spel

Een vreemd man, in een vreemd land.
En vaak is er niets dan dit:
Water en loof en het wit
Van zwanen, dicht bij de rand
Gras voor de bank waar hij zit,
En straks aan de overkant.

Een man die even leest,
Het stil begin van een lied,
Dan opkijkt en om zich ziet.
En iets in hem denkt, bedeesd:
Hoe vreemd, nog ken ik het niet,
En toch is het altijd geweest.

Vreemd, in dit vreemde land,
Alleen, met niets dan dit:
Water en loof en het wit
Van een zwaan die talmt bij de kant,
Dicht langs de bank waar ik zit,
wat avondzon op mijn hand.

Herwaarts, gedichten 1920 - 1945

Op een dag zal het zover zijn
en zal ik schrijven-
met mijn tong tussen het puntje van mijn tanden,
en met rode oren en rode wangen;
ik ben gelukkig.

Als ik daarna ooit nog twijfel
en meen dat ik verdrietig ben of de wanhoop nabij
of zelfs reddeloos verloren,
kan ik altijd opzoeken wat ik werkelijk ben:
gelukkig.

Toon Tellegen
Uit: Gewone gedichten
Querido Amsterdam 1998

De zwerver

Door de lege koude akker
Loopt een oude, arme stakker,
Zoekend in de harde grond
Of-ie geen petatters vond.

Wroetend gaan de zwarte handen,
Klapperend de zwarte tanden,
Gulzig glimt de grauwe mond
of-ie geen petatters vond.

In de avond nog, bedrogen,
ging de moede schim gebogen,
kroop de zwarte schaduw rond
of-ie geen petatters vond.

En alvorens te beginnen
aan het maal, zei de bazinne
hoe een grote, vreemde hond
zocht, of-ie petatters vond.

Polderland

Ik loop door ’t polderland
onder de helle regen;
oneindig is het land,
oneindig zijn de wegen,

die naar de kimmen gaan;
in lage hemelstreken
heerst tussen zwarte kreken
het mistig licht der maan.

o, dertigstroomenland,
het volk dat u bewoont
versombert in krakelen
die geld en God verdelen,
purper en doornenkroon.

oneindig is het land,
oneindig zijn de wegen
die naar de kimmen gaan;
ik loop de morgen tegen
in ’t mistig licht der maan.

Blijken van zinneloosheid

De koning werd zeer oud en zwak
Hij scheen wat grillig te wezen
Hij maakte 't al verkeerd en sprak
Noch deed meer als voordeze.

Hij wierp de vogeltjes in de stroom
En deed de visjes vangen
Opdat ze van uit de appelboom
Hem verkwikten door hun zangen.

Men nam het nog zo erg niet op
Men liet hem doen naar behagen
Zij die hem omringden schudden de kop
Van meelij als zij dat zagen.

Maar toen hij het verder dreef en begon
De grootgewordene kinderen
Te plaatsen in rijen voor het kanon
Alsof het hun niet kon hinderen.

Maar toen hij sprak van de hoge roem
Die ze zich daar konden verwerven
Indien zij, des landes schoonste bloem
Gewillig voor hem wilden sterven.

Toen lachten zij allen luid: O neen
Zo spraken ze tot de koning
Dat ware genoeglijk voor u alleen
Wij trekken terug naar onz' woning.

Indien gij het goedvindt, o oude man
Ga gij zelf met uw buurman vechten
Wij komen de kroon van lauweren dan
U om de slapen hechten.

Hij zag hen aan met verwilderd gezicht
Zij lieten hem streng bewaken
En voerden hem naar het krankzingegesticht
Om een einde aan dat spelletje te maken.

Gedichten van Rosalie en Virginie Loveling (1877)

De verlaten vrouw

De nacht weer, de slaap weer vergleden,
Wéér de eenzame herfst van het licht
Aan de ruit, wéér de klem op mijn leden,
Of mijn ganse bestaan is ontwricht.

En mijn ogen sluitend, mijn handen
Geperst aan mijn borst, bij mijn hart,
Voel ik starend 't onzalige branden
Van mijn liefde en haar vlijmende smart.

Wat heeft mij tot u gedreven,
Wat hebt gij met mij gedaan,
Dat ik hier, in de kramp van mijn leven,
Nog hijg om de droom van een waan?

Als een man die zijn bijl aan de stronk leit
Door een ruigte van levend loof,
Zo trof gij de kern van mijn jonkheid,
Die stierf met mijn stervend geloof.

En achter bleef een die het lokken
Van 't wrede herdenken schuwt,
Maar toch altijd opnieuw wordt getrokken
Naar uren waar 't hart nu voor gruwt...

En achter bleef een, met de straten
Ener vreemde stad tot haar deel,
Wier ziel gij zó murw hebt gelaten,
Dat zij waakt met geloken scheel.

Want het droge gewarrel der blaren
En de koorts van hun roestige rood
Langs de stenen is als 't schurende waren
Langs mijn slaap van een talmende nood.

Een nood die niet uit wil breken
Voor de laatste waanzin die hoopt,
Als een schaduw siddrend geweken,
Mijn laatste geloof heeft gesloopt.

En te moe om uw wreedheid te vloeken,
En te zwak dat mijn liefde u niet blijft,
Is mijn leven één schuwen en zoeken,
Tot de nacht mij naar buiten drijft.

Dan is 't of de erinnringen sterven,
En ik voel, daar ik àlles verloor,
In de pijn van dat hulpeloos zwerven,
Dat ik niemand, niemand behoor.


---------------------------------------
scheel: verouderde uitdrukking voor ooglid

Een grote stilte

De stilte zwelt uit de ingeslapen nacht
En zuigt ons gans en onweerstaanbaar binnen.
Een hoornstoot gilde alsof een wilde jacht,
losbarstend als een onweer, zou beginnen -

En toen niets meer: de ondragelijke vracht
van tè veel jaren, 't koele en donkre linnen
van de eeuwge stilte op onze wankle wacht.
De vijand zal ons altijd overwinnen!

Wij kruisen de armen op onze enge borst,
zwelgend het duister met de dikke dorst
van wie om water kreunde eer hij verstomde.

En deze vracht, dit groot benauwen wordt
voorsmaak van het gebeente dat verdort
onder het marmer, in de rèchte tombe.

Parlando

Gezondheid, lieve Huldgodin!
O blijf gij, blijf ons bij!
O wees ons, wat ons lot ook zij,
Door zee, en wereldwoestenij,
Een trouwe Gezellin!

Waar de Overvloed met blijde lach
De kostbre feestwijn plengt;
In 't hoogste schittren van 't gezag,
En wat de Staatzucht strelen mag;
Waar jeugd en blijdschap wenkt.
Waar zorg en plicht met zachte klem
Het hart in banden sluit:
Bij 't ruisen van de vreugdestem
En 't klaatrend slempgeluid.
Waar 't Vaderhart van wellust vonkt,
Als op de Moederschoot
Een kleine dierbre Stamgenoot
Met dartele oogjes vleit en lonkt,
En lieve kusjes strooit,
Daar 't roosje op zijn wangen pronkt,
En 't zachte mondje tooit.
Waar Liefde-zelf de wiekjes klept
Om 't rozenledikant,
En 't aardrijk tot een hemel schept,
Waar Hymen mirten plant.

Waar, moe van 's levens lange baan,
De Grijsheid nederzinkt,
Terwijl vernoegdheids zachte traan
In 't zwellend ooglid blinkt.

Waar Lente speelt en argloos stoeit;
Waar Zomer schatten gaârt;
Het Najaar van zijn wijnoogst vloeit;
Of Winter zich bij 't haardvuur gloeit,
Met pegels in de baard.

Daar is, Gezondheid, dierste schat!
Uw heil de saus der lust,
De saus die al haar smaak bevat;
De zoetheid van de rust:
En 't balsemrijk Nefenteblad,
Dat alle kommer sust.

Uw geur versterkt de bloesemdaauw
Van Flora's Hofprieel,
De frisheid van de Lindenschaâuw;
Verhoogt muskaat en gemberklauw,
En Amboïns kaneel:
Ja, de alsemdrank der tegenspoed,
Gemengeld met uw toverzoet,
Vloeit zachter dan het druivenbloed,
En haart niet in de keel.
Gezondheid, hoogst en enigst goed,
Dat leed en vreugde smaken doet,
O waart ge mij ten deel!

Nieuwe Mengelingen II

DE VLINDER IN MIJN DROOM

Ik raak mijn kussen, val in slaap
de droom is nu al om mij heen
op vlindervleugels zweef ik weg
ik ken hier heg noch steg

herinneringen komen nu al boven
wat hoort bij mij en is van jou
mijn lieve metgezel met vleugels,oh zo teer
jij past op mij, dat ik me niet bezeer

dit is een leven in een atmosfeer,
die ik niet ken maar wel begeer
jij herkent je vrijheid altijd weer
samen kijken we op de aarde neer

onze reis duurt jarenlang, ik wil niet terug
wij blijven samen, vliegen uren achtereen
in een wijde boog tastend naar de sterren
sommige heel dichtbij en vele verre

de zon en de maan zijn ook op reis
zij hangen vrij en draaien rond
wij zien dit nu gebeuren en verheugen ons
de warmte om ons heen is dus des zons

op welke leeftijd ga je echt op reis
ik weet het wel, verklap het niet
dat is voor ieder mens een keuze
ik ben nu heel tevreden
ben liever hier dan weer beneden

Scotch Terrier in een koffiehuis

Hij zit zo rustig in het koffiehuis
Op 't smalle bankje lusteloos te geeuwen,
Als een die, overal en nergens thuis,
Tevreden is, tot aan het eind der eeuwen,

Met 't leven dat hem nimmer heeft bedrogen.
Zijn blijdschap spreekt uit 't kwisplen van zijn staart
En gans de vriendschap van zijn listige ogen
Groeit tot een glimlach in zijn ruige baard.

Hij werd als ik in 't Paradijs geschapen
In wilde staat en ligt voor zijn plezier
Thans in dit zeer voornaam café te slapen...

Een eender lot? Neen, wat men ook vertelle,
Ik ben beschaafd en dit onmondig dier
Kan voor zichzelf niet eens een glas bestellen.

JANMAAT

Janmaat was thuis van zijn reis naar het Noord,
Liep wat te draaien en zat overal;
'Kaereltje' zei ik 'blijf jij zo van boord?
Heb jij een trekpleister hier aan de wal?'

'Waait me', zo sprak hij, 'uit die hoek de wind?
Vrijster, verkoop eens wat pittiger praat;
Wat doet een zeeman met vrouw en met kind?
Wie geeft hun te eten als Jantje vergaat?'

Jan sprak van monstren, dáár bleef het ook bij;
Ankerde dikwijls bij moeder aan huis,
Tot hij, 't was de avond voor Pinksteren, zei
(Wij waren samen en moeder niet thuis):

'Pleuntje, 't is wonder dat jij toch niet trouwt;
Als ik een stuk was als jij, wel verbruid!
Dan nam ik zeker (je grootje wordt oud)
Eer het gaat stormen een roer aan mijn schuit.'

'Maatje', begon ik, 'wel bouw ik geen zee,
Maar zo ik altemet sterf in de trouw,
Zitten mijn man en mijn kinders er mee:
Wat is een huishouding zonder een vrouw?'

'Hoor eens', sprak Jan en hij schoof aan zijn pet,
'Pleuntje, geen mens gaat er dood vóór zijn tijd.
Heb jij jouw hartje op een ander gezet,
Of heb je zin in een varensgast, meid?'

Wat moest ik zeggen, of wat moest ik doen?
'Ga maar naar moeder', zei 'k, 'vragen staat vrij'.
'Best' zei de klant, en hij gaf mij een zoen,
'Dan dient er even gewacht op het tij'.

Jan is geen zeur maar een wakker matroos;
't Duurde niet lang of wij waren getrouwd.
'Wijf', zegt hij vaak, 'dat ik zee met je koos,
Heeft me geen uur van mijn leven berouwd!'

Almanak van het Leidsche studentecorps.(1880)

Slapend kind

Terwijl daar buiten wilde stormen loeien,
Slaapt, in haar bedje, 't lieve kind tevreden
Half blootgewoeld, de reine rozeleden,
De frisse wang nog blozend-warm van 't stoeien.

Het donzen dek is losjes neeergegleden.
De blonde lokken, gouden sluier, vloeien
Om 't zacht gezichtje, dat mijn blik blijft boeien.
't Half open mondje heeft nog pas gebeden.

Slaap, kindje, en droom van vlinders en van rozen,
Van 't wuivend woud, waar blijde vogels kwelen
Of van de pop wier wassen koontjes blozen!

Eens zult ook gij, die thans nog droomt van spelen,
Een kroon van doornen om uw voorhoofd voelen
En, bitter wenend, op uw leger woelen.

Beelden en stemmen (1887)

Beminlijke aardigheid der vroege levensjaren!
O kindsheid, wier begrip van geen vooruitzicht weet!
Gij zingt, en lacht en springt, en waar ge ook binnentreedt,
Gij vindt de grond voor u bestrooid met rozenblaren.

De gulle blijdschap voert op 't klinken van haar snaren
U dag aan dag ten reie; en schreit ge om enig leed,
Gij droogt straks de oogjes af, terwijl gij 't ras vergeet.
Ach! mochten de ouden u in onschuld evenaren!

Met recht wordt uw gewaad veelvervig afgebeeld,
Terwijl gij met een aapje of met een vogel speelt:
Maar uw onzondig spel zal nooit u 't hart doen wroegen.

Gij zijt benijdenswaard, al streelt gij u met waan:
Want als we aandachtig 't oog op onze daden slaan,
Zijn wij zo kinds als gij, doch derven uw genoegen.

Naderen

Je ziet ze weer naderen

Wie zijn het dan wel?

De vogels uit de verre vertrekken

Ze komen weer dicht bij ons wonen

Het zoeken naar voedsel zal toenemen

En andere gaan op weg van hier

Dit is het instinct van het vogeldier

Vogels hebben mooie veren

Vogels kunnen ook verwaand paraderen

Ze doen of jouw tuin hun eigen tuin is

Soms wordt een mens boos

Op zoveel arrogantie

Die grote vogels verdrijven vaak de kleine

De kleine moeten dan eigenlijk

het vogelgezag ondermijnen

Grote vogels horen thuis op kerkpleinen

Of wat voor pleinen het ook zijn

Kleine vogels verliezen anders een goed terrein

Waar ze zo nu en dan hun zelf kunnen zijn!

Soms denk je wat gaat er om in zo’n vogelbrein

Ze zitten elkaar achterna

Vechten als het even kan

Soms snap je er wel maar soms ook niets van!

Bosbessen

Glanzig vochte nevels, uitgehangen
Over 't verre en heuvelig verschiet,
Trekken, nu de zon haar stralen schiet,
Opwaarts met des leeuwriks blijde zangen.

Bukkend met van vreugd gebloosde wangen,
Juicht in 't bos het meisje als het ziet
Hoe de struik wel twintig besjes biedt,
Die ze in 't mandje handig weet te vangen.

Gedichten (1910)

BLINDE LIEFDE

Geliefde, 't moet wel zijn als 't spreekwoord leert:
Dat ware liefde 's mensen oog verblindt,
Daar 't wezen, dat met hart en ziel bemint
Slechts haar aanschouwt, wier liefde 't zich begeert,
Terwijl zijn blik 't vermogen gans ontbeert,
Om 't schoons te zien, dat andren lokt en bindt.
Of zaagt gij nooit, hoe in de morgenwind
De sterren ras verbleekten, als verteerd
Door gloed en licht, zodra de grootse bron
Van al wat leeft, de dagvorstin verscheen?
Schoon straalden zij, aleer de macht begon
Der heerlijke, door wie haar glans verdween;
Gij zijt, geliefde, mij een beeld der zon;
Verblind door luister zie ik u alleen!

Astrea(1881)

O dagen van oktober

O dagen, dat weer d'eerste
chrysanten stralen
en geuren met de teêrste
en koelste geur, o dagen
als koele en geur'ge dalen...

O dagen, dat weer d'aarde
is uitgeweend,
nu gouden oktober klaarde,
ik ril en peins, o dagen,
dat 'k met Haar werd vereend:

wat schreit er toch in u?
wat schreit er toch in u?
wat jubelt er, ik ben
ontroerd in u, want 'k wen
nooit aan uw heerlijkheid,
uw gouden licht, uw tijd,
o dagen van oktober, waarin wij
stonden zo stil en vonden bij
elkaar de zoetste heul en rust voor eeuwig.

De lucht was als een perzik

De lucht was als een perzik,
de maan een diamant,
zwellende lentenevels
bloeiden aan alle kant.

Over de donzen heuvels
lokte een ver verschiet;
wij wilden zwervend worden,
zwervend en anders niet.

De voeten gingen samen,
de hand lag in de hand,
de harten opgedragen;
aarde, waar is uw band?

In dreven en valleien
geklommen en gedaald
in schaduwen geloken
in open licht bestraald

En onze zielen togen
naar nieuwe zaligheid
in het voorbij voorbije
wankelend ingeleid

Waar lillend lichtaanbreken
en ochtendhelderte is
met parelende vreugde
en met ontsteltenis...

Gemengde verzen

Vrede

Vrede spreid gij uw zachte vleugels
Over de donkere aarde heen —
Over de moeden en de gewonden,
Over de duizenden, die verzwonden,
Over al de snikkende monden,
Die verbleekt zijn van geween!

Vrede daal gij uit de lichte sferen,
Waarheen gij vluchtte voor deze wereldsmart,
Daal over hen, die u hebben verraden,
En over de dwazen, die op u smaadden,
En over de blinden, die om u baden,
Daal - daal gij weder in ons hart!

Opdat uw liefde daar weder wone,
Opdat uw liefde ons weer genas
Liefde boven onze ijdele wensen,
Liefde over alle ijdele grenzen,
Liefde alleen van mens tot mensen,
Die eindelijk leerden wat liefde was!

Zingende stemmen (1914)