Om te beluisteren
vergeet niet om eerst
de muziekspeler (rechterkolom)
te stoppen

Chuva / Regen

As coisas vulgares que há na vida / De gewone gebeurtenissen in ons leven / Não deixam saudades / Geven ons geen saudade / Só as lembranças que doem / Enkel de herinneringen doen pijn / Ou fazem sorrir / Of doen ons glimlachen

Há gente que fica na história / Er zijn mensen die geschiedenis maken / Da história da gente / Binnen de geschiedenis van mensen /E outras de quem nem o nome / Er zijn anderen waarvan wij de naam / Lembramos ouvir / Zelfs niet zullen herinneren

São emoções que dão vida / Het zijn gevoelens die leven geven / À saudade que trago / Aan de saudade die ik draag / Aquelas que tive contigo / Naar degenen waarmee ik samen was / E acabei por perder / En die ik uiteindelijk kwijtraakte

Há dias que marcam a alma / Er zijn van die dagen waarop de ziel / E a vida da gente / En het leven met littekens bedekt worden / E aquele em que tu me deixaste / En de dag waarop jij me achterliet / Não posso esquecer / Zal mij altijd bijblijven

A chuva molhava-me o rosto / De regen stroomde over mijn gezicht / Gelado e cansado / Dat koud en vermoeid was / As ruas que a cidade tinha / In de straten van de stad / Já eu percorrera / Waarin ik doelloos rondliep

Ai... meu choro de moça perdida / Ah... mijn schreeuw van verloren meisje / Gritava à cidade / Schalde over de stad / Que o fogo do amor sob chuva / Waar de regen het vuur van de liefde / Há instantes morrera / Ter plaatse bluste

A chuva ouviu e calou / De regen luisterde en verzweeg / Meu segredo à cidade / Mijn geheim voor de stad / E eis que ela bate no vidro / En ineens tikt zij op het raam / Trazendo a saudade / en brengt mij saudade

(eigen vertaling)

'Saudade' is een onvertaalbaar woord. Het is een soort onbestemd verlangen naar iets wat mooi of goed is en nooit nog (terug-)komt.

Dat geen enkele ster jouw profiel brandt
Dat geen god zich jouw naam herinnert
Dat geen wind blaast waar jij langskomt

Voor jou zal ik één zuivere dag scheppen
Vrij als de wind en steeds opnieuw
Zoals regelmatige golven die openbloeien

(eigen vertaling)

Sophia de Mello Breyner (1919-2004) werd geboren in Porto, maar kwam als studente naar Lissabon, waar zij is blijven wonen tot haar dood. Zij wordt gezien als de grand old lady van de Portugese dichtkunst en beschouwd als een van de belangrijkste dichteressen van het land. Zoals de vertaler opmerkte in het internationale poëzienummer van Kruispunt, waaruit de vertalingen afkomstig zijn: 'Uit haar werk spreekt een groot gevoel voor harmonie, ritme en schoonheid...' Zij publiceerde dertien dichtbundels. Meer informatie over haar is te vinden op:

Poetry International Web. De vertalingen zijn van de hand van Jef van Egmond.

Bron: DeContraBas - vertaalde poëzie KLIK HIER!

O Pais sem Mal  /  Het Paradijs

Um etnólogo diz ter encontrado  /  Een etnoloog zegt hen te hebben ontdekt / Entre selvas e rios depois de longa busca  / Na een lange zoektocht, tussen wouden en rivieren  / Uma tribo de índios errantes  / Een ronddolende indianenstam / Exaustos exauridos semi-mortos  / Uitgeput, afgemat, halfdood / Pois tinham partido desde há longos anos  / Want ze waren al jarenlang op pad geweest / Percorrendo florestas desertos e campinas  / Doorkruisten bossen, woestijnen en boerenvelden / Subindo e descendo montanhas e colinas.  /  Klommen bergen en heuvels op en af  / Atravessando rios  / Doorwaadden rivier na rivier / Em busca do país sem mal / Op zoek naar het Paradijs / Como os revolucionários do meu tempo  / En, net zoals de revolutionairen van mijn eigen tijd: / Nada tinham encontrado. / Niets hebben ze gevonden.

Sophia de Mello Breyner Andresen
Vertaling: Jef van Egmond

 
Haar beeld staat in het "Parque dos Poetas" in Oeiras (Lissabon)
 (KLIK HIER!)

Om te beluisteren
vergeet niet om eerst
de muziekspeler (rechterkolom)
te stoppen

Ó Gente da Minha Terra
Mensen van mijn land

Letra: Amália Rodrigues
Música: Tiago Machado

É meu e vosso este fado / Deze fado is van mij en jullie / Destino que nos amarra / Een noodlot dat ons verbindt / Por mais que seja negado / Hoe zeer dit ook ontkend wordt / Às cordas de uma guitarra / Door de snaren van een gitaar / Sempre que se ouve o gemido / Telkens als zich de klaagzangen / De uma guitarra a cantar / Van een gitaar laten horen / Fica-se logo perdido / Ben ik onmiddellijk verloren / Com vontade de chorar / En wil ik huilen / Ó  gente da minha terra / Mensen van mijn land / Agora é que eu percebi / Nu pas heb ik gevoeld / Esta tristeza que trago / Deze droefheid die ik jullie breng / Foi de vós que a recebi / Heb ik van jullie gekregen / E pareceria ternura / Door een schijn van tederheid / Se eu me deixasse embalar / Liet ik mij inpakken / Era maior a amargura / Daardoor groeide een bitterheid / Menos triste o meu cantar / En minder droef werd mijn gezang / Ó  gente da minha terra / Mensen van mijn land / Agora é que eu percebi / Nu pas heb ik gevoeld / Esta tristeza que trago / Deze droefheid die ik jullie breng / Foi de vós que a recebi / Heb ik van jullie gekregen...

(eigen vertaling)

Een oude zoniet de oudste fadolegende is ongetwijfeld Maria Severa. Zij werd geboren in de wijk Madragoa en verhuisde later met haar moeder naar de Mouraria. Zij groeide uit tot een ware mythe.

Fado gezongen door Argentina Santos, een fadista met een heel persoonlijke stijl die nog steeds optreedt in haar restaurant ‘A Parreirinha de Alfama'.

Om te beluisteren
vergeet niet om eerst
de muziekspeler (rechterkolom)
te stoppen

Letra: João Galhardo
Música: Raul Ferrão

"Maria Lisboa"

Letra: David Mourão Ferreira
Música: Alain Oulman

É varina, usa chinela,
Tem movimentos de gata,
Na canastra, a caravela,
No coração, a fragata.

Ze is een vissersvrouw op slippers,
Zij beweegt als een kat,
In haar mand, het karveel,
In haar hart, het fregat

Em vez de corvos no xaile,
Gaivotas vêm pousar.
Quando o vento a leva ao baile,
Baila no baile com o mar.

In plaats van aalscholvers in haar sjaal,
Strijken meeuwen neer.
Wanneer de wind haar ten dans vraagt,
Danst ze de dans met de zee.

É de conchas o vestido,
Tem algas na cabeleira,
E nas veias o latido
Do motor duma traineira.

Haar jurk is van schelpen,
Zij heeft algen in haar haren,
En in haar aderen klinkt het gebrom
van de motor van een vissersboot.

Vende sonhos e maresia,
Tempestades apregoa.
Seu nome próprio: Maria,
Seu apelido: Lisboa.

Zij verkoopt dromen en zeezichten,
Zij kondigt stormen aan.
Haar naam is Maria,
Haar roepnaam is Lissabon.

(eigen vertaling)

Fado Alfacinha(*)
Amália Rodrigues

(J.Slauerhoff - Custódio Castelo)

IV

Na fria planície me quedo em silêncio;
Um sol mortiço vai descendo a ocidente.
Pálida, a lua assoma ao firmamento.

Em fumos se expande a terra orvalhada.
Nos campos hirtos, sob o Verão quente
E fugaz, esconde-se o gelo eterno:
É o Inverno numa farsa de Verão.

Ainda se ouvem os chocalhos tilintar,
Ainda se avista o trilho irregular,
A carroça, essa, deixou de se ver.

Sim, tudo passa, desaparece...
E, embora inspire ternura,
O pouco que ficou
Não chega para viver.

Vertaling: Mila Vidal Paletti - Muziek: Custódio Castelo - Naam van de cd: O Descobridor (2002)

Maria Alice ( 1904-1997)

Haar echte naam was Glória Mendes Leal Carvalho, zij werd geboren in Figueira da Foz, groeide op in Vila Nova de Ourém en verhuisde op 14-jarige leeftijd naar Lissabon, na het overlijden van haar vader.

Zij was één van de eerste fadistas die haar stem op een plaat liet opnemen. Zij was tevens de eerste om dit te doen voor de platenfirma van Valentim de Carvalho, die het ‘Teatro Taborda” als studio gebruikte.

Perseguição
Achtervolging

(Carlos da Maia/Avelino de Sousa)

Se de mim nada consegues
Als je van mij toch niets kunt varwachten
Não sei porque me persegues
Weet ik niet waarom jij mij achtervolgt
Constantemente na rua
Constant in de straat
Sabes bem que sou casada
Jij weet dat ik gehuwd ben
Que fui sempre dedicada
Dat ik voor altijd trouw ben
E que não posso ser tua
En dat ik niet van jou kan zijn

Lá porque és rico e elegante
Slechts omdat jij rijk en elegant bent
Queres que eu seja tua amante
Wil jij dat ik jouw minnares wordt
Por capricho ou presunção
Als gril of om jouw ijdelheid te strelen
Eu tenho um marido pobre
Ik trouwde met een arme man
Que possui uma alma nobre
Met een edele ziel
E é toda a minha paixão
En hij is mijn grote passie

Como sentinela alerta
Zoals een alerte bewaker
Noite e dia sempre esperta
Ben ik dag en nacht steeds wakker
Na posição de sentido
Gericht op mijn doel
Eu sou, a todo o instante,
Ben ik, op elk moment,
Sentinela vigilante
Een attente bewaker
Da honra de meu marido
Van de eer van mijn echtgenoot

(eigen vertaling)

Hij werd geboren in Lissabon en woonde in Bairro de Campolide.

Hij begon als arbeider in een boekhandel, werd nadien tipograaf en ten slotte bibliothecaris in de "Torre do Tombo".

Op 15-jarige leeftijd zong hij reeds zijn eigen teksten en liet die horen op eender welk arbeidersfeest. Hij werd meestal begeleid door zijn jeugdvriend en kameraad, de gitarist Domingos Pavão. Zijn liederen gingen vooral over de liefde met de daarmee verbonden saudade en hij gebruikte de fado als middel om zijn politieke en sociale ideeën te verspreiden.

Fado de Lisboa

Lisboa, casta Princesa,
Lissabon, zedige prinses
Que o manto da realeza
Die het koninklijk gewaad
Abres com pejo
Verlegen openslaat
Num casto beijo;
Voor een kuise kus;
Lisboa tão linda és,
Lissabon je bent zo mooi,
Que tens de rastos aos pés
Aan jouw voeten ligt
A majestade do Tejo.
De majestueuze Taag
Lisboa das Descobertas
Lissabon van de Ontdekkingen
De tantas terras desertas
Van zoveel verlaten gebieden
Que deram brado
Die zichtbaar werden
No teu passado
Tijdens jouw verleden
De Lisboa tens a coroa
Lissabon heeft de kroon
Velha Lisboa
Het oude Lissabon
Da Madragoa
Van Madragoa
Quantos heróis tens criado!
Hoeveel helden heb jij voortgebracht!

(Refrão)
(Refrein)

Link naar vorig bericht: Ercília Costa, a Santa do Fado...

(Para ver a receita em portuguesa olha em baixa deste recado)

Pastei met bacalhau

Bacalhau: is gezouten, gedroogde kabeljauw, die eerst geweekt wordt  en daarna gepocheerd, ontveld en ontgraat. Reken voor dikke stukken zoute vis op 24 uur weektijd.
Het weken van gezouten kabeljauw: Spoel de vis onder kraan af om zoveel mogelijk zout kwijt te raken. Leg hem in een kom, voeg zoveel water toe dat hij helemaal onder staat en dek de pan af. Bij warm weer kun je de vis het beste in de koelkast laten weken. Ververs het water om de 3 – 4 uur, of hoe het uitkomt maar in elk geval minimaal een keer of vijf in totaal. 

1 kg aardappelen - 3 stukken geweekte bacalhau - ¼ savooiekool - 2 uien - 3 teentjes knoflook - 1 dl olijfolie - 1 laurierblad - 3 dl melk - 2 eetlepels boter - 2 hardgekookte eieren - 1 losgeklopt ei om te bestrijken - nootmuskaat - zout en peper naar smaak

1.    Schil de aardappelen en kook ze gaar in gezouten water. Pocheer de bacalhau gedurende vijf minuten in kokend water, ontvel en ontgraat hem en trek hem in stukken. Kook de bladeren van de savooiekool in hetzelfde water.

2.   Pel de uien en de knoflook, snij ze in stukken en laat ze goudkleurig bakken in de olijfolie samen met de laurierblaadjes. Voeg de bacalhau toe en breng op smaak met peper en zout. Draai de aardappelen door de passe-vite en voeg de melk en boter toe. Breng op smaak met peper en nootmuskaat

3.    Leg een laag puree op de bodem van een ovenschotel, gevolgd door een laag bacalhau, een laag savooiekool en de in schijfjes gesneden eieren. Eindig met een laag puree en bestrijk dit alles met het losgeklopt ei. Schuif de schotel bovenaan de oven op 200° C om te gratineren. 

Empadão de Bacalhau

1 kg de batatas – 3 postas de bacalhau demolhado – ¼ de lombardo – 2 cebolas – 3 dentes de alho – 1 dl de azeite – 1 folha de louro – 3 dl de leite – 2 c. (de sopa) de manteiga – 2 ovos cozidos – 1 ovo batido para micelar – noz-moscada para temperar – sal e pimenta q.b.

1.   Descasque as batatas e coza em agua temperada com sal. Escalde o bacalhau em agua fervente durante cinco minutos, limpe de pele e espinhas e lasque. Coza as folhas de lombardo na mesma agua.

2.    Descasques as cebolas e os alhos, lamine e aloure no azeite, juntamente com o louro. Junte o bacalhau e tempere com sal e pimente. Passe as batatas pelo passe-vite e junte o leite e am manteiga. Tempere com pimenta e noz-moscada.

3.   Coloque uma camada de puré no fundo do tabuleiro, de seguida uma de bacalhau, uma de lombardo e o ovo cortado às rodelas. Termine com um camada de puré e pincele com o ovo batido. Leve à parte superior do forno, a 200° C, para gratinar.

Cantar as Janeiras… Nieuwjaarsliedjes zingen…

‘As Janeiras’ (Nieuwjaarsliedjes), ‘cantar as Janeiras’ (Nieuwjaarsliedjes zingen) of ’cantar os Reis’ (Driekoningen zingen) is een volksgebruik in Portugal (vooral in het Noord-Oosten van het land). Groepjes mensen zingen in de straten over de geboorte van Jezus en wensen iedereen een Gelukkig Nieuwjaar. Deze groepjes gaan van deur tot deur en vragen de bewoners naar de overschot van de eindejaarsfeesten. Tegenwoordig wordt er geld gegeven.

Oorspronkelijk gebeurde dit enkel op 1 januari, nadien werd de ‘Janeiras’-periode verlengd tot 6 januari, en nog later tot Driekoningendag. Momenteel wordt er gans de maand ‘Janeiras‘ gezongen vooral in de steden.

De traditie wil dat vrienden of buren, met of zonder (volks-)instrumenten, samen een groepje vormen die van deur tot deur zingen door de ganse wijk.

Nadat het lied gezongen is wordt er van de bewoners verwacht dat zij ’Janeiras’ (=Nieuwjaarsgeschenken: kastanjes, walnoten, appels, worst, bloedworst, etc..) geven. Voor het gemak is het nu de gewoonte om chocolade en geld te geven, maar dat is geen de traditie.

Na de wandeling wordt de opbrengst onder de groepsleden verdeeld of eten zij samen het lekkers op.

De gebruikte nummers zijn overal bekend, alhoewel de woorden soms kunnen verschillen van streek tot streek. Het zijn eenvoudige liedjes die het kindje Jezus, Maria, Jozef en de gulle schenkers loven. Er bestaan ook liedjes om de degenen die geen ’Janeiras’ geven uit te schelden.

Se chove cheira a terra prometida
Als het regent ruikt het naar het beloofde land
Procissões têm o cheiro a rosmaninho
Processies hebben de geur van rozemarijn
Nas tascas da viela mais escondida
In de verborgen tavernes van het steegje
Cheira a iscas com elas e a vinho
Ruikt het naar 'iscas com elas'(*) en wijn

(Refrão)
(Refrein)
Um craveiro numa água furtada
Een anjelier in een dakkapel
Cheira bem, cheira a Lisboa
Ruikt goed, ruikt naar Lissabon
Uma rosa a florir na tapada
Een roos die bloeit in het park
Cheira bem, cheira a Lisboa
Ruikt goed, ruikt naar Lissabon
A fragata que se ergue na proa
Het fregat dat opstijgt vanuit de boeg
A varina que teima em passar
De visvrouw die haar waar wil verkopen
Cheiram bem porque são de Lisboa
Ruiken goed want ze zijn van Lissabon
Lisboa tem cheiro de flores e de mar
Lissabon heeft de geur van bloemen en de zee

Lisboa cheira aos cafés do Rossio
Lissabon ruikt naar de koffies op het Rossio
E o fado cheira sempre a solidão
En de fado ruikt altijd naar eenzaamheid
Cheira a castanha assada se está frio
Het ruikt naar geroosterde kastanjes als het koud is
Cheira a fruta madura quando é Verão
Het ruikt naar rijpe vruchten wanneer het zomer is

Teus lábios têm o cheiro de um sorriso
Je lippen hebben de geur van een glimlach
Manjerico tem o cheiro de cantigas
Basilicum heeft de geur van liedjes
E os rapazes perdem o juízo
En de jongens verliezen hun verstand
Quando lhes dá o cheiro a raparigas
Wanneer ze de geur van meisjes tegenkomen

(Refrão)
(Refrein)

Cheira bem, cheira a Lisboa (2x)
Het ruikt goed, het ruikt naar Lissabon (2x)

A fragata que se ergue na proa
Het fregat dat opstijgt vanuit de boeg
A varina que teima em passar
De visvrouw die haar waar wil verkopen
Cheiram bem porque são de Lisboa
Ruiken goed want ze zijn van Lissabon
Lisboa tem cheiro de flores e de mar
Lissabon heeft de geur van bloemen en de zee

(*) iscas com elas = een geurige schotel van gestoofde lever met aardappeltjes, wordt vooral in Lissabon geserveerd in tavernes

Vandaag overleed op 70-jarige leeftijd de Kaapverdische mornazangeres Cesária Évora.
Rust in vrede Grote Dame...

Lees meer via deze LINK.

 
Klik HIER voor
de volledige nieuwsuitzending van
zondagavond 27 november 2011
(Vanaf 33'45" wordt de reportage verdergezet
en hoor je, rond de 38ste minuut, 
een landgenote iets zeggen én zingen)

Mãe preta
Zwarte moeder

Letra: António Amábile (Piratini)
Música: Caco Velho

Pele encarquilhada
Carapinha branca
Gandôla de renda
Caindo na anca

Embalando o berço
Do filho do sinhô
Que há pouco tempo
A sinhá ganhou

Era assim que mãe preta fazia
Criava todo o branco
Com muita alegria
Porém lá na sanzala
O seu pretinho apanhava
Mãe preta mais uma lágrima enxugava

Mãe preta 2x

Enquanto a chibata
Batia no seu amor
Mãe preta embalava
O filho branco do sinhô

Mãe preta 3x

Zwarte moeder

Met een verschrompelde huid
Wit kroeshaar
En een kanten sjaal
Die tot op haar heupen valt

Schommelt ze de wieg
Van de zoon van haar Meester
Die onlangs
Door haar Meesteres werd gebaard

Dat is wat de zwarte moeder deed
Zij gaf de borst aan zijn witte kinderen
Tot grote voldoening
Terwijl in het slavenverblijf
Haar zwarte kind verstopt zat
Waarvoor de zwarte moeder vele tranen liet

Zwarte moeder 2x

Terwijl de zweep
Sloeg op haar geliefde
Wiegde de zwarte moeder
Het witte kind van de Meester

Zwarte moeder 3x

Zanguei-me com o meu amor
Ik maakte ruzie met mijn geliefde

Jaime Santos (música)
Linhares Barbosa (letra)

Zanguei-me com o meu amor
Não o vi em todo o dia
À noite cantei melhor
O fado da mouraria

O sopro de uma saudade
Vinha beijar-me hora a hora
P’ra ficar mais à vontade
Mandei a saudade embora

De manhã arrependida,
Lembrei e pus-me a chorar
Quem perde o amor na vida,
Jamais devia cantar!

Quando regressou ao ninho
Ele que mal assobia
Vinha assobiar baixinho
O fado da mouraria

Ik maakte ruzie met mijn geliefde
Ik heb hem vandaag helemaal nog niet gezien
Die avond zong ik beter
De fado van de mouraria

Een bries van een weemoedig verlangen
Beroert me elk uur
Om mij beter te voelen
Sloot ik mij af van dit verlangen

’s Morgens had ik reeds spijt
De herinneringen deden mij huilen
Want wie de liefde van zijn leven verliest
Kan nooit meer zingen

Wanneer hij terugkwam naar zijn nest
Floot hij minder luid
Hij floot heel erg zachtjes
De fado van de mouraria