Den Djneper (13)

Alsof het niet genoeg was kreeg de generatie waartoe mijn grootouders behoorde nog een oorlog te verduren. Hun kinderen ,onze ouders, hun jeugdjaren werden ruw verstoord.
Na een moeizame wederopbouw na de eerste wereldoorlog en jaren met  groeiende en "betere" werkgelegenheden verzeilde ons land in het begin van de jaren dertig  in een zware economische crisis. Deze veroorzaakte een hoge werkloosheid in Antwerpen met grote armoe tot gevolg.  In 1936 brak na het voorbeeld van de Antwerpse dokwerkers een nationale werkstaking uit.  Men eiste loonsverhoging en een veertigurenwerkweek.
In Duitsland groeide de macht van het nazisme en reeds in 1938  leefden bij velen de vrees voor oorlog. Die angst werd spoedig bewaarheid en in 1940 was wereldoorlog II een tragisch feit.

In de vroege ochtend van 10 mei werd de bevolking uit de slaap gerukt door luid vliegtuiggeronk en artilleriegeschut.
Vele gezinnen sloegen op de vlucht en anderen zochten beschutting in kelders.De scholen werden gesloten en er werden schuilplaatsen ingericht. Op 18 mei was Antwerpen bezet , en met de hakenkruisvlag boven op de Antwerpse kathedraal,  keerde een zeer bedenkelijke "rust" weer.

Wel werd het rantsoeneringssysteem definitief, de meeste voedingswaren konden slechts gekocht worden door middel van zegels waarvan iedereen er regelmatig een zeker aantal kreeg.  Een voorbeeldje: In juni had men recht op een kwart brood .
In de meeste gezinnen was het alles behalve een  "vetpot" en men moest in rijen aanschuiven om zijn dagelijks rantsoentje te bemachtigen.
Boter eieren vlees, tabak ,zeep en zelfs kolen schenen zeldzaam te worden.
Daar kwam nog bij dat de winter van 1941-1942 lang en uitzonderlijk streng was.  December  1941: Een halve kilogram aardappelen  per persoon, 150 kg kolen per maand. Men noteerde temperaturen van -17 °

Velen begonnen zienderogen te vermageren, hadden griep of zelfs tbcMeer en meer Antwerpenaren besloten vrijwillig in Duitsland te gaan werken.
Begin 1943 werden alle mannen tussen 18 en 25 jaar opgeëst om in Duitsland te gaan werken.
De ondervoeding nabij en bedreigd met de inhouding van hun rantsoenkaarten vertrokken Louis en Francois in de loop van dat jaar naar het land van de bezetter. Daar werkten ze in een fabriek in Hamburg.
In die periode waren in Duitsland niet minder dan 7 miljoen buitenlandse dwangarbeiders tewerkgesteld.

Een zevenennegentig jarige man werd op heterdaad betrapt bij het stelen van…een worst en enkele plakken kaas.

Hij meegenomen  door de politie voor verhoor en daarna terug vrijgelaten gezien zijn blanco strafblad.

Na het lezen van zulk artikeltje dat deze week in de krant verscheen  voel ik me plots een stuk veiliger in onze Antwerpse binnenstad .

Het loopt toch grondig mis als een hoogbejaarde man op die manier aan zijn eten moet geraken. Of wordt dat in de toekomst ook een luxeartikel ?

Hopelijk zijn ze nog lang tevreden met deze miniatuurversie !

Wij zijn der van de klas

En wij drinken bier met iemerkes

Terwijl die arme schachten

aan ’t patatten jassen zijn…

Vergeten wij den troep

en die droevige daaàgen…

We roepen allen tegelijk…

smeerlappen ge zé ons kwijt"

En dan was het feest voor de soldaat die afzwaaide van de troep. Zijn legerdienst zat erop!

Moe en va hebben dit ook op hun manier gevierd want negen maand later was de ooievaar er weer.

Hun tweede zoontje Francois werd in juni 1923 geboren.

Va ging werken als rijwielverlakker, tegenwoordig is dat een pistoolschilder, bij de firma"Gold Lion"te Antwerpen. Hij zou daar blijven tot aan zijn (vervroegd pensioen. In 1929, verhuisde het gezin naar de rand  van de  Merksemse   polders,waar in de directe nabijheid van 4 boerderijen waaronder de boerderij Van Reeth en de boerderij van de familie Van Looy(de boereschuur, bestaat nog steeds) volop werd verkaveld.
 Eén van de eerste huizen in wat ooit een kroostrijke straat zou worden werd door hen aangekocht. 
Die vruchtbare boerepoldergrond wierp zijn vruchten af, in december 1930 werd hun derde zoon Jean geboren. Zijn oudere broers liepen ondertussen school in de nabij gelegen st Jozef  jongensschool .

De kerk floreerde toen nog en was gul met naastenliefde zodat op een zekere dag moe het bezoek kreeg van de parochieherder, op zoek naar verloren en zwarte schaapjes, met de vraag waarom zij ’s zondags niet in de kerk aanwezig is.

Het antwoord dat zij met haar drie gasten daar geen tijd voor had voldeed voor de brave man waarschijnlijk niet want hij zei te hopen dat  de Russen een bom op haar huis zouden gooien.

Treseke  bracht  haar jeugd  voor een groot deel  door in de Pallieterstad Lier. Aan de onbezorgde kinderjaren kwam al vlug een einde toen in de zomer van 1914 de eerste wereldoorlog, “de groote oorlog”, uitbrak.

Een kwart van de Belgische bevolking sloeg op de vlucht voor de niets ontziende agressor.

Op de één of andere manier is ook hun gezin erin geslaagd om de gruwel te ontvluchten.

Ze kwamen terecht in Huddersfield in het Zuid -Westen  van Groot- Brittanië.

Vader  en de oudste kinderen werkten er in een spinnerij, de jongste kinderen, waaronder Therèse, kregen les in de speciaal opgerichte Belgische school.

Elk kleinkind en zelfs achterkleinkind kregen te pas en te onpas een staaltje van haar kennis van de Engelse taal. Met de nodige mimiek kregen we de uitleg over hoe we onze tong moesten oprollen om het Engelse woordje “The” volgens haar correct uit te spreken.

Dat was steeds lachen geblazen! Ook declameerde ze een Engels versje over enen Thomas(?),waarvan de rest me ontgaan is. Misschien dat een van mijn familieleden dit zich nog herinnert?

Huddersfield werd natuurlijk geromantiseerd en dat prikkeltje mijn nieuwsgierigheid zodanig dat we, mijn man en ik, tijdens een reis naar Schotland daar even halt hielden.

Het leek in niets op de voorstelling die ik me had gemaakt bij de verhalen van moe. Huddersfield, ongeveer 450 km ten Noorden van Dover is een grote moderne industrie- en  universiteitstad, tussen Manchester en Leeds.

In het heuvellandschap waren de verlaten kolenterrils de getuigen van het mijnwerkers verleden.

Jammer genoeg waren de archieven in Huddersfield voor het weekend gesloten en duurde een aanvraag enkele dagen anders had ik meer informatie kunnen sprokkelen over hun leefomstandigheden ginds.

(klikken om te vergroten)

Vandaag 20 april is het 104 jaar geleden dat mijn grootmoeder in Lier geboren werd.

Voor de kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen was zij  “ons moe”. En de erfenis die ik van haar kreeg bestaat uit ontelbare mooie herinneringen aan een ongelooflijke vrouw. Zij vertelde zo graag uit haar verleden en wij  hingen aan haar lippen en vroegen om meer. We beseften toen niet dat we die verhalen moesten opslaan want dat er ooit een eind aan zou komen. Enkele heb ik op geluidscassette .

Zo vertelde ze hoe ze in 1918 onze va leerde kennen, in  danszaal Thalia(Carnotstraat ) . Er  bestond  ook nog  de “Minerva” in de Nationalestraat  waar Jef ook wel eens kwam omdat hij vlakbij in de Kloosterstraat woonde. Maar onze geschiedenis begon dus in de”Thalia”:  Toen ze door die schipperszoon met zijn klak en sjaaltje ten dans werd gevraagd  bezwoer ze hem dat ze niet kon dansen, enkel de Engelse dansen die ze tijdens de oorlogsperiode in Groot Brittanië had geleerd. Maar hij zou het haar wel leren, want hij kon toch zo goed dansen. Eerst was het een Polka dan een wals ,een scottisch en dan een schuifelerreke. Deze  vier verschillende dansen werden steeds herhaald . En ze dansten de hele tijd voor hun 1 frank entreegeld. Voor een drankje was er geen geld, enkel om te dansen.

  De eerste kusjes  gaven ze toen hij haar naar huis bracht want om tien uur moest ze thuis zijn.  Dat hele eind van de Carnotstraat tot Berchem werd te voet afgelegd. Een grote afstand met tijd voor vele kusjes.

En ook ....hoe haar eerste kindje (mijn vader) na zeven maand zwangerschap bij haar moeder thuis geboren werd nog voor de “goeivrouw” (vroedvouw) ter plaatse was.

De cadeautjes die ze aan het kraambed kreeg waren enigszins anders dan de hedendaagse geschenken . Zo brachten de familieleden eieren,  bloem ,peperkoek en meer van dat tot bij de kersverse moeder.

De laatste 2 jaar van haar leven verbleef zij in een rusthuis waar ze door ouderdomsdementie stilletjes wegkwijnde.

Negen jaar geleden in 1996 ging haar kaarsje uit, na een rijk gevuld leven als moeder, groot- en overgrootmoeder.

                                                                                 (wordt vervolgd)

Onbetwistbaar de oudste tastbare link met voorouders bezit ik onder de vorm van een trouwboekje.
Mijn overgrootouders huwden te Antwerpen op 10 juni 1886 en het vergeelde halfvergane beduimelde papier bewijst ontegensprekelijk de vergankelijkheid. Welke verhalen zou dit kleine boekje wel niet kunnen vertellen? Wat het alvast wel vertelt is het aantal kinderen dat in dit boek werden opgetekend. Die kwamen toen nog uit de bloemkolen of men ging ze kopen.
 Babyboomprogramma's en televisie bestonden nog niet en welk tijdverdrijf was nu leuker dan te zorgen voor een boekje vol!