Volgens 'Knack' waanden de vroegere grote bazen van de VRT, Tony Mary, Aimé Van Hecke en Bettina Geysen, zich in de periode 2005-2006, onaantastbaar. Hun onkostennota's getuigen van een leven vol luxe en genot.

Eén etentje springt sterk in het oog: op 29 maart 2006 gaf Mary 3019 euro uit bij het gerenommeerde Brusselse restaurant 'Comme chez soi' voor een diner met veertien mensen. Dat is 215 euro per persoon. Alles op kosten van de VRT natuurlijk. Dat wil zeggen: op kosten van de belastingbetaler.

Geysen, die amper een jaar voorzitter van de zieltogende Vlaamse Progressieven (vroeger Spirit) is, heeft na de bekendmaking van de onkostennota's ontslag genomen.
Onbegrijpelijk en tekenend voor een verregaande normvervaging is dat zij zich eerder slachtoffer dan schuldige voelt.

De politica staat nu terecht in het oog van de storm. Medelijden hoef je met dergelijke profiteurs niet te hebben. Maar het spijtige gevolg van dit focussen op Geysen is wel dat de Grote Graaiers, Mary en Van Hecke te veel buiten schot blijven.

van het algemeen Nederlandse krakelen wat luidruchtig twisten, kijven betekent. Krakeel is een volksetymologische vervorming o.i.v. kraken van het Franse querel(le) en het Latijnse querella (klacht, strijd). Pèrmeteeren is waarschijnlijk een verbastering van het Franse (se) lamenter (weeklagen, jammeren, zich beklagen). Iemand die zeurt pesjankelt. Het woord pesjonkelen heeft een heel andere betekenis: biddend rond een kerk of altaar gaan. De oorsprong ervan is te vinden in Portiuncula, de naam van een door Franciscus van Assisi herstelde kapel in de buurt van Assisi. In de 17^de eeuw werd er een barokke basiliek omheen gebouwd. Sedert de 14^de eeuw kon daar de zgn. Portiuncula-aflaat (een volle aflaat) eenmaal per jaar, nl. op 2 augustus (inwijdingsdag) worden verdiend. Later kon deze aflaat in elke parochiekerk op 2 augustus verkregen worden. Bèllen betekent morsen in het bijzonder met voedsel, slordig omspringen met  en is afgeleid van het zelfstandig naamwoord bèl (lap, flard). Meej de bèlkaawer raawen werd gezegd wanneer iemand bv. met een kruiwagen hooi het ‘s zaterdags netjes geharkte erf weer volslodderde. (Zich) begowen (begaaien) betekent slecht behandelen, toetakelen, bevuilen, bezoedelen. De uitdrukking diejen kan zich nogal begowen wordt ook gebruikt voor iemand die ongeremd eet, drinkt, feestviert.  Dalken en baaren drukken ongeveer hetzelfde uit: zich over moeilijk ,bv. slijkerig, terrein een weg banen. Taffelen ( en taffel, nen taffelêr) is een nevenvorm van tjaffelen , een frequentatief van het klanknabootsende tjaffen. Het betekent strompelen, struikelen, niet opschieten.

Keziejem voor loon komt van het Franse quinzième (vijftiende) en verwijst meer dan waarschijnlijk naar de uitbetalingsdatum  in het midden van de maand. Geroosterd brood heette gehèèsten broewet wat verband zou kunnen houden met het Duitse heizen (verwarmen). Ne gétgraacht is een sloot met drabbig, troebel water. Krèl(len) , gescheurde kleren, gescheurd weefsel, zou kunnen teruggaan op het Franse querelle (twist, krakeel). Ne nùts is een oets, mallejan, een wagen bestaande uit een as met twee hoge wielen en een disselboom om bomen en andere lange, zware lasten te vervoeren. Het woord komt van het Oud-Franse ostil, ustil (gereedschap, apparaat) en is ook verwant met hoefstal. E slop is verwant met sluipen en betekent nauwe doorgang, toegang tot een perceel. En hùbéd is het hoofdbed, voorend: de voren die aan het hoofd of het einde van het perceel dwars geploegd worden ten opzichte van de rest. Ne volêr (vooraard) is het voorste of achterste deel van een stuk grond waar bij het ploegen of eggen gedraaid werd.
----------------------------------------------------

 12 maart 2009: 'Een dorpsevocatie -Het Retiese landschap in woord en beeld' door Paul Stappaerts en Gust Adriaensen.

-------------------------------------

De uitdrijving op bevel van een rechter, van enkele honderden sans-papiers, uit een gekraakt, niet langer gebruikt  gebouw van Electrabel, en de weigerachtige houding om de asielzoekers ergens anders onderdak te geven, roepen hoe dan ook ernstige morele vragen op.

Electrabel en de rechtbank beroepen zich op een brandweerrapport om de ontruiming te verantwoorden. Maar het is duidelijk, zoals wel vaker het geval is, dat het doel de middelen heiligt. Veiligheidsoverwegingen worden ingeroepen om eigenlijk het materiële eigendomsrecht bruut te doen gelden. Ten nadele van asielzoekers die geen kant uit kunnen.

Het gebouw stond al een hele tijd leeg. Electrabel had en heeft het dus niet nodig. Ook de rechter weet dat. Toch houden zij geen rekening met de praktische en psychische problemen die hun bevel tot uitdrijving voor de asielzoekers, onder wie ook kinderen, veroorzaakt.

Dat honderden mensen na die uitzetting, ook nog eens uit een leegstaand schoolgebouw worden verdreven en slechts met veel moeite logies voor de nacht vinden in een gebouw van de ULB, geeft toch wel een bijzonder wrang en ontluisterend beeld van hoe er in een van de rijkste landen ter wereld, met hulpeloze medemensen wordt omgegaan.

De politici die voor enkele dagen moord en brand schreeuwden over de omvang van de koninklijke dotatie, systeem dat ze jaren geleden onder Dehaene zelf hadden ingevoerd, zwijgen tot nu toe in alle talen.

Pro of contra de monarchie, je kan alleen maar misprijzen voelen voor het gehuil van politici van de meest diverse pluimage. Want zijzelf of hun partijen hebben het dotatiesysteem voor de koninklijke familie goedgekeurd, dat nu, zoals het hoort in een rechtsstaat, gewoon wordt toegepast.

De man met de grootste en hypocrietste muil, is tafelspringer Pol Van Den Driessche. Wat hield deze senator(!?) tegen om al veel langer  zijn partij, de CD&V, onder druk te zetten of om zelf voorstellen tot verandering van het systeem in te dienen?

Nu huilt deze showman en 'royalty watcher' boven de andere  wolven in het bos uit . Zum Kotzen!

Het spel der kinderen
is een spiegel
die ons steeds opnieuw verraadt.
We zien onszelf
met onze kleine kanten.
We horen ‘t ruwe woord
de dreiging of de straf
of soms een klaterende lach.
Hij corrigeert voortdurend
onze ogen zo bijziende
wanneer hun blik
onszelf bestrijkt.

Nen brèùst duidt een stevig gebouwde kleuter aan. Mogelijk is brèùst een vermenging van brok (flink uit de kluiten gewassen) en borst (jongeling) Ne pagadder is een snaak, guit, soms ook een troetelnaam voor klein kind. Het woord gaat terug op het Spaanse pagador (betaler). En mowet is een dienstmeisje, meid. Het werd ook gebruikt als goedkeurend aanspreekwoord voor een inschikkelijk, dienstvaardig meisje. De oorsprong is het Middelnederlandse Martha , maerte, marte genoemd naar de dienstvaardige Martha uit het Lucasevangelie. E mèère?en (processiemeisje) is het verkleinwoord van maar(te) .Of van mère(aanspreektitel bij sommige orden van kloosterzusters). Dat is en as betekent een uitblinker, een bekwaam iemand. Aas, de één in bv. het kaartspel, komt via het Middelnederlandse aes (kleinste eenheid van gewichten of spel) uit het Latijnse as (eenheid van munten en gewichten, oorspronkelijk een rechthoekig stuk koper als standaardgewicht).

Op dezelfde dag werd bekendgemaakt dat Wannes Van de Velde en Miriam Makeba overleden zijn. Van de Velde na een slepende ziekte, Makeba plots na een concert in Italië.

Van de Velde was in Vlaanderen veel bekender dan Makeba maar had niet de internationale uitstraling van de Zuid-Afrikaanse zangeres.

Beiden echter hebben gedurende heel hun zangcarrière een kritische en vrije houding bewaard ten overstaan van mens en samenleving, machthebbers en ideologieën. Dat siert ze in hoge mate.

In deze bijdrage  besteed ik aandacht aan een aantal woorden die lichaamsdelen, aandoeningen, kledingstukken en personen met bepaalde (meestal negatieve) kenmerken aanduiden.

Het algemeen Nederlandse en buts betekent een puistje, builtje, bultje en komt van het Franse bosse. Zo goed als verdwenen is het gebruik van nen hèùst om een stevige buil in het bijzonder op het (voor)hoofd aan te duiden. Horst betekent in de eerste plaats hogergelegen grond, oneffen stuk land.  Ne padschaajter is waarschijnlijk een volksetymologische vervorming van paddenschieter of strontje, gerstekorrel  : een zweertje aan het ooglid ontstaan door ontsteking van een der kliertjes van de oogharen. De uitdrukking haj heej óp den hofpad gepiest betekent hij heeft een lopend oog, een prutoog.  Ne pol duidt een mollig handje aan en is verwant met het Middelnederlandse pulen, puylen wat zwellen betekent.

In het bijzonder op het ijs kon je en gatstaar vallen : een harde val op je achterste veroorzaakt een ster, een straalsgewijze barst.  De blikmjés is blikaars of ontvelling aan het zitvlak. Het woord is samengesteld uit blik : open, (van vel ) ontbloot en maars, een oud dialectwoord voor aars, anus. De liesstreek werd aangeduid door dunnen: ‘k hém paajn in men dunnen. De kuiten van de benen zijn de brôwen. De dialectische nevenvorm van het algemeen Nederlandse maar verouderde verzenen (hielen) is vès(sen). Het woord komt van het Middelnederlandse versen(e) en is verwant met het Latijnse perna (been, dij) en het Griekse pterna (hiel, ham). E plùddeke is een eerder onschuldige ziekte-epidemie

De dialectische uitspraak van moedernaakt is mójenèks. En pots( muts, pet zonder klep)  is de verkorte vorm van kapoets (monnikskap). Aan de oorsprong liggen het Duitse Kapuze en het Italiaanse cappuccio.  Een (korte) mantel werd soms wel eens (ironisch) ne paltó genoemd. Het is het algemeen Nederlandse woord paletot dat ontleend is aan het Frans. En kliêr is een gilet, vest. Mogelijk houdt het woord verband met het Franse collier uit  het Latijnse  collares (met betrekking tot de hals) . E zjipjen is een korte kiel voor mannen. Het zou een vervorming zijn van het Franse jupe (vrouwenrok). Ook  ne frak (jas) is Frans van oorsprong. Het Oud-Franse froc betekende monnikspij. In je jas- of broekzak hoort natuurlijk nen bollesdoek (zakdoek). Het eerste deel van het woord is buil (zak). Pollevie (hoge hak van een schoen) komt via het Spaanse polevi uit het Franse ponts-levis wat ophaalbrug, wipbrug , het meermalen steigeren van het paard(!) betekent.

          Gemengd zangkoor Retie

Recanti zingt het uit…

………………………………………………………………………………………………

Recanti nodigt u uit op ons afscheidsconcert.

We brengen een greep uit het rijkgevuld repertorium.

Wij hopen u daar te mogen begroeten.

Els Verwaest             sopraan

Krissie de Waard     piano

Marcel Onsia           algemene leiding

In de Sint-Martinuskerk  Retie

Op zondag 23 november 2008 om 15.00 u

Inkom : € 9,- (VVK: € 7,-; kinderen –12jr. gratis)   

Kaarten: 014/37.92.81

Op zaterdag 29 november luisteren we om

16.30 u de misviering op in de St-Martinuskerk     

De lózie (ozing) is het uitstekende dak boven de schuurdeur en de deur van het karhuis die haaks op mekaar naar de staldeur en de straat gericht stonden. René Stappaerts gaf de term als titel aan zijn in 1992 verschenen boek over Retie tussen 1900 en 1930. De nêre betekent dorsvloer en komt van het Latijnse area. De zult  komt van zulle (drempel, balk) en betekent in de Kempen de dwarsbalk waarin de bovenste uiteinden van de stalleepels (stalrepels) gestoken werden. De móld (moel) is een kneedtrog of een kist om het meel voor de dieren in te bewaren. De oorsprong van het woord zit in het Latijnse mulctra. En haagt duidt een ketting aan. Het zou kunnen verband houden met het Middelnederlandse hagedochte wat krocht, onderaards gewelf betekent en vaak geassocieerd wordt met kettingen en gevangenschap.

In deze aflevering behandel ik ook een aantal uitdrukkingen die met eten en drinken te maken hebben of waarin woorden die betrekking hebben op huis en huisraad voorkomen. Groewetoeweg meej e klawen bùksjen (groot oog met een klein buikje) wordt gezegd tot kinderen die meer trek hebben dan ze kunnen opeten. Ee?en lèk nen haajspower (heispitter): overvloedig eten. Iemand die de heide ontgon , leverde labeurwerk en had veel kracht en energie nodig. Meej hoewet(hoofd , kop) èn poewet (poot) ópee?en  betekent alles, tot het laatste restje opeten. Een persoon die bij het eten voedseldeeltjes in de buurt van de mond morst rédt teegen den dùrstaajl (rijdt tegen de deurstijl). Wie iets te warm drinkt of eet loopt grote kans de hôren van zen ziel te stoo?en.Wanneer je van een bepaald soort voedsel huiduitslag krijgt is dat ùtslag van inslag.  Heb je lang niet gegeten en heb je heel veel honger, dan ziede ze bótteren. Nog erger is het wanneer je het mènneke krégt of de gèrhónger (geeuwhonger). Geeuwhonger is de volksetymologische vervorming van gahonger wat plotselinge honger, flauwte betekent. Dat veel snoepen als een dure aangelegenheid werd beschouwd , zit verwoord in ne snoeper heej het nog draaj dôgen iejer óp as nen drinker.  En wees niet direct  erg ongerust wanneer je iets inslikt , want wa dùr de roeper gô, gôt dùr de poeper.

 Beteuterd kijken is kaj?en of ge de steel van ‘t pènne?en (pannetje) gestoewe?en (gestoten) hét. Iemand die wel ergens een grens stelt maar  accepteert dat een ander zelfs meer dan de helft van iets opeist kan zeggen. ik kan goed verdrôgen da ge in de hélft van ‘t béd ligt, mèr da ge ew dan nog in de sazie rolt ok ..  Wanneer je een buitengewoon knappe vrouw ziet, kan je zeggen :zoewe kunt g’er gén zwieje?en óp een kaaw moos. Heimelijk iemand afluisteren wordt zwaar aangerekend: bêter nen dief ôn de klink dan en lèùstervink. Als er mensen (kinderen) aanwezig zijn die iets niet mogen horen, wordt gewaarschuwd: er zén la?en ôn ‘t hojs. Om spijt of ontgoocheling te relativeren ,werd wel eens gezegd: Is da zund? Booter ôn ew gat smêren èn ew broewed druujeg ee?en, da’s zund. Als je ophoudt met werken wanneer je iets uitlegt kreeg te horen: klappen èn brawen (breien).

De tocht naar Valencia voert ons langs Benidorm. Een prachtig aangelegde laan, fonteinen, bloemperken. Rechts van ons de wal van torenhoge hotels langs de kust.

Valencia: een bruisende, indrukwekkende stad. Historische gebouwen bij de vleet: de kathedraal, de Torres de Serranos: een van de twee overblijvende stadspoorten uit de 14de eeuw, het beursgebouw la Lonja de la Sede, in 1996 door de UNESCO tot werelderfgoed verklaard, met de grote hal, de Sala de Contratacion, een enorme, rijkelijk versierde ruimte, die gedragen wordt door vele spiraalvormige zuilen, de Mercado Central, een van de grootste overdekte markten van Europa, het art- nouveaustationsgebouw.

Maar Valencia kan ook uitpakken met futuristische gebouwen. In de bedding van de omgelegde rivier de Turia, werd niet alleen een stadspark aangelegd, maar verrees ook de hypermoderne Ciudad de las Artes y las Ciencias, de stad van Kunsten en Wetenschappen, ontworpen door de beroemde Spaanse architect Santiago Calatrava. Verbijsterende architectuur!

                 Valencia es la tierra de las flores, de la luz y del amor. (Jose Padilla)

Op de terugreis vangen we in Avignon nog een glimp op van het Palais des Papes, dat boven de stad uittorent. Voorbij Dijon maakt het blauw plaats voor grijs en nog een aantal kilometers verder naar het noorden, valt de regen met bakken uit de lucht. Het is duidelijk: we naderen de heimat.