Aanloop naar de Art Nouveau

Om tot de Art Nouveau te komen moeten we even terug in de tijd en naar Engeland waar een
afscheiding van de traditionele kunsten in gang werd gezet door een groep kunstenaars
" de prérafaélieten". Deze periode valt al dan niet toevallig samen met de industriéle
revolutie die in Engeland op gang is gekomen en die uiteraard een sfeer van vernieuwing
teweeg brengt. De keerzijde van de médaille is de grote werkloosheid die hiermee gepaard
gaat. Vele tienduizenden arbeidsplaatsen van ambachtslieden gaan door de massaproduktie
verloren. Er ontstaan daarentegen "communes" (the art and craft movement) onder leiding van o.a.William Morris die een deel van die ambachtsmannen verenigt, met de bedoeling om aan een degelijke prijs iedereen de gelegenheid te geven kunstvoorwerpen te kopen. Iets wat volledig onmogelijk is gebleken.De handenarbeid bleek al vlug veel te duur, waardoor die voorwerpen voor de doorsnee burger onbetaalbaar werden en verzamelobjekten voor rijken.
Het zou ons te ver leiden om in te gaan op de kunsttakken en handel die hierdoor in Engeland is ontstaan. (bv. de liberty style met kunstenaars als Archibald Knox...)
Ik beperk me daarom tot de onderlinge contacten die er waren tussen Engelsen en kunstenaars
op het vaste land die mee de Art Nouveau tot stand hebben gebracht.
Eén van de voornaamste elementen in het verspreiden van de "New Style" zoals dat in Engeland werd genoemd, is het tijdschrift " The Studio". Dit blad verscheen maandelijks in tal van Europese landen, zoals België, Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk. Het verscheen voor het eerst in de maand april 1893. De uitgever Charles Holme bezat een enorme verzameling Japanse kunstvoorwerpen en prenten o.a. van de wereldberoemde Hokusai! Tal van kunstenaars uit alle werelddelen op gebied van teken- en schilderkunst, meubelen, keramiek ... leverden hun bijdragen in dit kunstblad. Hierdoor werd de invloed van de Japanse kunst zeer belangrijk in de Art Nouveau.( het Japonisme). Het dient vermeld dat overal in Europa tal van kunsttijdschriften hun bijdrage tot de vernieuwing in de kunst hebben bijgedragen.
Eén van de voornaamste op dat gebied was het tijdschrift "Jugend" in Duitsland en "Ver Sacrum" in Oostenrijk. In eigen land werd " Onze Kunst" zeer gewaardeerd.
Voor het eerst viel de naam " Art Nouveau' bij de opening van de winkel van de kunstverza-
melaar Samuél Bing, te Parijs die deze naam aan zijn zaak gaf. Bing verkocht kunstvoorwerpen van zowel Franse kunstenaars uit Parijs, Nancy.. en Engelse meubelmakers en/of zilversmeden .Hij was eveneens een verzamelaar op het vaste continent van Japanse kunst (vooral prenten).
Andere belangrijke elementen waren de persoonlijke kontakten tussen de kunstenaars en kunsthandelaars onderling. De wederzijdse uitwisseling van kunstvoorwerpen en idéen tussen William Morris en de luikse meubelmaker Gustave Serrurier mogen zeker niet onderschat worden. Serrurier (later Serrurier-Bovy) stichtte vanuit zijn zaak te Luik filialen in Brussel en Parijs. (Zijn leven en werk zou al een interessant artikel kunnen opleveren.)
Verder was de vriendschap tussen Fernand Knopff en de laat-prérafaéliet Edward Burne Jones
een pluspunt voor het symbolisme . Beiden sierden regelmatig het tijdschrift The Studio met
hun litho's. Deze strekking in de schilder- en tekenkunst met Knopff, Toorop, Burn Jones, Klimt, Aubrey Beardsley, Mucha, Walter Crane is nauw verwant aan de Art Nouveau
Tot hier een zeer beperkte bijdrage wat het ontstaan van de Art Nouveau betreft op gebied van de toegepaste kunst. Nog tal van kunstenaars, zoals Daum, Gallé, Majorelle, Gruber,Prouvé...voor glas en meubelen in Nancy. De Pragenaar Alfons Mucha die het grootste deel van zijn kunstenaarsleven in Parijs vertoefde leverde een niet onbelangrijke bijdrage tot de affichekunst en verzorgde de ontwerpen voor de optredens van Sarah Bernard.
Niet alleen in de toegepaste kunst was de vernieuwing ingezet, ook en vooral in de architec-
tuur kwam een totaal nieuwe trend op gang. Hierin waren onbetwist de belgische architecten dé smaakmakers.
Dit hoofdstuk wil ik voor een volgende bijdrage voorbehouden.
Jos









