen .

Men stapte daar letterlijk en figuurlijk terug in de tijd.
Ondanks haar aanspreektitel was dit vrouwke in haar donkere lange kleed nauwelijks 1,5O m groot .
Door haar gebrek aan tanden verstond ik amper wat ze zei. Er werd verteld dat ze zelfs zonder tanden een onversneden appel kon  eten. Het huisje waar ze woonden was op maat van zijn bewoners, piepklein. Via de voordeur kwamen we terecht in de leefkamer waar in het midden een grote Leuvense stoof zijn warmte verspreidde. In kast in de muur was er een bed verborgen: de bedstee.Vanonder hun glazen stolpen op de schouw keken de onaantastbare heiligenbeelden minzaam op me neer.  Boven de achterdeur hing “het” grote oog met de tekst “hier vloekt men niet God ziet U”. 
Deze woning was niet echt de meest gezelligste plek voor een kind, maar heel wat uitnodigender was het door die deur, onder dat grote oog, in de tuin te gaan dwalen.

In die grote wilde tuin kwam je eerst en vooral de geit tegen die, met een ruime ketting, aan een paaltje was vastgemaakt. Volgens mij was dat mekkerende beest best tevreden met mijn kinderlijke aandacht . En dan had je natuurlijk het wc-huisje met het uitgesneden hartje in de deur en de grote plank met het gat erin. Dit moest natuurlijk uitgetest worden zij het met een zekere argwaan!

De grote verscheidenheid aan bessen en enkele fruitbomen maakte deze tuin een waar paradijs.

Deze “grotemoe” mocht dit weekend in de krant verschijnen. Naar aanleiding van 850 jaar Ekeren had ik, reagerend op een oproep, mijn overgrootouders trouwboek uit 1904 vermeld .

Vergezeld van de anekdote over grotemoe die door haar kleine gestalte haar trapje naast de stoof moest gebruiken om in haar bedstee te raken . Zo had haar lange nachtkleed, op een avond vuur gevat ze en is ze brandend de straat opgelopen. Gelukkig zonder veel kwaad overleefde ze dit hachelijke avontuur.

Een journaliste van het nieuwblad vond dit verhaaltje de moeite om in de krant te vermelden.

Zo belandde de grotemoe uit de 19^de eeuw in een krant van de  21 ste eeuw

Wij werden grootgebracht in het Antwerpse dialect het “plat Antwaarps”. Mijn kleinkindjes worden in het Nederlands opgevoed.  Voor mijn ene grootmoeder (langs moederskant) was zelfs het taaltje van mijn dochters : “boekenvlaams”.

Dan maak ik de volgende bedenking:
Zouden mijn kleinkinderen mijn grootouders nog verstaan hebben en vice-vers ? Zouden ze dit liedje dat ons moe graag in haar moedertaal zong begrijpen?

M’ne vraaier is een tippeke
En a droagt ne frak mê een slippeke
En nen oet mê nen brieje rand
En een stokske in zen nand
En dan gon we nor de stoasse
Oem een stukske spikkeloase
En dan gon we nor de stad
Oem een stukske sjokkollat!

( liedje uit de jaren1920 )

De scholen zijn weer begonnen en net als toen was het ook nu weer voor talrijke kleine mensjes een eerste van vele schooldagen . Ons kleindochtertje was er één van en met een stoïcijns snuitje schikte zij zich alsof ze nooit anders gedaan had. Maar wat moet dat hartje tekeer zijn gegaan!

Buiten het orkestgebeuren is er niet veel herinnering aan mijn kleuterschool-periode bewaard gebleven. Waar er nu volop aandacht en promotie rond vers fruit gevoerd wordt, werd toen veelleer melk aangeprijsd. Zo bestond er de Melkbrigade. Voor elk glaasje melk dat je dagelijks dronk mocht je op een blad een glas inkleuren.  Zo kon je een grote letter M verdienen die je dan trots als een pauw opgespeld droeg.Bij deze campagne hoorde het versje:"Milleke melleke mol karwitsel karditsel kardol."Ook in de school kon men ‘s zomers verse heerlijk koele mmmm… melk aanschaffen. En tijdens de wintermaanden had men de brrr..horlicks, (een soort chocolade melk)
Verder herinner ik me ook de middagdutjes in de school.
 Ons hoofdje moesten we op onze onderarmpjes op het tafeltje leggen, onze oogjes toe en dat duurde….. Hoeveel tijd hier aan gespendeerd werd weet in niet maar ik hield helemaal niet van deze verplichte rust. Gelukkig wordt dit in het moderne kleuterschooltje niet toegepast, onze kleindochter zou dit zeker ook niet op prijs stellen.Het glaasje melk daarentegen....MMMM

Ons kleine straatje, amper 50 deurtjes rijk, was het decor voor heel wat vertier. Omgeven door de polders en doodlopend voor het verkeer, dat begin jaren 60 met een kleiner aantal auto’s een veel minder bedreigend karakter had , was het een veilig speelterrein. Het rijgedeelde van de straat werd geregeld ingepalmd door de jeugd.
Het hollebedot ,buske stamp,Schipper mag ik over varen en katteke op den hoge waren populaire spelletjes . Het vitrinetje van kleine winkeltje (twinkeltje) dat ons straatje rijk was diende als inspiratiebron voor het spelletje :”ik ging naar de winkel en kocht een pakje b……” de andere kinderen moesten dan raden of meer letters afkopen.

In navolging van “Bonanza” en de vele westerns op tv speelden we heel vaak “cowboy en Indiaan”ik koos dan steevast voor de rol van Indiaanse Squaw . Door het leeftijdsverschil met mijn broer gebeurde het niet zo vaak dat wij samen speelden. Maar een enkele keer werd ik als Squaw, klaar om gescalpeerd te worden door de lasso van broer cowboy,  aan een lantaarnpaal op het eind van de straat vastgebonden. Toen het donker werd waren de cowboy’s en indianen verdwenen en stond ik eenzaam en alleen te roepen tot de squaw - moeder me bevrijdde.
Zo “vreedzaam “ waren onze grote vakantieavonden.
Die zachte zomeravonden werden door de “grote mensen”, ouders en grootouders , op hun stoeltje voor de deur doorgebracht. Iedereen kende iedereen immers. Pas als de duisternis inviel hoorde je de moeders elkaar overstemmen met het naar binnen roepen van hun kroost.

Ook hadden we enkele markante figuren die onze straat extra opfleurde. Als naaste gebuur hadden we Madammeke Thienpont , deze hoogbejaarde vrouw met haar grijze knotje leek zo uit een sprookjesboek gestapt. Zelf kinderloos hield ze enorm van kinderen. Als zij in haar deuropening verscheen was ’t alsof we Sinterklaas in hoogsteigen persoon zagen. Als engeltjes stonden we in de rij om haar een handje te geven om in ruil een snoepje te ontvangen.

Als haar tegenpool hadden we Zotte Jeanne, deze  slonzige weduwe had geen kinderen , hield niet van kinderen en of we dat geweten hebben. Als een volleerde toverheks hield zij alleen katten. Als we iets te luid naar haar zin speelden of  te pas en te onpas zonder enige reden,opende ze het luikje in haar voordeur om tegen ons te schelden We stoven dan angstig giechelend uit elkaar om ten gepaste tijd weerwraak te nemen en werd zij het mikpunt voor ons kattekwaad

Gisteren vierden we met de familie de 50^ste huwelijksverjaardag van Tante Annie en nonkel Francois . Het was reuze gezellig om iedereen terug te zien en “die goede oude tijd” weer op te rakelen.. De herinneringen blijven bij iedereen toch anders bewaard en verhaald. Hiaten in mijn geheugen werden opgevuld en opgefrist. Nu heb ik weer een hoop materiaal om nieuwe verhalen te stofferen.

Wanneer de voordracht, die bol stond van mijmeringen over de vervlogen jaren lieflijk gebracht werd door een nichtje, in de 50 jaar oude bruidsjurk van tante, waren de traantjes niet meer weg te denken. Het gemis naar onze eigen (overleden)ouders die hun gouden huwelijksverjaardag, door het vroeg wegvallen van ons ma,nooit beleefden, werd dan extra voelbaar. Na het drogen van de traantjes ,genoten we van het feest, het samenzijn en de herkenning van mijn pa in zijn broers.

Dan kwam de dag dat ook ik naar school kon gaan .In onze wijk was maar één “papschooltje”,(werd ook nog Fröbelschool genoemd)  en daar gingen we dan ook allen heen, weliswaar met enkele jaren verschil.
Daar mochten we zoals velen voor en nog meerdere na ons plaatsnemen in het symfonische orkest van juffrouw Brams. Deze dame die steevast het laatste kleuterklasje onder haar hoede had, liet bij vele een warme herinnering na . Elk jaar opnieuw toverde zij haar kleuters om tot heuse orkestleden en bracht hen voor het eerst in contact met klassieke muziek. Voor elk kind was er een muziekinstrument, ik bespeelde een triangel maar er waren cimbalen en tamboerijnen, trommels en castagnetten. Met een twintigtal kleuters en een berg vol geduld ontstond er een min of meer harmonieus samenspel.
 Bij het jaarlijks schoolfeest lieten we onder begeleiding van haar accordeon, als een volleerd orkest de radeski-mars horen .
 De rest van de familie weet zeker ook nog welk instrument ze bespeelden , misschien dat dat in de reacties naar boven komt.

Bij zo een muzikale kleuterjuf werden ons natuurlijk ook allerhande kinderliedjes aangeleerd zoals “groot soldaatje,klein soldaatje”,hoedje van papier, klein klein kleutertje en vele anderen.

Maar uit mijn papschooljaren staat toch het versje over Katrijntje het meest in mijn geheugen gegrift .

Kleine Katrijne
zat in het groene gras
en lepelde uit een schoteltje
waar zoete pap in was.

Toen kwam er een dikke spin,
die viel er middenin.

Kleine Katrijne,
die huilde van verdriet,
En zei:”die pap,die spinnepap,
Die lust Katrijne niet!”