LASSIE (B)

LASSIE -……dit merk komt voor op een lijst van Belgische fietsfabrikanten en handelaars.

…… cette marque figure sur une liste de fabricants et de commerçants belges de vélos.

Lassie (Schots-Engels of Iers-Engels voor meisje) is de naam van de populaire televisieserie met in de hoofdrol de gelijknamige Schotse collie. De serie kwam oorspronkelijk uit de Verenigde Staten, waar men op 12 september 1954 met de eerste televisie-uitzending begon. Men baseerde de serie op het jeugdboek Lassie Come Home van de schrijver Eric Knight. Er zijn ook diverse films over de collie gemaakt.  Lassie is, zoals genoemd, een collie oftewel Schotse herdershond, en wel van de kleur sable-wit. Ze is langharig en heeft dus een lange, zijdeachtige vacht met een dikke ondervacht. In de twee pilotafleveringen werd Lassie gespeeld door Pal, de collie die ook in de zeven MGM-films de hoofdrol had gespeeld. In de televisieserie werd Lassie gespeeld door vijf verschillende honden, allemaal reuen en nakomelingen van Pal.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Lassie_(televisieserie)

https://post.bark.co/fun/lassie-television-dog/

UILENSPIEGEL (B)

Fietsmerk – Uilenspiegel --België

Tijl Uilenspiegel (Duits: Till Eulenspiegel) is een personage uit onder meer de Duits-Nederlandse folklore. Volgens de Duitse sage van rond 1500 was Uilenspiegel een schelm die vrij als een vogel in de veertiende eeuw door Duitsland trok en iedereen voor de gek hield met zijn streken.

De Belgische    schrijver Charles De Coster herschiep Tijl Uilenspiegel 1867 in de roman La légende et les aventures héroiques, joyeuses et glorieuses d'Ulenspiegel et de Lamme Goedzak au pays de Flandres et ailleurs (De Legende van Uilenspiegel). In dat verhaal is hij een zestiende eeuwse Vlaamse vrijheidsstrijder, mogelijk een nazaat van de vorige Uilenspiegel, die aan de zijde van de geuzen tegen de Spaanse overheersing vecht.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Tijl_Uilenspiegel

https://www.vlaams-historisch-archief.org/tijl-uilenspiegel/

NAP  ( ?)

NAP  cycles construction garantie ( NAP = afkorting van Napoleon)

Op het balhoofdplaatje staat de beeltenis van Napoleon Bonaparte.

Napoleon Bonaparte (Ajaccio, 15 augustus 1769 – Sint-Helena, 5 mei 1821), gedoopt als Napoleone di Buonaparte, was een Frans generaal en dictator tijdens de laatste regeringen van de Franse Revolutie. Als Napoleon I was hij van 2 december 1804 tot 11 april 1814 keizer der Fransen. Van 17 maart 1805 tot 11 april 1814 was hij koning van Italië (hij nam een groot deel van het Italiaanse schiereiland) en van 1806 tot 1813 beschermer van de Rijnbond. Zijn juridische hervorming, de Code Napoléon, had een grote en blijvende invloed op het recht in vele landen, onder andere in Nederland en België. Hij wordt eveneens herinnerd om zijn rol in de napoleontische oorlogen en vanwege de titel van keizer die hij aannam. Het lukte hem tijdelijk een groot deel van Europa onder zijn gezag te brengen.

M. VAN HYFTE (B)

Cycles M. VAN HYFTE – België

Maurice Van Hyfte , of Maurits Van Hyfte , was een Belgische wielrenner, geboren op 11 februari 1903 in Adegem en overleed op 21 januari 2002 in Damme . Profrenner van 1925 tot 1930, en in 1933 won hij met name Parijs-Saint-Étienne in 1926.

Maurice Van Hyfte, ou Maurits Van Hyfte, est un coureur cycliste belge, né le 11 février 1903 à Adegem et mort le 21 janvier 2002 à Damme. Professionnel de 1925 à 1930, puis en 1933, il a notamment remporté Paris-Saint-Étienne en 19261.

Professionele teams/Équipes professionnelles

1924:    individueel / individuel

1925:     Wonder

1926:     Ravat-Wonder-Dunlop

1927:     Wonder

1928-1930:         Alcyon-Dunlop

1933:     individueel / individuel

CYCLES RAY. IMPANIS    (IMPANIS. - Jacobs, Elewijt )

Raymond Impanis (Berg, 19 oktober 1925 – Vilvoorde, 31 december 2010) was een Belgisch wielrenner.

Zijn bijnaam was het bakkertje van Berg. Het verhaal gaat dat hij door zijn moeder, die onbekend bleef, te vondeling gelegd werd in een biezen mand op de stoep van de kerk van Berg alwaar hij door de plaatselijke pastoor gevonden werd die vervolgens de bakker van Berg de opdracht gaf om zich over het kind te ontfermen. Het kind zou dan de achternaam Impanis, hebben gekregen, potjeslatijn voor in een brood. De veronderstelling dat Raymond Impanis of zijn vader vondelingen waren, berusten evenwel op een misverstand. Raymond Impanis zag het levenslicht in een bakkersfamilie. Hij erfde zijn ongewone Vlaamse familienaam van zijn grootmoeder.

Impanis was beroepsrenner van 1947 tot 1963. Hij won klassiekers als de Ronde van Vlaanderen, Parijs-Roubaix (die hij evenals Servais Knaven 16 maal uitreed, een record), Gent-Wevelgem en de Waalse Pijl, en was tweemaal eindwinnaar in Parijs-Nice. Frappant is wel dat Impanis nooit Luik-Bastenaken-Luik won maar hij werd wel viermaal tweede, in 1947, 1948, 1954 en 1955. Een val in 1942 tijdens een wedstrijd in Tremelo zorgde ervoor dat hij zijn rechterarm amper nog kon buigen. Eén record staat nog steeds alleen op zijn naam: bij zijn debuut in de Tour in 1947 - hij was toen 21 jaar - won hij de langste individuele tijdrit die ooit in de Tour werd gereden. Het was een rit tussen Vannes en Saint-Brieuc over 139 kilometer.

Zijn naam is verbonden aan de Grote Prijs Raymond Impanis, tussen 1982 en 1993 een wedstrijd voor beroepsrenners. Vanaf 2006 tot 2010 werd het een wedstrijd voor eliterenners zonder contract en beloften, georganiseerd door de plaatselijke Wielerclub Kampenhout. Vanaf 2011 is het weer een volwaardige profkoers, maar wordt nu verreden onder de benaming Primus Classic Impanis-Van Petegem. Samen met zijn zoon Ben zorgde hij voor de radioverbindingen voor de Koninklijke Belgische Wielrijdersbond tijdens belangrijke nationale wielerwedstrijden. Impanis overleed op 31 december 2010 in Vilvoorde op 85-jarige leeftijd.

BSA Trade Mark   (B & Fr)  

BSA, Trade Mark           Holz, J.   Brussel  1903-03-14

Tijdens het eerste decennium van de 20e eeuw verkocht BSA frames en fittingen via de handel aan fietsagenten die hun eigen transfers konden toevoegen voor wederverkoop aan het publiek. Zo'n fiets wordt nu algemeen beschreven als een BSA Fittings Machine . Als de fiets een BSA-frame bevatte en door BSA zelf was geassembleerd, kon deze worden uitgerust met een BSA Piled Arms- transfer. Als alle componenten BSA waren behalve het frame, zou deze een transfer kunnen hebben (gemonteerd op de bovenkant van de zitbuis) met de tekst: 'Gegarandeerd gebouwd met een set BSA-fittingen.'BSA Fittings vertegenwoordigden een zeer belangrijk onderdeel van de fietsgeschiedenis, dit vanwege hun hoge standaard en perfecte standaardisatie. In feite hanteerde BSA bij het bewerken van fietsonderdelen dezelfde hoge normen als bij de wapenproductie.

Voor fietsenbouwers in het buitenland was dit een ideale regeling, vooral omdat onderdelen goedkoper te importeren waren dan complete machines. In feite heeft BSA Fittings een complete revolutie teweeggebracht in de fietsenhandel. Dankzij de fittingen konden fietsfabrikanten een eindeloos aanbod van op maat gemaakte fietsen aan hun klanten leveren:

'Als gevolg hiervan nam de import van complete fietsen geleidelijk af, totdat deze uiteindelijk helemaal verdween, en, in omgekeerde verhouding, werden de naam BSA en het handelsmerk van de Three Piled Rifles erkend als het kwaliteitskenmerk, zoals toegepast op fietsen . Niets beters was gewenst, niets zo goeds was verkrijgbaar, en vandaag de dag staat de lokaal gebouwde BSA-machine oppermachtig als de enige fiets die echt de moeite waard is om te hebben voor Australische omstandigheden.'* Je kunt de BSA-fittingen op de hieronder afgebeelde machine bekijken bij Lewis Cycle en Motor Works in McHenry St Adelaide, rond 1904. (Foto met dank aan Leon Mitchell**).

Afgezien van Spring-Frame-modellen, maakte BSA in die tijd geen complete fietsen voor het publiek. Als een lid van het publiek een BSA-machine wilde, bestelde hij een frame bij een lokale leverancier en liet het voorzien van BSA-componenten. In de catalogus van 1903 adviseerde BSA:

Opgemerkt moet worden dat wij geen complete fietsen maken; maar als een fietser moeite heeft een fabrikant te vinden die zijn specificatie van BSA-fittingen accepteert, geven wij u graag het adres van een betrouwbare fabrikant in welk district dan ook.

BSA hervatte in 1910 de directe verkoop van complete fietsen.

https://onlinebicyclemuseum.co.uk/1900-bsa-fittings-catalogue-french/?tax=tour&tid=64a

EMAILLEN KOPMERKEN/BALHOOFDPLAATJES

Vanaf 1910 werden in Duitsland, Frankrijk, België … de balhoofdplaatjes van sommige duurdere luxe- fietsmodellen van email voorzien. Er bestaan zeker honderden zo niet duizenden Belgische geëmailleerde kopmerken, in Nederland zien we die niet.

België telde een groot aantal fietsmerken, bijna iedere serieuze fietsenmaker had zijn eigen merk waarvoor er veelal weer meerdere uitvoeringen van balhoofdplaatjes met diverse typeaanduidingen werden gemaakt. Een grootdeel van die kopmerken, Vlaams voor balhoofdplaatjes, was voorzien van duurzaam email. Helaas zijn in de loop der tijd veel van die plaatjes beschadigd doordat door vervorming het email er helemaal of gedeeltelijk is afgesprongen. Email heeft een hele mooie, unieke uitstraling. Er is geen enkel ander materiaal dat de duurzaamheid en uitstraling van email kan evenaren. Email was al in de 15e eeuw een veel gebruikt materiaal. Emailleren is een dus eeuwenoude techniek om sieraden en andere gebruiksvoorwerpen te decoreren. Email is glas met kleurpigment. Het kleurpigment bestaat als poeder of als brokken. Het email wordt aangebracht op metaal of edelmetaal zoals zilver of goud en wordt op ongeveer 800 graden gebakken. De email poeder of brokken smelten en veranderen in vloeibaar glas. Email is hard, glad en kan niet branden. Er kan geen water en zuurstof bij het metaal komen waardoor het goed beschermd is tegen corrosie.

FRANS MASSAPRODUCTIEPLAATJE

FRANS MASSAPRODUCTIEPLAATJE –  Legion d’honneur

Op het merkplaatje zien we een niet 100% juiste afbeelding van het Franse ereteken het Legion d’honneur.

De Nationale Orde van het Legioen van Eer ( Frans : Ordre national de la Légion voorheen de Keizerlijke Orde van het Legioen van Eer ( Ordre impérial de la Légion d'honneur ), is de hoogste en meest prestigieuze Franse nationale orde van verdienste, zo wel militair als  civiel. Bestaande uit vijf klassen, werd deze oorspronkelijk in 1802 ingesteld doorNapoleon Bonaparte en is (met incidentele kleine wijzigingen) behouden door alle daaropvolgende Franse regeringen en regimes.

Het motto van de Orde is Honneur et Patrie ("Eer en Vaderland").

MASSAPRODUCTIEPLAATJES

LE GAULOIS (Fr)

Le Gaulois  cycles - Het merk Le Gaulois was een fictief merk dat door onderaannemers aan fietsendistributeurs werd aangeboden. De fabrikant van Cycles LE GLOBE verkocht in zijn catalogus uit 1909 naast de frames ook LE GAULOIS-badges (en vele andere). De koper kon zijn klanten dus producten onder dit niet-geregistreerde merk aanbieden.

Het Gaulois balhoofdplaatje is in feite ook een massaproductieplaatje.

De Franse uitdrukking “Le Gaulois” betekent letterlijk “De Galliër” in het Nederlands.

Historisch: “Le Gaulois” verwijst naar een inwoner van Gallië, het gebied dat ruwweg overeenkomt met het huidige Frankrijk, België en delen van Zwitserland en Italië vóór de Romeinse overheersing.

MASSAPRODUCTIEPLAATJES

FABRICATION GARANTIE

MODEL DE LUXE CONSTRUCTION GARANTIE

CONSTRUCTION GARANTIE ?

CYCLES ?

CYCLES

Cycles—dit is een regelmatig voorkomend massaproductie balhoofdplaatje. Plaatje komt vaak voor in België, maar ook in Nederland. Komt ook voor zonder kroon.

CYCLE GARANTI (?)

Massaproductieplaatjes - onafgewerkte

MASSAPRODUCTIEPLAATJES

Met balhoofdplaatjes is het altijd uitkijken geblazen! Vanaf ongeveer 1895 toen de massaproductie van tweewielers op gang kwam werden de balhoofdplaatjes vervaardigd door naamplaatfabrikanten. Daardoor waren de kopplaatjes vaak eenvoudiger en werd de tekst er soms in geslagen met slagletters. Uiteraard waren er nog andere en luxueuzere plaatje te verkrijgen.

Fietsenmakers konden heel lang frames en alle ander toebehoren van een fiets bij de groothandel bestellen, de fiets samenstellen en er dan vervolgens een eigen balhoofdplaatje op bevestigen. De catalogus uit 1925 van Arthur Hérold, uit Villemomble bij Parijs, toont ons diverse modellen.  Zo staat er ook een balhoofdplaatje  bij met het merk "Great-Event" uit Chicago. Dat de fiets uiteindelijk in Parijs (om zo maar een Franse plaats te noemen) in elkaar werd gezet en absoluut geen Amerikaanse fiets was deed er niet toe, maar het maakt het er nu voor de verzamelaar van oude fietsen of balhoofdplaatjes niet gemakkelijker op. Een Engels of Amerikaans klinkende naam stond toen vaak garant voor klasse en deugdelijkheid en het was ook modieuzer.

DE GESCHIEDENIS VAN BALHOOFDPLAATJES

 Hier is een overzicht van de geschiedenis van balhoofdplaatjes (headbadges) van fietsmerken, met aandacht voor stijl, techniek en betekenis.

WAT IS EEN BALHOOFDPLAATJE?

Een balhoofdplaatje is het merkembleem op de balhoofdbuis (de voorkant van het frame). Het diende niet alleen als logo, maar ook als kwaliteitskenmerk en statussymbool.

BEGINPERIODE (CA. 1880–1910)

Kenmerken:

Handgemaakte of gegoten plaatjes

Materialen: messing, koper, soms zilverkleurige legeringen

Bevestiging met kleine spijkertjes (niet gelast)

Stijl:

Zeer decoratief: art nouveau, florale motieven, wapenschilden

Veel tekst en details

Voorbeelden:

Rudge, Humber, Gazelle (vroeg)

Britse en Franse fietsmerken liepen voorop! In deze periode was het balhoofdplaatje vaak net zo belangrijk als het frame zelf.

GOUDEN TIJD (CA. 1910–1930)

Kenmerken:

Professioneel geëmailleerde plaatjes

Heldere kleuren, vaak meerdere lagen email

Sterke merkidentiteit

Stijl:

Art nouveau → art deco

Schildvormen, kronen, dieren (leeuw, adelaar)

Voorbeelden:

Gazelle (iconische gazelle in schild),Batavus, BSA, Raleigh

 Dit wordt door verzamelaars vaak gezien als de mooiste periode.

INDUSTRIALISERINGSFASE (CA. 1930–1950)

Kenmerken:

Meer standaardisatie

Dunner metaal

Minder handwerk door economische crisis en oorlog

Stijl:

Strakker, minder ornamenten

Meer nadruk op leesbaarheid

Bijzonder:

Tijdens WOII soms helemaal géén balhoofdplaatjes (materiaaltekort)

 NAOORLOGSE PERIODE (CA. 1950–1970)

Kenmerken:

Overgang naar stickers en transfers

Plaatjes vaak alleen op luxere modellen

Stijl;

Modernistisch

Minder diepte, eenvoudiger vormen

Voorbeelden:

Peugeot (leeuw, soms als plaatje, soms als sticker),Hercules, Union

Marketing werd belangrijker dan ambacht.

TERUGLOOP EN NICHEGEBRUIK (CA. 1970–2000)

Kenmerken:

Bijna volledig vervangen door decals

Kostenbesparing en massaproductie

Uitzonderingen:

High-end raceframes

Ambachtelijke framebouwers

REVIVAL & HEDENDAAGS GEBRUIK (2000–NU)

Kenmerken:

Retro-esthetiek

CNC-gefreesd of lasergegraveerd

Soms weer geëmailleerd

Gebruikers:

Custom framebouwers

Merken als Rivendell, Cinelli (special editions)

Restauraties van vintage fietsen

Hier is een overzicht van de geschiedenis van Belgische balhoofdplaatjes (head badges), met focus op fietsen — want daar wordt de term meestal voor gebruikt in België en Nederland.

ONTSTAAN (EIND 19E – BEGIN 20E EEUW)

In België begon de fietsindustrie sterk te groeien rond 1890–1910.

Fietsmerken gebruikten balhoofdplaatjes om zich te onderscheiden in een snel groeiende markt.

Vroege plaatjes waren:

Gemaakt van messing of koper

Vaak geëmailleerd

Met art-nouveau-invloeden (vloeiende lijnen, wapens, kronen)

Bekende vroege Belgische fietsregio’s:

Luik (Liège)

Brussel

Vlaanderen (o.a. West- en Oost-Vlaanderen)

GOUDEN PERIODE (1920–1950)

Dit is de bloeitijd van Belgische balhoofdplaatjes.

Kenmerken:

Rijke detaillering

Nationale symboliek (bv. Belgische leeuw)

Meertaligheid (Frans / Nederlands)

Merknamen in sierletters

Bekende Belgische merken met iconische plaatjes

FN (Fabrique Nationale – Herstal)

La Française (Belgisch-Frans georiënteerd)

Saroléa

Flandria

Veel merken lieten hun plaatjes maken door gespecialiseerde emailleer-ateliers, soms dezelfde die ook juwelen of militaire insignes produceerden.

NA DE TWEEDE WERELDOORLOG (1950–1970)

Productie moest goedkoper en sneller

Overgang naar:

Geperst aluminium

Minder emaille

Strakkere, functionele ontwerpen

Sommige merken stapten over op stickers of decals, maar het plaatje bleef een kwaliteitskenmerk bij sport- en koersfietsen.

NEERGANG EN VERDWIJNEN (JAREN 70–90)

Massaproductie en globalisering

Lastechnieken maakten bevestigingsgaatjes minder wenselijk

Balhoofdplaatjes verdwenen bij:

Goedkopere fietsen

Industriële frames

Ze bleven nog wel bestaan bij:

Racefietsen

Ambachtelijke framebouwers

Luxe- en exportmodellen

HEDENDAAGSE BETEKENIS

Vandaag zijn Belgische balhoofdplaatjes:

Verzamelobjecten

Populair bij restaurateurs van vintage fietsen

Bronnen voor:

Datering van frames

Identificatie van obscure merken

Regionale fietsgeschiedenis

Originele geëmailleerde Belgische plaatjes kunnen waardevol zijn, zeker als ze zeldzaam of intact zijn.

Overzicht van productietechnieken voor balhoofdplaatjes (head badges), zoals gebruikt op fietsen en soms motorfietsen. Ik splits het op naar materiaal, techniek en afwerking, zodat je makkelijk kunt vergelijken.

1. VEELGEBRUIKTE MATERIALEN

Aluminium – licht, corrosiebestendig, goed te stansen en frezen

Messing – klassiek uiterlijk, goed voor emailleren

RVS (roestvast staal) – duurzaam, modern uiterlijk

Staal – sterk, vaak gelakt of verchroomd

Zink (Zamak) – geschikt voor giettechnieken

Kunststof – goedkoop, flexibel in vorm (vooral bij massaproductie)

2. PRODUCTIETECHNIEKEN

2.1 Stansen / persen

Proces

Plaatmateriaal wordt met een matrijs in vorm geperst

Reliëf (logo/tekst) kan meteen worden mee gedrukt

Voordelen

Geschikt voor grote aantallen

Lage kostprijs per stuk

Klassieke uitstraling (veel vintage badges)

Nadelen

Hoge opstartkosten (matrijs)

Minder geschikt voor kleine series

2.2 Gieten (bijv. zinkgieten / spuitgieten)

Proces

Gesmolten metaal (vaak Zamak) wordt in een mal gegoten

Voordelen

Complexe vormen mogelijk

Dikker en robuuster uiterlijk

Geschikt voor 3D-logo’s

Nadelen

Minder scherpe details dan frezen

Zwaarder dan plaatmateriaal

2.3 CNC-frezen

Proces

Badge wordt uit massief metaal gefreesd

Voordelen

Zeer hoge detailnauwkeurigheid

Ideaal voor kleine series of maatwerk

Strakke, moderne look

Nadelen

Duurder per stuk

Meer materiaalverlies

2.4 etsen (chemisch of laser)

Proces

Oppervlak wordt plaatselijk weg geëtst om tekst of patronen te maken

Voordelen

Fijne details mogelijk

Dunne plaatjes

Relatief lage tooling kosten

Nadelen

Geen diepe reliëfs

Meer grafisch dan sculpturaal effect

2.5 3D-printen (voor prototypes)

Proces

Printen in kunststof of metaal (SLS, DMLS)

Voordelen

Perfect voor prototypes

Geen matrijs nodig

Snelle iteraties

Nadelen

Minder geschikt voor eindproduct (afwerking)

Metaalprinten is duur

3. AFWERKINGSTECHNIEKEN

Emaille (hard of zacht) – klassieke fietsbadges

Lak / poedercoating – kleur en bescherming

Anodiseren (aluminium) – slijtvast, moderne kleuren

Polijsten / borstelen – visuele uitstraling

Verchromen / vernikkelen – glanzend, vintage look

Lasergraveren – voor serienummers of details

4. BEVESTIGING OP HET BALHOOFD

Popnagels (klassiek, zichtbaar)

Dubbelzijdige industriële tape (modern, onzichtbaar)

Schroefjes

Lijmen (epoxy)

Geïntegreerde pinnen aan de achterkant

5. KEUZEHULP (KORT)

Vintage / klassiek → gestanst messing + emaille

Premium / modern → CNC-gefreesd aluminium of RVS

Grote oplage → stansen of gieten

Kleine serie / custom → CNC of etsen