Pater Daniël Maes in ... Libanon
X/8
Vrijdag 17 juli 2015
Op het strand van de armen
Twee weekends moesten we met ons drie (fr. Jean, fr. David en ik) logeren in een leeg appartement in Adonis en gedurende de weekdagen kaarsen maken en bij de monniken van Elia logeren.
De eerse zondag wilden we in de late namiddag een uitstap maken naar de zee, slechts enkele kilometers verderop. Vanop de weg die stijl naar beneden loopt, kijk je over de huizen heen op de zee en je krijgt de vreemde indruk dat de zee veel hoger licht dan de weg. Lucht, aarde, water... alles is een puur geschenk, gratis gegeven voor iedereen. Paus Franciscus heeft het nog eens duidelijk gezegd in zijn recente encycliek Laudato si’. Helaas, heel de kust is hier ingepalmd. Wie van een heerlijk strand aan de Middellandse Zee wil geniegen, moet logeren in een van de grote hotels. Toch wezen enkele mensen ons een wegeltje door het struikgewas, langs waar we de zee konden bereiken om er een simpel, geïmproviseerd, klein stukje strand aan te treffen. Hetis jusit naast de elektrische centrale die massa’s zeewater opslokt en weer uitbraakt. Hier komen duidelijk alleen de armen. Jonge mannen zoeken eerst tussen de stenen een plekje om zich in te graven in het zand, met alleen hun kop boven. Dat is goed tegen spierpijnen. Daarna gaan ze zwemmen. Direkt hadden we contact met een drietal vrolijke kerels. Een van hen kwam uit het Syrische Banias. Uitgebreid leverde hij commentaar op het wereldgebeuren. Zijn vrouw en twee kleine kinderen waren nog in Syrië en hij zorgde hier met zijn werk voor het nodige geld. Toen hij vernam dat wij van Qâra waren vertelde hij dat een broer van hem als soldaat in Qâra gedood was. Een andere broer werd gekidnapt, kreeg dagen lang slaag en er werd voor hem een hoge som losgeld gevraagd. Omdat deze onmogelijk kon betaald worden en het lang duurde, werd de prijs flink verminderd. Uiteindelijk heeft deze man een van de twee huizen, die hij bezat, verkocht, een andere broer deed hetzelfde, de rest van de familie en vrienden hebben bijgelegd en zo kwam zijn broer vrij. Dan vertelde hij wat geen enkel persbericht mag schrijven: Baschar al Assad is veruit de beste leider. Als hij wegvalt is het met heel het Syrische volk gedaan. Toegegeven, deze man was een alawiet, zoals de president. Hij was verder overtuigd dat de leiders van Iran en Rusland veel verstandigere mensen zijn dan al die vechtjassen van Amerikanen en Europeanen samen. Ondertussen kwamen er nog twee koppels toe met een vislijn om bij vloed hun kans te wagen. We konden heerlijk pootje baden en zwemmen. Samen met die drie jonge mannen verlieten we weer dit strand, terwijl de zon als een vuurrode bol onder ging in het westen. We hebben nog net de zon zien zakken in de zee.
Geen elektriciteit maar wel licht!
Om de mensen aan licht te helpen wanneer de elektriciteit uitvalt, maken wij kaarsen, die lang genoeg branden voor een hele avond en nacht. Onze werkplaats, waar we de stiel leerden, was een kleine, lage, witgekalkte betonnen ruimte van ongeveer 12 op 4 m. Alles is voor handen maar ligt ordeloos door elkaar: volle dozen parafine-was, volle dozen afgewerkte kaarsen, lege dozen, plastiekzakjes van verschillende grootte om de kaarsen te verpakken en twee machientjes om de plastiekzakjes te dichten, een oude kapotte zetel en enkele plastieken stoelen. Eigenlijk een gezellig rommelkot. We werkten van 9.00 u tot 15.00 u zonder middagrust of koffiepauze. De fraters gingen voor mij ’s middags wel iets halen om te eten en eenmaal kwam de dochter van Tony, de kaarsenmaker, op bezoek en bracht croissants voor ons mee.
Ziehier hoe de twee kaarsenmachines werken. Onderaan zijn 400 bobijntjes (in de tweede machine 410) met draad voor de wiek. De draadjes lopen door 400 (410) koperen buisjes, verbonden met een grote vaste plaat met dus 400 (410) gaatjes. Op deze plaat wordt vloeibare parafine-was gegoten die de gaatjes vult. De parafine moet vodoende warm zijn om goed vloeibaar te worden en mag niet te warm zijn anders breken de kaarsen. Boven deze plaat is er eenzelfde plaat met even veel gaatjes, precies boven de eersten. Als de parafine-was stijf geworden is, worden de kaarsen elektrisch uit de koperen buisjes door de onderste plaat naar boven geduwd in de bovenste plaat. De onderste plaat en de koperen buisjes zijn nu leeg en kunnen opnieuw gevuld worden met parafine-was. Als deze was weer droog en hard geworden is, worden de draden (wieken) tussen de twee platen doorgesneden, de bovenste plaat wordt elektrisch (voor de tweede machine handmatig) open geklapt zodat de 400 (410) kaarsen er met de hand uitgenommen kunnen worden. Daarna kan de bovenste plaat weer naar beneden geklapt worden voor de volgende 400 (410) kaarsen. De twee machines kunnen dus 2 X 400 = 800 (2 X 410 = 820) kaarsen maken in één keer en twee beurten, dus samen 1.620 kaarsen. Verder staan buiten twee ketels. De eerste brengt voortdurend koud water onder de eerste plaat om de parafine-was te doen afkoelen. De andere ketel vangt het lauwe water weer op en geeft het terug aan de eerste ketel. Verder staat binnen een verwarmde ijzeren kuip die de reserve van parafine-was vloeibaar houdt. Tenslotte moet je voortdurend de bijna lege bobijntjes vervangen door nieuwe, anders maak je kaarsen zonder wiek. Hiervoor is er een machientje. Het vullen van een bobijntje duurt nauwelijks een minuut (tenminste als je ondertussen niet even in je haar moet krabben of je bril poetsen), maar je moet eerst het bobijntje goed op de machine bevestigen, de draad er juist oprollen en daarna de draad afsnijden. Bovendien zijn er 810 bobijntjes die elk op een ander moment leeg zijn. Als je dus wacht totdat gans de voorraad van bobijntejs op is, kan het best zijn dat die éne minuut gans de voormiddag in beslag neemt. Tenslotte kun je de grootte van de kaarsen bepalen, door onderaan een ijzeren staaf naar beneden of naar boven te kloppen. Ook de kleur van de kaarsen kun je aanpassen door de witte parafine-was te kleuren.
Als het dus in Syrië ooit vrede wordt kan iedereen hiermee kaarsen maken, de fraters lossen de onvoorziene problemen (hopelijk) wel op. Er zal dan geen stroomonderbreking meer zijn, zodat de kaarsen gebruikt kunnen worden om God te danken en Maria en de heiligen te eren om hun voorspraak.
Een pijnlijk meningsverschil met ... een happy end
Gedurende de werkweek waren we weer welkom bij de orthodoxe monniken van de heilige Elias. De overste is een beminnelijke bisschop en je kunt hem ’s morgens in korte broek zien de vloer dweilen of de planten water geven, terwijl hij in de litrugie in de schitterendste gewaden getooid is. Hij maakt dikwijls ‘s avonds ook het eenvoudige eten klaar. Na het avondgebed en het avondeten komen allen samen in de recreatie, ook de leken. Ieder doet zijn werk, maar men is samen. Een monnik en een leek zijn druk met elkaar in gesprek. Een andere monnik is met het meisje dat in het koor . meezingt, aan het overleggen over de liturgie. Een ander is met zijn laptop bezig.
Fr. Jean wilde graag over de scheuring tussen orthodoxen en katholieken praten. Wat daarop volgde had niemand verwacht noch gewild. Als katholieken kregen we meer dan de volle laag. Het ging over de eenzijdige invoeging van het “filioque” in de geloofsbelijdenis (dat de Geest komt van de Vader “en van de Zoon”), de verwoesting van Constantinopel en de grote hoeveelheid kostbaarheden, relikwieën en iconen die gestolen werden en nu in de Vaticaanse musea prijken; de misvorming (volgens hen) van de christelijke leer na de zeven eerste oecumenische concilies; het niet respecteren van de traditie in gebed en liturgie en het uitvinden van nieuwe vormen; de misbruiken in de katholieke Kerk van de 16e eeuw die geleid hebben tot een nieuwe scheuring, nu met de protestanten; de huidige wantoestand (volgens hen) van de katholieke Kerk die zich slaafs wil aanpassen aan de moderne tijd, te veel verbonden is met wereldse macht en politiek gezag, en veel meer rekent op haar financies dan op de heilige Geest. Ook verweten ze dat aan de paus van Rome een nagenoeg absolute macht gegeven werd. De frustraties over elk van deze onderwerpen was zo groot dat we niet eens een begin van een antwoord konden geven. En de stroom van verwijten aan de katholieke Kerk (en bijzonder aan ons als priester en religieuzen, die dit zogenaamd allemaal weten) bleef aanhouden tot ver over middernacht. Daarmee hebben we nu goed begrepen wat we vroeger teloops eens gelezen hadden over de berg Athos: het ergste wat die monniken daar kan overkomen is het bezoek van katholieken. En zo gingen we onze korte nacht in om de volgende dag weer kaarsen te maken.
De eucharistie wordt hier tweemaal per week plechtig gevierd: op woensdag en op zondag. De volgende dag was het woensdag. De monnik die het meest in het gesprek van gisteren betrokken was, kwam me in stilte zeggen dat hij zich gans de dag niet goed gevoeld had en gemerkt had dat de fraters geschokt waren, wat ik alleen maar kon bevestigen. Ik kon rustig zeggen dat ik het toch overdreven vond dat de katholieke Kerk alleen heel de schuld draagt van de breuk tussen oost en west en dat wij, als priester en religieuzen daarvoor het meest gestraft zouden moeten worden. De katholieke Kerk, zo zei ik, heeft inderdaad in de geschiedenis vele fouten en zonden bedreven en heeft nu dringend een innerlijke hervorming nodig. Ondans dit alles, ben ik overtuigd dat zij de ware Kerk van Jezus Christus is en blijft. De monnik antwoordde dat hij aan de fraters vergeving zou vragen, wat hij ook nog voor het begin van de “heilige liturgie” deed. En de eucharistie was werkelijk feestelijk met de zware basstem van ekele monniken, afgewisseld met een vrouwenstem. Er waren een 20 aanwezigen in de kerk, actieve orthodoxe leken (en dus drie katholieken, die niet mochten deelnemen aan de heilige communie, maar wel na de communie ook een stukje gewoon brood kregen zoals de anderen).
Het gesprek deze avond in de recreatie verliep in een heel andere sfeer. We konden ook enkele misvattingen over de katholieke Kerk, zoals die in de orthodoxie leven, rechtzetten. Het was een aangename gedachtenwisseling, waarbij ieder wel op zijn standunt bleef, maar veel meer genuanceerd. Een van de monniken zorgde ervoor dat we voortdurend thee konden drinken. We hadden zin om toch wat meer van de oosterse rijkdom te waarderen, zoals het het inwendig, voordurend gebed (Jezus-gebed) en de “metania” (knielen met het hoofd tegen de grond en de vingers plat op de grond, 1 x, 3 x of 33 x). Ons gezamenlijk besluit was: niet onze discussies zullen de eenheid van de Kerk bewerken maar de heilige Geest.













