wanneer

Een gedicht van Herman de Gorter 1864-1924

Overpeinzing na het lezen van Einstein's theorie

I

De drie laatste begrippen in 't heelal,
Die nog vast stonde' in dat donker kristal,
Tijd, ruimte, massa, zijn dat dus niet meer.
Ze zijn beweeglijk en - als alles - teer.

Welk een gedachte! Welk een nieuw geluk!
Welk een bevrijding van een hoge druk!
Welke slagen toegebracht aan een God,
De laatste slag, vernietigende God!

Er is dus in 't heelal niets absoluut.
Een tirannie van één bestaat er niet.
Van enkelen is ook geen heerschappij -
Allen zijn gelijk, slechts 't geheel is vrij.
Maar dit is eindeloos in tijd.....

Welk een steun voor het machtig socialisme,
En voor het gouden eeuwig communisme!

Een gedicht van J.P. Heije 1809-1976

Een gedicht van Gerrit C. van 't Hoog 1869-1951

VERLANGEN

Er brandt een huis in 't donker van de nacht,
ik zie de vlammen aan de horizon,
en rond het laaiend vuur - losband'ge kracht,
die, niet bewaakt, haar vrijheid weder won,-

zie 'k vele mensen, klein en zwart, bevracht
met luttel water, of dit doven kon
van 't vuur de brede, majestueuze kracht,
waarmee het rossig blank ten hemel klom!

Zo ligt mijn ziel te branden van verlangen,
de vlammen hoog en wild ten hemel stijgend,
als grote, vuur'ge, opwaarts gaande slangen;

en popjens van verstand en rede, hijgend
zich reppen, om wat blussingsvocht te langen....
maar 't vuur verheft zich, machtig groot en zwijgend.

Een gedicht van  V. de Meyere 1873-1938

LIED.

Zie, mijn liefste, zoet en zacht,
hoe de nacht
't bleke licht van al zijn sterren
levend, bevend, vallen laat
op 't gelaat,
van zó hoog en van zó verre!

Schijnt dees nacht ook eens zo lang
voor wie bang
eigen droefnis uit moet wenen,
wie met liefde 't hart volgiet,
ach, hij ziet
de uren vlieden om zich henen;

en hij houdt de zaligheid,
die de tijd
uit zijn handen zoekt te ontstelen,
dichter aan zijn borst geprangd,
en verlangt
zelfs aan de uren te bevelen!

Zie, mijn lief, 't is of de maan
stil blijft staan,
nu haar licht ons aangezichten,
alsof 't werd een licht-festijn,
meisken rein,
met haar stralen komt verlichten.

Zoveel lichtheid in mijn ziel
flikrend viel
van die lichtheid om ons beiden,
en nog licht en laait de glans
heel en gans,
onverminderd alle zijden!

Lief, ach spreek nu ieder woord,
als 't behoort,
met een lach vol zaligheden!
Ik uw helle woordenval
vangen zal
in mijn ziel, mijn aangebeden!

En daar levend blijven zal
eeuwig al
't blindend goud van uw gedachten,
als een schoonheid, die me viel
in de ziel,
als mijn ziel naar schoonheid smachtte.

Goede nacht en wijk nog niet!
't Liefdelied
is zo ras niet leeggelopen!
Hoor, met nieuwe wonne spuit
zijn geluid,
als met gouden klanken, open.

Ei, reeds komt de dageraad!
Liefste, laat
zachtjes-aan, in 't lichte dagen,
't hoofdje zinken naast mijn hoofd.
Ach, geloof:
groter weelde zal nog dagen!

0, de kussen, die ik vond
op uw mond
en die in mij blijven leven,
zijn beloften voor de nacht,
die ons wacht
met nog schoner, laaier leven!

Een gedicht van Karel Scharten 187801950

L1CHT-SPEL1NG.

Het noodweer week, en onderdoor de donkere,
zo dikke wolken-dam, dat de avond scheen
gezonken in de vroege middag, blonk er 'n
reep wit-blakende zonne-hemel heen!

De zacht-gelende lamp lijkt vreemd verlaten
van 't schemeren, waar zij de kern van was;
't wit licht slaat binnen! Zie, hoe bleek zij staat en
sterft in goudig gesmeul en grijzige as.. .

Maar jij, bij dit altaar, jij wordt een wonder,
mijn herelijke vrouw! Is niet je wang
in 't kwijnend gloeien zacht rood-goud, wijl blonder
d'aêr blauwig blankt in 't witte licht-gezang?

Je ogen schijnen, bij die wondere speling
van glanzen, in gelij ke klaarheid uit;
't ziek lamplicht smelt, en in al wijd're streling
zie, hoe de zon je lieve hoofd omsluit!

Een gedicht van W.L. Penning 1840-1922

Z0MERNACHT.

Waar terzijde
golfjes glijden,
blinken in de starrengloor,
onder over-
hangend lover
zit de guile wijngod vóór.

Guller blonk er
in 't halfdonker
dezer gaarde een teder oog...
Liefde! u schenke
't warm herdenken
't eerste lied na d' eerste toog!

Eenzaam lijden,
saam verblijden,
geurt, gelouterd, lieflijk voort;
wensen wekkend
en ontdekkend
door het fris gezongen woord.

Diep gevoelen,
rein bedoelen,
stijgt, in liedren zonder klacht,
op het fluisterend
medeluisterend
koeltje in luwe zomernacht.

Een gedicht van H.C. Rümke 1893-1967

DE STAD

1.

Uit donkre gang van het station
uit dompe mensenmassa kwam ik in het licht;
daar sloeg de felle zon in mijn gezicht
ik stond er stil en knipte met de ogen…
Daar was het plein, de brede straat met hoge
gebouwen, daar was beweging:
fel door elkander was het woelen
trams en auto’s in koele
schuiving glijden aan
tussen de mensen, die, zich reppend, gaan.

Het was de vreugde om de sterke dag
die ik over de stad en de mensen zag
De blijdschap lag over allen: zij wisten het niet.
De blijdschap was in mij… kend’ ik het verdriet
van de velen die daar gingen?
Zij gingen in het licht; ik zag hen gaan;
dat was genoeg…. In blijdschap bleef ik staan.

2.

De stad verdwaast in ‘t violette licht,
gemsten uit de hooggehangen bollen
is vol tumult van claxons, trams en hollen
van mensen naar ‘t trottoir, schrik op ‘t gezicht
voor schreeuw van auto, die op hen gericht,
heeft scherp haar ogen… Zie hoe vreemd gezwollen
In het ontsteld gelaat der stad... In dolle
driftkamp van leven werd het Zijn ontwricht.

Krankzinnig is de stad, toch groots en prachtig,
het zwaar bewegen in de volle straten,
waar mensen gaan van duister’ angsten drachtig.

Zij voelen om zich wringen, wreed, oerkrachtig,
het onmeedogend leven, dat verwaten,
en donker dreigend, stuwt hen oppermachtig.

De afgelegde weg (1934)

Een gedicht van Prosper van Langendonck 1862-1920

SONNET.

Op 't wilde golven van mijn boezem gaat
de deining van mijn donkere gedachten,
onstuimig zwellend in dees nacht van haat
en razernij, met ongekende krachten,

en stijgerend ten hemel op, al 't kwaad
hem tegenloeiend, dat ze aan mij volbrachten,
al wat mijn ziel met grimmige onmacht slaat
en naamloos leed, dat niemand zal verzachten.

En lijk de storm aan 't toppunt van zijn kracht,
zijn duizend stemmen breekt in ene, éne
oneindge kreet van woede en toch weer zacht

gaat strijken en aan 't strand in kreunend stenen
uitsterven, zink ik neer uit al die kracht,
in hopeloos gebed en machtloos wenen.

Een gedicht van Frederik van Eeden 1860-1932

Maar daar is Lijden schoner dan de Dood

Maar daar is Lijden schoner dan de Dood, -
Want niet om niet wordt 't mensenhart vertreden,
De brand der zielen is het morgenrood
Waaruit licht-stil zal dagen Hemelvrede.

Des Vaders Strijd en Zijn Vertwijf'ling groot
Wordt in het hart der kind'ren uitgestreden,
Híj wordt verheerlijkt door de Zielen-nood
Der martelaren, die Zíjn Naam beleden.

Gedenk dan, Kind! eer Gij te sterven vraagt,
Dat doden God géén ere kunnen geven,

Maar slechts wie 't Lijden voor den Eeuw'ge draagt,
Die líever U moet zijn dan Dood of Leven,

Daar er een God is, die zelf Lijder heet
En heerlijk Heil zal maken uit Uw Leed.

De Nieuwe Gids, jrg 5 (1890)

Een gedicht van Frans Bastiaanse 1868-1947

Zomer

Ik zat waar zon op 't warme water scheen
En gele bloemen bloeiden aan de kant;
Het grazend vee ging door de weiden heen,
De zomerlucht hing walmend over 't land.

De wilgen waren zilverbleek en stil
Voor 't stralend blauw, van wolk en nevel vrij;
Een glazenmaker vloog, met lichtgetril
Op 't parelmoerig vleugelgaas, voorbij.

De schuwe vissen, in 't koeldonker diep,
Verschoten snel, of stonden lang op wacht,
Waar d'aarde zich, in beeld, nog schoner schiep,
Dromend de zomerdroom van eigen pracht.

En over 't hooiland, waar een wagen stond
Met vers-groen gras te geuren in de zon,
En verder waar het drachtig korenblond
Met brede golving boog ten horizon,

Tot waar een scheem'rend bos zich flauw verhief,
De wereld wegsmolt in der hemelen gloed,
Dreef mijn gedacht, hoe schoon de dag was, lief
Uw schone ziel verlangend tegemoet.

Illustratie: Een glazenmaker vloog, met lichtgetril Op 't parelmoerig vleugelgaas, voorbij.

Een gedicht van Frederik van Eeden 1860-1932

Beproeving

Helaas! helaas! de wrede smart
Wil zelfs geen dichter sparen-
Dat moest mijn teder vaderhart
Op bitt're wijs ervaren.

Hij, die ons allen heeft gewrocht,
Zo wijs en goedertieren,
Hij heeft ons ditmaal zwaar bezocht;
Ons Jantje lijdt aan klieren.

Ik vreesde 't vroeg, ik zag het lang,
Ik zag zijn halsje zwellen-
En eindelijk kwam de dokter bang
De droeve waarheid spellen.

O, ouders! die dit onheil kent,
Wis zult ge met ons lijden!
Geen poeder of medicament
Komt ons met hoop verblijden.

En voor geen staal of levertraan
Wil nu de kwaal verdwijnen-
Wat hebben wij de Heer misdaan,
Dat Hij dus treft de Zijnen?

Doch neen, ik zwijg eerbiedig stil:
Al moog' mijn harte bloeden,
Ik weet toch, dat des Vaders wil
Steeds alles leidt ten goede.

En gaf hij mij het dichtvuur niet,
En moet ik hem niet danken,
Dat hij mijn smart zich uiten liet
In diep-gevoelde klanken?

Grassprietjes (onder ps. Cornelis Paradijs)

Een gedicht van Gerrit C. van 't Hoog 1869-1951

0NTT0VERD

0 vaak nog denk ik aan mijn sprookjeshelden;
hoe menig ridder met een wonder-woord,
dat hem een goede fee in 't bos vertelde,
van 't eenzaam slot heroop'nen kon de poort,
waar ijz'ren boeien schone maagden knelden,
of waar ze sliepen, diep en ongestoord,
totdat er één kwam, die ze weer herstelde
door 't spreken van bet juist' onttoov'ringswoord.

Mijn hart lag in zijn eenzaamheid vergeten
en sliep, totdat een schone fee verscheen,
die 't rechte toverwoordje scheen te weten!

Zacht sprak zij 't uit - de donk're ban verdween,
en, waar 'k in duisternis heb neergezeten,
daar straalt nu witte lichtglans om mij heen.

Een gedicht van Albrecht Rodenbacht 1856-1880

Het Vlaams studentenvolk.

Hoerah! ’t  Vlaams studentenvolk,
Laat ons zingen,
Wij, Vlaanderens hope, wij Vlaanderens kracht!
Vooruit! en sluit de Gildekringen,
Spijts ‘t wijze volk dat met ons lacht!
Hoerah! ’t Studentenvolk!

De Vlaming stond de Wale na te apen,
Vlaanderens verleden scheen een toverwolk;
Vlaanderen wierd de doodslaap te slapen
Maar dan ontwiek ’t studentenvolk.

Te midden van die jonge Vlaamse zonen
Stond dan een priester en hij sprak en zong
Zong ‘t lied van Vlaanderen in die oude tonen
Zong en zijn lied in d' herte drong.

En sedert dien de jongelingen gingen
t' Hoofd in de lucht ‘omdat ik Vlaming ben’.
Hoor hoe ze leven, hoor de reien zingen;
‘t Oud Vlaamse volk herleeft in hen.

Wij zijn de toekomst, laat ze dan maar greten,
Of spuigen vier, of kroppen hunne spijt;
Wij doen ons beste, willen kerels heten
En hebben dorst naar kamp en strijd.

Broeders, vooruit rondom de Vlaamse vane
Gilde bij gilde, en zingend hand in hand;
Luider dan ‘t kraaien van de Franse hane:
‘Voor God en kerke en ‘t Vlaamse land!’

Hoerah! ’t  Vlaams studentenvolk!
Laat ons zingen,
Wij, Vlaanderens hope, wij Vlaanderens kracht!
Vooruit! en sluit de Gildekringen
Spijts ‘t wijze volk dat met ons lacht!
Hoerah! ’t Studentenvolk!

----------------------------------------------------
wierd - begon
een priester - verwijst naar de grote dichter Guido Gezelle
greten - schimpen

Gedichten (1909)

Een gedicht van Jacob van Lennep 1802-1868

DE GLIMWORM EN DE PAD

Een fabel

Vonk'lend door het loverduister,
Zelf onkundig van haar luister,
Licht-ster van de klavergrond,
Doolde een glimworm in het rond.
Uit het zwabbrig slijm gekropen,
Stort een pad, met vuil bedropen,
Op die fel gehate schijn
't Onweerstaanbaar moordvenijn.
‘Waarom doodt in arren moede,
Waarom doodt mij uwe woede,
Daar 'k u nooit beledigd had?’
‘Waarom licht gij?" bromt de pad.

Vertalingen en navolgingen in poezy (1884)

Een gedicht van E.J. Potgieter 1808-1875

Aan New-York  (7)

Op ons de blaam voor onze schuld!
Op u — de weegschaal is omhuld....
Een wereld, spieglende in uw glansen,
Verrees nog nauw, — alreê vervult
Ge uw roeping door haar 't hoofd te omkransen
Met vrijheids palmen: — dwinglandij
Noch oppermacht gedoogde gij,
Die zelfs de boeien hebt verbroken,
Waarin u winzucht hield gekneld,
En, wat altaren gij doet roken,
Niet langer offers brengt aan 't geld!?
't Was luttel: — overvloed lokk' weelde
En willig drage d' Oceaan
Op 't golvend schuim de blinkende aan,
Gij weert die kanker!? — U bedeelde
De kunst, de kennis die gij viert,
Een zin die slechts 't verheev'ne huldigt!? —
Heel d' aarde is u de les verschuldigd,
Dat menslijkheid ons 't hoogste siert!? —
Te groot voor waanziek zelfverheffen,
Eert ge ook in negers 't beeld van God!? —
Strijk, Trotse! 't rimplend voorhoofd effen,
Oneedle wraak waar' schimp voor spot,
Beschaam ons door ons te overtreffen!

1841

Een gedicht van E.J. Potgieter 1808-1875

Aan New-York  (6)

Het plegtig zwijgen der woestijn,
Slechts zonnebrand, slechts maneschijn,
Daar gij de volken zaagt verzamen?
Het zou u dragelijker zijn,
Dan of er vreemdelingen kwamen,
En hun Geschied'nis, streng maar koel,
Uw bouwval koos ten rechterstoel!
Niet dat de weegschaal in haar handen
Zou overslaan ter slinkerzij,
Dewijl ge 't volk der Zeven landen
Verguisdet door uw spotternij;
Rechtvaardig zou zij allen horen
En leende wis der bittre klacht
Des Indiaans, door u geslacht,
Ook tegen onze Vaad'ren de oren!
Eenvoude kindren der natuur,
Die argeloos de beker dronken
Aan Hudsons boord hun ingeschonken
Met strelend gif, met vloeiend vuur:
De plaag die 't blanke Europa slaakte,
Die 't rode Amerika ontving
Of een godesse haar genaakte,
Schoon ze uit de schrikb're marteling
Alleen tot dorst en dood ontwaakte!