Het ACW en Dehaene

Een (jonge) vrouw die in taal, gedrag en uiterlijke verschijning afweek van wat binnen haar sociale klasse gangbaar was, die zich verwaand gedroeg, werd en bescheete gèjen (gatje) genoemd. Zo iemand droeg waarschijnlijk maar zelden slèffers of slètsen en zou zeker niet op hoewege of liejege blo?en(1) dower nogal hénén stalpen. Wellicht besteedde ze veel tijd aan haar coiffure en stak ze heur haar ingenieus op met talloze vlimme?es. En God weet droeg ze wel ne kommenezôn van satijn. Volgens sommige taalkundigen komen slèffers (slèffen) en slètsen (slof, pantoffel, sandaal) van een klankschilderende basis die het schurende van de s combineert met het slappe van de l; andere zijn van mening dat slèts dezelfde oorsprong heeft als slet (ontuchtige vrouw) , Middelnederlands slet(te): afgescheurde lap, slip van een kledingstuk, vod. Hoewege blo?en (hoge klompen) bedekten ook de wreef van de voet. Ze werden vooral door de mannen gedragen. De “zondagse” hoge klompen waren versierd met snijwerk , koperen tètsen (korte spijkers met ronde kop,rondkop, vermoedelijk komt het woord van het klanknabootsende tits(en):aanraking, lichte slag) en beschilderd met vooral geel en bruin. Liejege blo?en(lage), gedragen door meisjes en vrouwen, waren voorzien van klompleertjes die met kùtnèùgeljes (kort-, klompspijkertje: spijker met brede, platte kop en korte punt) aan weerskanten van de klomp bevestigd waren. Grapjassen stuurden soms kinderen op pad naar de buren om en bùljen (builtje), e zèksjen (zakje) kùtnèùgeljeszôd (kortnageltjeszaad), de stiejenschôf (steenschaaf) of et virkant rónd (vierkant rond) te halen. Stalpen (en stalp, ne stalper) betekent onelegant, wijdbeens, onregelmatig, niet soepel stappen. Waarschijnlijk is het woord een vermenging van stappen en zwalpen. E vlimme?en is een schuifspeld. Het woord zou zich onder invloed van vlies ontwikkeld hebben uit het Noord-Brabantse vim (vin) dat verwant is met het Latijnse pinna (punt, vleugel van een pijl, veer). In de betekenis van schuifspeld wordt in ons dialect het verkleinwoord gebruikt. De meervoudsvorm vlimmen  heeft ook als betekenissen visgraten en de baard of kafnaalden van bv. gerst. Ne kommenezôn is een onderjurk en is een vervorming van het Franse combinaison.  In het Nederlands wordt het Engelse combination gebruikt. De dialectische betekenis verschilt evenwel van combinaison, combination: damesondergoed bestaande uit lijfje en broek aan elkaar. En ons bescheete gèjen zal er ook wel veel voor over gehad hebben om te vermijden dat over haar gezegd werd: “Die heej nogal en moewek.” En moewek (mook) betekent ingewanden, eerste maag van een herkauwer, pens. Het woord werd en wordt echter ook vaak overdrachtelijk voor een persoon met een overdreven dikke buik gebruikt. Moewek gaat terug op een Germaanse wortel die glibberig betekent en is verwant met Latijns mucus (slijm).

"De blinde hoort de stok op de trom.
  De dove ziet de stok op de trom.
  Toch is er maar één stok en één trom."

Tao Meng

Bestaat de hemel dan nog?, titelt Pam zijn stukje in de Volkskrant. Een vakantie op het paradijselijke Hawaï bracht de columnist ertoe ontboezemingen en bedenkingen te schrijven over hemel, aarde, hemels op aarde, en godbetert, over God. 'De hemel steekt langzaam weer zijn kopje op', vertrouwt Pam aan het Volkskrantpapier toe en hij heeft reeds een visioen van kat en muis, vos en kip, die met elkaar overweg kunnen.

Graag wil ik Pam bevestigen in zijn hoopvolle verwachting. Natuurlijk bestaat de hemel Pam. Je hebt er een stukje van gezien. In Hawaï. Wat weerhoudt je er overigens van daar te blijven staan, zitten, liggen, surfen? Misschien toch even overvliegen naar Nederland om je huisbijbel op te halen. Terug naar de Hawaïaanse stranden. Met je bijbel. Je comfortabel installeren. Jesaja 11, 6-9, opzoeken. En rustig lezen.

De wolf en het lam wonen samen, de panter vlijt zich neer naast het bokje, het kalf en de leeuw weiden samen: een kleine jongen (Pam toen hij nog een kleine jongen was?) kan ze hoeden. De koe en de berin sluiten vriendschap, hun jongen liggen bijeen. De leeuwin eet haksel als het rund, de zuigeling speelt bij het hol vna de adder, het kind strekt zijn hand uit naar het nest van de slang. Niemand doet nog kwaad of handelt nog verderfelijk op heel mijn heilige berg (makkelijk te vervangen door 'mijn heilig strand'); want de kennis van Jahwe vervult het hele land, zoals het water heel de bodem van de zee bedekt.

Er heilig van overtuigd dat de 'kennis van Jahwe', daar op dat schitterende Hawaïaanse strand, ook heel even Pam vervulde. Heel even en dus beperkt nog maar. Maar als Pam daar blijft, natuurlijk voor altijd en intens. Nu zit hij nog in het stadium van de kat en de muis, de vos en de kip. Hollandse proporties. Nog een immense afstand (van hier tot Hawaï) naar het fresco van Jesaja. Maar toch, Pam, toch duidelijk bijbels. Jij bent op de goede, heilige weg. Ik benijd je.

‘Het fundamentele ecologische probleem, zit hem in de overbevolking!’, schreeuwde BV Vermeersch. ‘Dus minder kinderen, maximum 1,5 per koppel.’, decreteerde Etienne. Het was niet duidelijk of hij in dat voorschrift ook voldoende rekening hield met de kinderwens van homokoppels.

Toen Phara hem er droogjes op wees, dat zij met haar 4 kinderen, een ecologische misdaad begaan had, vulde Vermeersch de rest van de hem toegemeten tijd met verontschuldigingen.

Nee, het was niet zijn bedoeling mensen met kinderen een schuldgevoel te bezorgen. Nee, hij kwam niet tussen in individuele beslissingen. Nee, je mocht zijn kreet ‘Minder kinderen!’ niet individualiseren.

Uit dat alles bleek voor de zoveelste keer hoe de obsessionele en exclusieve adoratie van de ratio, Vermeersch uiteindelijk stekeblind en ontoegankelijk gemaakt heeft voor al die andere capaciteiten en kenmerken, die een mens maken tot wat hij in essentie is.

Iets anders viel ook op, en evenmin voor de eerste keer in Vermeersch’ tv-carrière. Wanneer het in des professors kraam past, bepleit hij het absolute zelfbeschikkingsrecht van het individu. Hier kwam het hem beter uit, nadat Phara hem met haar zelfbeschikkingsrecht omtrent haar kindertal geconfronteerd had, de generaliserende toer op te gaan.

Maar beseft moraalfilosoof Vermeersch niet (meer) dat generaliseren met betrekking tot de demografie een zeer gevaarlijke methode is? Dat het doorheen de geschiedenis dé methode van gewetenloze machthebbers geweest is om bepaalde bevolkingsgroepen te decimeren, te verplaatsen, uit te roeien? Geen individuele benadering van een jood, een zigeuner, een zwarte, een kind, een consument. Veel moeilijker. Maar wel dé oplossing van hét jodenprobleem, dé overbevolking, dé klimaatverandering.

De bisschop van Den Bosch zegende vorige week honderd jongeren die op elektrische scooters naar de klimaattop in Kopenhagen vertrokken.

Dat fait divers is voor columnist Giesen in De Volkskrant de uiterst geschikte aanleiding om nog maar eens de onverzoenbare tegenstelling wetenschap-geloof, zeker in het klimaatdebat, in het licht te stellen. 'Geen klimaatgeloof graag!' titelt Peter Giesen.

 Giesen behoort tot die soort van mensen die met zulke verschroeiende hartstocht zo dicht bij de 'koele wetenschappelijke feiten' blijven, dat hun geloof in de wetenschap fundamentalistische kenmerken vertoont. Voor hen is er geen ruimte en begrip voor een religieus geïnspireerd geloof en in de benadering ervan gedragen ze zich als zich superieur wanende intellectuelen.

In hun grotegelijkgevoel verwaarlozen deze koelewetenschapfans de deugden, die volgens hen bij religieus gelovigen en kerk al te zeer ontbreken: bescheidenheid en openheid. Telkens als de kans zich voordoet, -hoe onbenullig, goedbedoeld, anekdotisch de aanleiding ook mag zijn, voelen ze de onweerstaanbare drang om andersgelovigen te ridiculiseren.

Als Giesen wat meer informatie inwon over wetenschappelijke theorieën en onderzoek, over fouten en mislukkingen,zou hij wellicht zowel over de zgn. wetenschap als over de zgn. niet-wetenschap, hopelijk heel wat genuanceerder oordelen.

En wellicht zou zijn adoratie van de zgn. wetenschap, tot wat normalere proporties worden teruggebracht, als hij zich verdiepte in het wetenschappelijk onderzoek en de toepassing ervan, in functie van politieke, militaire, economische en financiële machten.