ELFA (D)

Elsterwerdaer Fahrradfabrik   -- F.W. Reichenbach Gmbh.----Elsterwerda  Biehla ------Duitsland

ELFA = Elsterwerdaer Fahrradfabrik 

De Elsterwerda Fietsenfabriek (ELFA) was een bedrijf gevestigd in Elsterwerda, in het zuiden van Brandenburg , gespecialiseerd in de productie van tweewielers. Het productassortiment omvatte fietsen met en zonder hulpmotor, evenals motorfietsen.

Merken: AEGIR en CWR fietsen en motorfietsen en  ook ELFA fietsen en motorfietsen.

In 1890 opende de jonge koopman Carl Wilhelm Reichenbach, aan de hoofdstraat vlakbij het marktplein, een fourniturenzaak in Elsterwerda. Dit tijdperk van de toenemende mobiliteit zou Carl Wilhelm, geboren in 1860 in Dobra bij Liebenwerda, niet onopgemerkt voorbijgaan. Zijn eerste ervaring met fietsen was op een vélocipède (een fiets met hoge wielen). Het was geen gemakkelijke rit,  het rijwiel had massieve rubberbanden en men zat hoog boven de hobbelige wegen van die tijd. Maar dit deed niets af aan zijn enthousiasme voor het tweewielig vervoermiddel.

Oorsprong van de fietsenfabriek Elsterwerda:

CW Reichenbach begreep de tijdsgeest en was niet alleen in de fiets geïnteresseerd als  het nieuwe vervoermiddel, maar ook de interesse het vanuit zakelijk oogpunt was bij hem aanwezig. Al snel voegde hij een fietsenwinkel toe aan zijn fourniturenzaak, hij was vertegenwoordiger van de Brennabor-fabriek in Brandenburg.

Uiteindelijk verwierf hij een groter stuk grond in de buurt van het treinstation van Opper-Lausitz in Elsterwerda-Biehla, waar hij samen met Springer uit Lauchhammer, in een kleine nieuw gebouwde werkplaats, de "Springer en Reichenbach Fietsenfabriek" oprichtte. In 1894 produceerden zestien arbeiders er fietsen van het merk "Aegir “. Deze werden al snel populair in de omgeving. Slechts één jaar na de oprichting van de fietsenfabriek verliet de partner van Carl Wilhelm Reichenbach al het bedrijf, Reichenbach werd enige eigenaar. Vanaf dat moment werden de Aegir-fietsen geproduceerd onder de naam "Elsterwerda Fietsenfabriek CW Reichenbach ". De kwaliteit en betrouwbaarheid van de Aegir-fietsen leidden al snel tot een stijgende verkoop, die werd gewaarborgd door een stabiel en voortdurend groeiend netwerk van vertegenwoordigers. Voor arbeiders, die vaak lange afstanden moesten afleggen om te gaan werken in de dunbevolkte regio Neder-Lausitz met zijn opkomende bruinkoolwinning, werd de fiets steeds aantrekkelijker. Op vrije dagen bood de fiets het gezin de mogelijkheid tot onbeperkte mobiliteit. Leden van lokale wielerclubs kochten overwegend Aegir-fietsen en bewezen de betrouwbaarheid ervan in talloze zelfgeorganiseerde wegwedstrijden, maar ook in de wielerwedstrijden van de Duitse Wielerbond.

De fabriek werd voortdurend omgebouwd en uitgebreid, nieuwe werknemers werden aangenomen en de werkplaatsen werden gemoderniseerd. Het aantal dagelijks geproduceerde fietsen dat de fabriek verliet, nam toe, niet in de laatste plaats omdat nieuwe productiemethoden en dalende staalprijzen fietsen betaalbaar maakten, zelfs voor mensen met een kleiner budget. De markt kende echter in de daaropvolgende jaren perioden van verzadiging. De fabriek reageerde hierop door naaimachines, centrifuges en haar eerste motorfietsen in kleine series te produceren  en toe te voegen aan hun aanbod.

Maar hoe verliep de productie van individuele onderdelen voor fietsen en andere producten in een tijd van technologische omwentelingen? Carl Freigang, die later als meestertimmerman in de fabriek werkte, blikte terug op deze periode van verandering:" In 1905 zocht het bedrijf een jonge timmerman, en ik kreeg de baan. Een oudere glazenmaker, Ernst Graf, werkte al in de timmerwerkplaats. Er was genoeg werk, want er werd constant gebouwd. Na mijn militaire dienst van 1907 tot 1909 kreeg ik mijn baan terug. Er was veel veranderd. De timmerwerkplaats kreeg een grotere werkplaats, nieuwe machines, een fineermachine, en er werden twee extra timmermannen aangenomen. Er werd een grote voorraad naald- en hardhout ingekocht, en veel fietsonderdelen werden in hout geklemd en bewerkt. Het maken van modellen hoorde ook bij het werk... "

Zo'n 100 mensen produceerden in de fabriek in 1906 ongeveer 4000 fietsen. Tegelijkertijd werden er naaimachines geproduceerd. Er waren modellen voor thuisgebruik, maar ook luxe modellen en naaimachines voor kleermakers. Er konden jaarlijks tot wel 2000 naaimachines van verschillende modellen worden verkocht. Daarnaast hadden ze een reparatiewerkplaats waar niet alleen fietsen, maar af en toe ook motorfietsen werden gerepareerd.

De producten van de fietsenfabriek in Elsterwerda-Biehla hadden een goede reputatie opgebouwd. Sinds de oprichting van het bedrijf werd er enorm veel waarde gehecht aan de betrouwbaarheid en kwaliteit van de geproduceerde Aegir-fietsen. Oprichter C.W. Reichenbach begreep immers het belang van deze eigenschappen in de concurrentie met andere fietsmerken zoals Brennabor, Opel, Diamant en Dürkopp. Uiteindelijk was het essentieel om de verkoop te garanderen en uit te breiden. Er waren overal fietsenfabrikanten ontstaan, die allemaal een deel van de gestaag groeiende fietsenmarkt wilden veroveren. Het gestaag groeiende en strak georganiseerde verkoopnetwerk zorgde voor sterke verkoopcijfers. Desondanks waren er ook perioden met mindere zaken. Schommelingen in de verkoop werden snel opgevangen door het productassortiment uit te breiden, waardoor deze producten ook marktaandeel wonnen.

De fabriek reageerde op de eerste veranderingen in het straatbeeld als gevolg van de opkomst van de motorisering door kleine series motorfietsen te produceren. Deze eerste motorfietsen, net als de fietsen, droegen de naam "Aegir" op de zijkanten van de tank.

Eerste Wereldoorlog

In 1914 was de dagelijkse productie gestegen tot 100 fietsen. Met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog kwam de productie vrijwel tot stilstand. De geschoolde arbeidskrachten ontbraken omdat ze in militaire dienst waren getreden. De fietsverkoop stagneerde. De vraag naar alles wat de oorlog aan het front verbruikte maakte een verschuiving in de economie noodzakelijk en daarmee een verandering in het productieprofiel van de fietsenfabriek in Elsterwerda-Biehla. De fabriek leverde nu legerfietsen, draaide granaten, produceerde machinegeweersteunen en spiraalpalen voor prikkeldraadversperringen. Gedurende de hele oorlog werden producten aan het leger geleverd.

Na het einde van de oorlog in 1918 kon de productie weer worden teruggebracht naar het oorspronkelijke doel. Toen een volledig functionerend distributienetwerk zorgde voor een toename van de verkoop, konden de aanvankelijke moeilijkheden bij de productieomschakeling worden overwonnen. Oude handelsrelaties in het buitenland werden nieuw leven ingeblazen. Fietsen werden nu verkocht onder de namen "Aegir" en "CWR", die opnieuw hun oorsprong in termen van technologie en kwaliteit benadrukten, niet alleen binnen het Duitse Rijk, maar ook in de Baltische staten, Denemarken en Nederland. Er ontstonden zelfs verkoopkansen in Afrika en Zuid-Amerika.

De naoorlogse onrust van 1919-1920, met de bijbehorende politieke ontwikkelingen, zorgde voor hernieuwde beroering. Een grote staking na de Kapp-putsch hield de fabriek op scherp. Tijdens deze staking bestormde een subcomité van arbeiders het pand en confisqueerde een auto en zestien fietsen. Deze obstakels werden echter overwonnen en in de daaropvolgende jaren stabiliseerde niet alleen de economische ontwikkeling in de omliggende regio Neder-Lausitz, maar ook bij de "Elsterwerda Bicycle Works CW Reichenbach". De fabriek beleefde haar gouden tijdperk.

Door omvangrijke verbouwingen werd de fabriek in 1924 aanzienlijk vergroot. De binnenlandse verkoop in Duitsland bleek echter problematisch vanwege de torenhoge inflatie. Eind november werd de fabriek vervolgens getroffen door een verwoestende brand die grote delen van belangrijke werkplaatsen in de as legde.

Maar zelfs in deze situatie toonde Carl Wilhelm Reichenbach energie en vooruitziendheid. De wederopbouw begon onmiddellijk. Beschadigde delen van de fabriek werden verplaatst naar andere, soms tijdelijke, panden. Machines en gereedschap die door de brand verloren waren gegaan, werden vervangen. Alle beschikbare middelen werden ingezet om de brandschade te herstellen en bakstenen te hergebruiken. De lokale bouwbedrijven Berndorf uit Biehla, evenals Reiche & Hoffmann en Erfurth & Jacob uit Elsterwerda, werden ingeschakeld en hadden binnen enkele weken, in februari 1925, niet alleen alles herbouwd, maar ook gemoderniseerd en ruimer gemaakt. De nieuwe, verbeterde mogelijkheden, de gestabiliseerde markt en de daaruit voortvloeiende omzetstijging zorgden ervoor dat de fietsenfabriek in Elsterwerda datzelfde jaar een nieuw hoogtepunt bereikte. Er werkten nu zo'n 400 mensen en er verlieten dagelijks ongeveer 200 fietsen de fabriek. Het aangrenzende pand, met een kleine herberg en een bowlingbaan, werd door het bouwbedrijf Reiche & Hoffmann aangekocht en omgebouwd tot een bedrijfsrestaurant.

Hoewel Carl Wilhelm Reichenbach en de fietsenfabrikant uit Elsterwerda in het verleden terecht hadden vertrouwd op de productie van hoogwaardige fietsen om de toekomst van de fabriek en haar werknemers veilig te stellen, rezen hierover in de late jaren twintig steeds meer twijfels. Het bedrijf had zijn productaanbod weliswaar al uitgebreid met naaimachines, centrifuges en kleine motorfietsen, maar de productie van de beproefde en populaire Aegir- en CWR-fietsen bleef de ruggengraat van de onderneming. Verbeterde productieprocessen, gunstige staalprijzen en een gestaag toenemende productie van grote fabrikanten transformeerden de fiets echter tot een massaproduct. Aan het einde van de jaren twintig betaalden kopers aanzienlijk minder voor een fiets dan twintig jaar eerder. En... de steeds populairder wordende "gemotoriseerde fiets" werd een serieuze concurrent. Om de toekomst van de fabriek, ondanks het huidige productieniveau, veilig te stellen, was het essentieel om in te spelen op de veranderende situatie op de wegen in Duitsland en Europa.

Na zorgvuldige overwegingen, zich bewust van de veranderende marktsituatie en tevens het potentieel van de fietsenfabrikant in Elsterwerda-Biehla erkennend, introduceerde Carl Wilhelm Reichenbach in juni 1928 de motorfietsenproductieafdeling in de fabriek. In de herfst reden de eerste motorfietsen al rond, die vanaf dat moment onder de merknaam "Elfa" werden verkocht. Elfa-motorfietsen veroverden al snel niet alleen de harten van gewone motorrijders, maar ook van motorsportliefhebbers onder jongeren. Naast de krachtige motorfietsen werden ook kleinere gemotoriseerde fietsen steeds populairder. Hun voordelen waren betaalbare mobiliteit en gebruiksgemak, waardoor ze zelfs geschikt waren voor vrouwen. De gepubliceerde testrapporten van de "Elfa"-testritten bevestigden de betrouwbaarheid, robuustheid, het onderhoudsgemak en het rijplezier van de motorfietsen uit Elsterwerda-Biehla. Het motto van oprichter Carl Wilhelm Reichenbach wierp zijn vruchten af, en na de Aegir-rijwielen waren ook de Elfa-rijwielen hard op weg om naam te maken. De productie van deze fietsen en motorfietsen vond begin jaren dertig plaats onder totaal andere omstandigheden dan tijdens de oprichting van het bedrijf. Het merendeel van de afgewerkte fietsen en motorfietsen werd niet lokaal verkocht, maar geleverd aan een wijdverspreid netwerk van verkooppunten. De verbinding met het station Elsterwerda-Biehla bleek vanaf het begin gunstig voor het transport. De verzendklare fietsen, verpakt in dikke stroken papier en soms zelfs gedemonteerd in onderdelen, werden per smalspoorlijn of vrachtwagen naar het laadperron van het station vervoerd. Motorfietsen en gemotoriseerde fietsen werden zelfs in hun eigen houten kratten verzonden.

Vanaf 1929 werden er ook Elfa- fietsen geproduceerd, de productie van Aegir -fietsen ging tot 1931 door.

Net als veel andere Duitse bedrijven ondervond ook dit bedrijf echter de gevolgen van de Grote Depressie. Eind 1931 vond er een grote ontslagronde plaats in de fabriek. Net als bij andere rijwielfabrikanten daalde de verkoop sterk en moest het personeelsbestand drastisch worden ingekrompen. Hoewel het bedrijf bleef vertrouwen op de fietsenmarkt, dreigde er een noodlottige periode voor de Elfa-motorfietsen vanwege de algemene ontwikkelingen in de motorfietssector. De Elfa-motorfietsen waren degelijk gebouwd en populair bij klanten, niet in de laatste plaats vanwege hun zeer betaalbare prijs, maar de distributie ervan werd steeds moeilijker.

Nadat de economische crisis van midden jaren dertig grotendeels was overwonnen en de verkoop van de producten van de fabriek steeds beter verliep, nam het aantal werknemers in de fietsenfabriek in Biehla weer toe. Modelupdates aan de geproduceerde fietsen en lichte motorfietsen bleven beperkt tot kleine technische aanpassingen. Terwijl de lichte motorfietsen vertrouwden op de beproefde combinatie van een robuust, in eigen huis geproduceerd frame en de 98cc-motor van Fichtel & Sachs, bood de fietsenfabriek een breed scala van producten aan, waaronder extra stevige bagagefietsen.

Nadat Carl Wilhelm Reichenbach in 1933 de leiding van de fabriek aan zijn zoon Erich had overgedragen, konden klanten in de volgende brochures nu "Elsterwerdaer Fahrradfabrik / EW Reichenbach GMBH" lezen. De focus van de productie en de verkoop zelf veranderde weinig.

In 1939 telde de fabriek zo'n 500 werknemers en personeelsleden. De productie van de populaire fietsen en lichte motorfietsen kende een goede afzet. Doch  het jaar 1939 zou echter het laatste productiejaar worden van de "Aegir" en "Elfa's". Vijfenveertig jaar vervoerproductie in Elsterwerda-Biehla behoorde tot de geschiedenis.

Tweede Wereldoorlog

Met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd de productie echter opnieuw omgeschakeld naar de totale oorlogsproductie. Al halverwege de jaren dertig  was de fabriek begonnen met de productie van wapens. Geschoolde arbeiders werden vervangen door ongeschoolde arbeiders, maar de productiedoelstellingen werden desondanks gehaald. Dit was alleen mogelijk dankzij een nieuw opgezette opleidings- en scholingsstructuur. Niemand had kunnen voorzien dat deze oorlog het einde van een tijdperk zou betekenen. Op 19 april 1945 werd de fabriek tijdens een bombardement op de stad, door Brits-Amerikaanse bommenwerpers, verwoest. Carl Wilhelm Reichenbach heeft deze noodlottige dag niet meer meegemaakt, hij was al op 17 mei 1937 in Elsterwerda-Biehla overleden.

Na de oorlog werd de verwoeste fabriek herbouwd, maar de rijwielproductie werd niet hervat. In plaats daarvan produceerde het bedrijf producten die nodig waren in het naoorlogse tijdperk. Later herwon het bedrijf zijn reputatie door melksystemen te produceren onder de naam "Impulsa" en deze wereldwijd te distribueren.

Tot minimaal 1945 Elsterwerdaer Fahrradfabrik EW Reichenbach GmbH

Circa 1946 tot 1948 Elsterwerda Fietsenfabriek, Elsterwerda, een bedrijf van de industriële werken van de deelstaat Saksen-Anhalt

Vanaf 1948 VEB Elfa

Vanaf 1970 VEB Impulsa

De naam ELFA is onlangs nieuw leven ingeblazen als fietsmerk door een klein bedrijf uit Dresden . Hun focus ligt op fietsen met een klassiek ontwerp en moderne kenmerken.

https://oldtimer-ek.de/die-45-jaehrige-fahrzeugbau-geschichte-elsterwerda-biehla

https://de.wikipedia.org/wiki/Elsterwerdaer_Fahrradfabrik