GESCHIEDENIS VAN DE NEDERLANDSE BALHOOFDPLAATJES

De geschiedenis van de Nederlandse balhoofdplaatjes is nauw verbonden met de ontwikkeling van de fiets in Nederland en met de opkomst van een sterke nationale rijwielindustrie.

Wat zijn balhoofdplaatjes?

Balhoofdplaatjes (ook wel balhoofdmerken genoemd) zijn metalen of geëmailleerde plaatjes die aan de voorkant van het balhoofd van een fiets werden bevestigd. Ze dienden als merkidentificatie, vergelijkbaar met een logo op moderne producten.

Ontstaan (eind 19e eeuw)

Rond 1885–1900 begon de fiets in Nederland populair te worden. Nederlandse fabrikanten zoals Gazelle, Fongers, Burgers en Simplex gingen balhoofdplaatjes gebruiken om zich te onderscheiden van buitenlandse merken.

In deze periode waren veel fietsen nog handgemaakt; een balhoofdplaatje gaf status en herkenbaarheid.

BLOEITIJD (1900–1940) Dit is de gouden eeuw van de balhoofdplaatjes.

Kenmerken:

Gemaakt van messing, koper of staal,

Rijke kleuren (blauw, rood, groen, goud)

Art Nouveau- en later Art Deco-invloeden

Dieren, wapenschilden, kronen en typografie waren populair

Belangrijke Nederlandse merken:

Gazelle (Dieren, later de bekende gazelle)

Fongers (kroon, schild)

Burgers

Simplex

Sparta

Juncker

Batavus (opgericht 1904)

In deze periode waren balhoofdplaatjes ook een kwaliteitskeurmerk: namaak kwam voor, en originele plaatjes hadden vaak details die moeilijk te kopiëren waren.

Ontwerpen werden eenvoudiger en goedkoper

Oorlog en wederopbouw (1940–1960)

Tijdens WOII was er schaarste aan metaal → minder luxe plaatjes

Na de oorlog werd de fiets vooral een gebruiksvoorwerp

Terugloop en verdwijning (1960–1980)

Massaproductie en kostenbesparing

Stickers en zeefdruk namen de rol over

Balhoofdplaatjes verdwenen langzaam van nieuwe fietsen

Veel fabrieken fuseerden of sloten

Herwaardering en verzamelcultuur (vanaf ±1990)

Toenemende interesse in vintage fietsen

Balhoofdplaatjes werden verzamelobjecten

Sommige zeldzame exemplaren zijn honderden euro’s waard

Musea en verzamelaars documenteren Nederlandse rijwielgeschiedenis

Heden

Enkele moderne merken en custom fietsers gebruiken weer retro-balhoofdplaatjes

Reproducties bestaan, maar originele exemplaren zijn herkenbaar aan:

Patina

Oude bevestigingsmethoden

CYCLES ROBIN - Davister   -- Ciney-- Belgique

 Cycles MARCASSIN - Lambert  - Ciney-- Belgique

LC -- Ciney – Belgique

CAUSSIN (B)

CAUSSIN-- Caussin ---- Mariembourg ---- Belgique/België

Mariembourg is een plaats in de Belgische provincie Namen en een deelgemeente van de stad Couvin.

Er is nog steeds een fietswinkel “Cycles Caussin” in Mariembourg:

Fietsenwinkel Cycles Caussin

Boulevard de la Gare 57

5660 Mariembourg (Couvin)

PETRY (B)

PETRY motos & cycles --- Petry F ---- Couvin (Namur/Namen)---- Belgique/België

CYCLES G. PINEUX -- Jambes -- Namur/ Namen -- Belgique

Cycles DETIFFE   ---- Detiffe ---- Jambes ---- Belgique

Cycles J. REMY  -- Jambes – Belgique

L. DEPAS  (B)

L. Depas  -  Andenne -- Belgique 

Eventueel ook: DEPAS --- Depas Henri & E. Namen-Namur---Belgique

In een lange lijst met oude Belgische fietsmerken wordt “Depas Henri & E., Namen-Namur” vermeld, wat aangeeft dat er ooit een merk L. Depas of “Depas Henri & E.” actief was in de streek van Namen, mogelijk ook in Andenne.

Verder wordt "Depas Cycles" genoemd in verband met professionele wielerteams in de jaren ’30. Zo reed bijvoorbeeld Charles Meunier als profrenner voor “Depas Cycles”.

Dit suggereert dat “Depas” historisch een lokaal fietsenmerk of atelier is geweest, waarschijnlijk actief in de eerste helft van de 20e eeuw, maar er bestaat geen duidelijke aanwijzing dat het vandaag nog actief is of geproduceerd wordt in Andenne.

PAUL SOHET (B)

Paul Sohet Cycle – La levrette……..Romedenne …….. België

Op he balhoofdplaatje zie we een hazewind. La levrette  komt van: le lévrier; la levrette en betekent  hazewind; hazewindhond; windhond. Levrette is wijfje v. e. windhond.

Romedenne is een plaats en deelgemeente van de Belgische gemeente Philippeville. Romedenne ligt in de provincie Namen.

MOM (B)

Cycles MOM – Michaux – Morialme --- Belgique/België

Morialmé is een plaats en deelgemeente van de Belgische gemeente Florennes. Morialmé ligt in de provincie Namen en was tot 1 januari 1977 een zelfstandige gemeente.

VELOS DUSSART SPORT (B)  VEDRIN – Namur Belgique/ België

Cycles P. DARDENNE – Sclayn ----  Namur/Namen ---- Belgique/ België 

Cycles ROBERT --  Havelange -- Namur/Namen ---- Belgique/ België

LECLERCQ et FILS  -- Arsimont -- Namur/Namen ------------ Belgique

EMKA -- Marlair ---   St. Servais --Namur/Namen  -- Belgique

CYCLES A.JOYEUX  --  Goyet-Mozet (Namur/ Namen) ---------Belgique - België

A. ROUET - Romedenne (Namur) Belgique

Romedenne is een plaats en deelgemeente van de  gemeente PHILIPPEVILLE. Romedenne ligt in de provincie Namen. Romedenne ontstond als zelfstandige gemeente in 1901 toen het werd afgesplitst van SURICE en bleef dit tot 1 januari 1977.

F.T.B. (B)

Cycles F.T.B. Bonneville ---- Belgique

Bonneville is een deelgemeente van Andenne in de provincie Namen.