de scheper

Een gedicht van Karel van de Woestijne 1878-1929

Geluk, zo zedig en zo zeker

Geluk, zo zedig en zo zeker,
als water dat in glazen beker
zijn zuivere genuchte vat:
ik heb uw goede dronk genoten,
en 't heeft door mijne leên gevloten,
als van wie nooit gedronken had.

Mijn ogen wijd, mijn lippen open,
zijt ge in mijn aadren stil gedropen
tot de' allerlaatste', en béste drop...
Was ik de dorst'ge der woestijnen?
Want zag mijn angst uw peerlen schijnen,
't verblijde hunkren slurpte ze op.

- Thans, moe van lusteloos genieten,
laat ik uw vliede' onachtzaam vlieten
en wíl niet meer gelukkig zijn.
Ik voel u naarstig in mij branden,
maar gij wordt koorts in mijne handen,
en uw genuchten worden pijn.

Ik moet naar andre lustigheden:
de kalme lichten van mijn heden
vermoeiden mijn verijlde blik.
De kier van blijdre smart gaat open:
o man, zat aan geluk gezopen,
gezel van roder vreugden: ík!

Uit de bundel: De boom-gaard der vogelen en der vruchten (1905)

Een gedicht van Jan Prins 1876-1948

Liefdes Hof

Wie liefdes hof betreedt,
de wonder- wonderschone,
wie om daarin te wonen
het verdere vergeet,
wie 't ogenblik bemint
en aanziet hoe, bescheiden
in ons gewekt, bij tijden
opnieuw geluk begint,
wie onbaatzuchtig leeft,
zijn aard zich overgeeft,
wie list en opzet haat
vindt hier zijn toeverlaat:
hoe zich de paden winden,
hij wordt het nimmer moe
zich nieuw verschiet te vinden,
tot aan de einder toe.

Nu zich dit paradijs
mij eenmaal heeft ontsloten,
nu ik zijn diep genoten
verborgenheid doorreis,
nu ik er talm en dwaal
en telkens opgetogen
mijne onverzadigde ogen
op zijn wijd licht onthaal,
beleef ik onbevreesd
en zorgenloos het feest,
waaraan zich elke dag
mijn hart verheugen mag.
Alleen dat luid verlangen
om u probeer ik wel
in redes rust te vangen, -
maar 't ontloopt mij te snel.

Want gij alleen stoffeert
die hof naar mijn behagen.
Met duisternis geslagen
ligt al wat u ontbeert.
Uw rankheid gaat mij voor,
de schemerige lanen,
de koele schaduwbanen,
de ganse stilte door.
Om die gedaante kwijnt
het zonlicht, en omlijnt
uw nauw bewust gebaar,
dat mij geleidt tot waar
geen twijfelen, geen vrezen
of geen miskenning is:
tot liefdes onvolprezen
onthuld geheimenis.

Zo lokt gij, dag aan dag,
mij dieper in dit leven,
de wouden door en dreven,
waarin ik dolen mag.
Tot in de verte een schijn
te zien is door de bomen
en we aan den rand gekomen
van 't ondoorgronde zijn.
Beweging noch geluid
breekt hier de omtrek uit.
Onder de hemel, strak
en effen, ligt het vlak
van 't water, waar de stammen
voor altijd staan in 't rond
tegen de heuvelkammen
geworteld in de grond.

Dan, in die spiegel, zal
ik eenmaal nog ervaren,
wat in bewogen jaren
mij werd beschoren: al
de vreugde ons toebedeeld,
de smart door ons gedragen,
en - weldaad mijner dagen -
uw lief, uw teder beeld.
Dan overheerst de rust,
verzinken leed en lust
verstillen angst en pijn.
Dan zal er vrede zijn
en zal ik weten mogen,
mij als een morgenlicht
over mijn brekende ogen,
uw diep ontroerd gezicht.

Uit de bundel: Verschijningen III. Liefdes Hof

Een gedicht van Virginie Loveling 1836-1923

Elk volgens zijn natuur

De zwaluw was weergekomen,
En zat met de mus op de goot,
Zij spraken vertrouwelijk te samen,
Verhaalden hun kommer en nood.

De zwaluw vertelde wat angsten
Zij al had uitgestaan,
Wanneer zij, van de andre gescheiden,
Alleen over zee moest gaan.

En hoe zij steeds hoopte en verlangde,
In gene wilde natuur,
Om weer te mogen komen
Naar nestje in de schuur.

De mus sprak van vorst en van ijzel,
En sneeuw zo schriklijk hoog,
Dat zelfs de schuwe merel
Aan ’t keukenvenster vloog.

En hoe zij soms van koude
Gemeend te sterven had,
En eenmaal, gepraamd door de honger,
Bijna in een vogelhuis zat!…

Zij huiverden bij het aanhoren
Van die wederzijdse nood,
En zaten een ogenblik zwijgend,
En peinzend op de goot.

‘O, beter nog te vluchten,’
Zei de zwaluw, ’naar verre strand!’
- ‘Ach, liever nog te lijden,’
sprak de mus, ’in ’t vaderland!’

Uit de bundel: Gedichten (1870)

Een hartenkreet van An Terlouw

De aarde

Telkens weer, komt het terug
telkens weer, langzaam of vlug
de wereld draait door ondanks pijn en verdriet
stoppen bij leed, dat doet de globe niet
maar in je hart, alsook in je ziel
is ’t soms net, alsof er een stukje afviel
van die mooie planeet
die gewoon ‘aarde’ heet

Telkens weer, komt het terug
is het niet langzaam dan gaat het wel vlug
of er een schip zinkt, een bomaanslag geschiedt
de aarde, stopt met draaien niet
of drama’s gebeuren, en andere narigheid
de globe raakt zijn snelheid waarlijk niet kwijt.
van die mooie planeet, die
gewoon aarde heet.

Een gedicht van Edward Koster 1861-1937

Lente

Almoeder der verlangens, 'k hoor u klagen
En smachtend roepen in verlatenheid,
Uw stem weerklinkt in 't blaten van de geit,
Die rukt aan 't koord in de ijlschauw van de hagen.

Uw stem weerklinkt in 't zwaar geloei, bij vlagen
Gestoten uit het stierlijf, in 't gekrijt
Van al wat zoekend naar bevreed'ging schreit
In 's nieuwe levens helderlichtig dagen.

Gij zelf ligt uitgestrekt in 't koelgroen mos,
Uw blanke lichaam warmend in de zon,
Wier luwe hitte breekt door 't karig bos.

Dan heft ge u op, en aan de vijverzoom,
Bij 't lustig-jong gebabbel van een bron,
Legt ge u weer neder tot vernieuwd gedroom.

Uit de bundel: Groepen en contouren

                                         Andrea Mantegna: "Kruisiging" (Detail)

Zonsverduistering

Een zwarte vlam zal 't klare licht bederven,
Een matte schemer gaat de lucht besmeuren,
De kwijnend zieke zon verbleekt van kleuren, -
Dood hangt de lucht in bange doode verven;

De menschen meenen, dat hun God gaat sterven,
Reeds komt de donkre satan 't doodshemd sleuren:
Wat gaat hun bevend bonzend hart gebeuren,
Als zij hun God en licht - en leven derven!

Menschen op áárde viert uw God zijn feest,
Die nog uw slechte ziel en blikken kluistert,
Dien gij nog mint, en haat - en immer vreest:

Een bleek brok geld heeft ziel voor ziel verduisterd
En spreidt zijn gier'ge grijns om ieders geest,
Dat elk slechts 't eigen kloppend hart beluistert.

C.S. Adama van Scheltema (1877-1924)
uit: Eerste oogst (1912)

Een gedicht van Edward Koster 1861-1937

Zachte dagen

O, nu de dagen weer zo licht zijn en zo zoel,
Zo zonnezoel, zo zonnelicht, zo rijk
Aan vreugd in welig bosgroen; nu de vliet
Bezaaid is met het gulle sprankelgoud;
Nu schaduwlanen koel
In kalme schemer mijmervol
Zich allerwegen oop'nen; nu het riet
In fluisterbeving zoetlijk neigt,
De vijver waai'rend met zijn schucht're koelt',
De vijver zelf in roerloosheid gestrekt
Zijn lange waat'ren rekt,
Gesust door stille zomerzoelt';
Nu 't donk'rend luchtblauw in de avond prijkt
Met milde sterrentooi,
En 't slepend gaan des nachts zijn ruim verrijkt
Met maneglans zo innig-mooi;
Nu 't zeevlak geplaveid ligt als een straat
Van glinst'rend asfalt, —
Vlucht'ge blinking gaat
Er strijk'lings over; oov'ral waar zij valt
Schept zij een welbehagen —
O, in deez' schemernachten, lichte dagen,
Is 't leven me op de schone wereld lief;
Vergetend in de zon mijn ongerief,
Zal 'k niet versagen.

Uit de bundel: Tonen en Tinten

Een gedicht van J.J.L. ten Kate 1819-1889

Maart

Maart, Maart,
Roer vrij je staart:
Nog maar een poos kan je ons kwellen en plagen;
Dra zijn je vlagen
Weg met het vuur, dat je houdt aan de haard,
Lastige Maart!

Maart, Maart,
Roer vrij je staart:
'k Zie reeds April, die je volgt in je stappen,
En komt verklappen,
Dat men u moe wordt in velden en gaard,
Lelijke Maart!

Maart, Maart,
Roer vrij je staart:
Meimaand wordt slechts door je spoken te zoeter,
En ze vergoedt er
Wat je ons onthoudt en terughoudt in de aard,
Gierige Maart!

Maart, Maart,
Toch ben je ons waard:
Omdat je zwijgend een wenk in het leven
Aan ons wilt geven,
Wenk, die het kinderhart dankbaar bewaart,
Buiïge Maart!

Maart, Maart,
Roer vrij je staart:
Want je leert ons: na het kwaad komt het goede;
't Zeegnen nooit moede,
Schept God de vreugd uit het lijden der aard,
Leerzame Maart!

Uit de bundel: Het nachtegaaltje (1851)

Een gedicht van Helene Swarht 1859-1941

Grafbloemen

Maagdepalm en rozemarijn
Tooien het graf van een maagdelijn.

Maar uit het graf van een bloeiende vrouw,
Rijzen drie rozen in bloedige rouw,

Rijzen drie rozen als bloed zo rood:
Twee uit haar boezem en éen uit haar schoot.

't Graf van een moeder, op stengelen slank,
Wiegelt drie leeljen als engelen blank,

Wiegelt drie leeljen als bloemen van melk;
Vlindertjes drinken uit elleke kelk.

Maar uit de stille gewijde grond
Waar een dichter zijn laatste wijkplaats vond,
Rijzen de bloemen zo menigerlei
Dat geen mij nog alle haar namen zei.

Uit zijn ogen het blauw van vergeet-mij-niet,
Dat in hemele-heimwee ten hemel ziet;
Uit zijn lippen een meidoorn in rozepracht,
Waar een nachtegaal jubelt zijn dromenklacht,
Uit zijn boezem een reuzige zonnebloem,
Goud van zijn lied en blond van zijn roem,
Uit zijn armen lianen omhelzend teêr,
Uit de wel van zijn tranen een helder meer,
Waar sneeuwige duiven uit drinken stil.

Dàt is 't graf waar ik 't liefst in verzinken wil.


1896

Een gedicht van Herman de Gorter 1864-1924

De zee, één water van vrijheid

De zee, één water van vrijheid,
Dansend oneindig licht,
De lucht, één ruimte van vrijheid
Zonder gewicht
Zij spelen de een met de âar,
Vrijhede‘ ontmoetend elkaar.

Een gedicht van Reinier van Genderen Stort

AAN MIJN ENGEL

O huis, dat ik ten leste heb gevonden,
Dat ik zo lange jaren heb gezocht,
Dat gij met liefde hebt gewrocht
En waar ik ben genezen van mijn wonden.

Met welk een smaak hebt gij dit al vermocht?
Gij hebt de schoonheid met het nut verbonden,
Het leed, dat ons van jaar tot jaar bezocht,
Is thans in deze rust geheel verzwonden.

Het huis is hoog gelegen in de Veluwe,
Wanneer zie ik uw bossen, heide, landen,
Zoals ik vroeger zag daarginds de Betuwe?

Nu hebt gij wat gij van mij hebt gevraagd
En kus ik steeds vol dank de kleine handen,
Waarmede gij mij zó lang hebt geschraagd.

Uit de bundel: Rijmproeven (1937)

Een gedicht van Marie Boddaert 1844-1914

Eersteling

Klein handje klopt in diepe nacht
Aan 't venster zacht,
Aan 't venster zacht,
Vraagt: ‘Mag ik binnenkomen?’
Legt bei zijn vleugeltjes buiten af,
En heeft het plaatsje dat men hem gaf
Gauw ingenomen.

Moe zwervertje - na reize - ligt
Met ogen dicht,
Met ogen dicht
In vaste slaap gevangen,
Maar, glanzend door de nêer oogelêen,
Vloeit hemellicht, dat daarin scheen
Vóór 't reisaanvangen.

Als een jong vogeltje sâamgekroeld,
Warmpjes omwoeld,
Warmpjes omwoeld
Door sneeuwrein, roosfijn linnen,
De knietjes hoog en de vuistjes toe
Droomt het, en laat aardlevengedoe
Rustig beginnen.

Over moedertjes mat gelaat
Een weerglans gaat,
Een weerglans gaat
Van kindjes vredig dromen;
Hij ziet nog een strookje hemel daarin,
Zij voelt van zoete hemel 't begin
Over zich komen.

De stille nachtekamer is
- Geheimenis,
Geheimenis
Van levens teer ontglimmen -
Als een bedecel vol heilgenschijn,
Waar ranke lichtenglen vleugelfijn
In nederklimmen.

De huisgenoten als verdwaasd
Komen verbaasd,
Zoetjes verbaasd,
Al voetentippend binnen;
Kijken 't gekomene kindje aan,
Voelen iets teders bloeien gaan
In 't harte-binnen.

't Reine en tedere ontbloeit in 't gemoed,
Als kwam 't met spoed,
Met blijde spoed
't Kindje tegen gevlogen,
Gelijk een groet van de Meie zoet
In groene weiden opengaan doet
Blij bloemenogen.

Zachtjes, zachtjes, zachtjes aan
De engelen gaan,
De engelen gaan,
Dit klein kindje geleiden
Op de weg naar zijn aards tehuis.
Kind en moeder naar 't vleuglengeruis
Luisteren beiden.

De vader is 't nog als in droom:
Na wilde stroom,
Stormende stroom
Van wee, windstilte en suizen
Van harmonieën, nooit eer verstaan ...
Hij vindt geen woorden; tòch in hem gaan
Lofliedren ruizen.

Telkens keren zijn ogen weer,
Heel teder weer,
Heel teder weer
Tot haar, die rust na 't lijen.
- Kan daar mysterie lieflijker zijn
Dan het ontluiken van bloemkelkrein
Moederverblijen?

Inniglijk neemt hij haar handen saam,
Fluistert haar naam,
Haar nieuwe naam:
‘Moeder!’ En nader, al nader,
Neigt hij zijn hoofd tot het hare. - Têerst,
Wijdend zijn leven, aadmen voor 't eerst
Haar lippen: ‘Vader.’

Zegenszon is hun opgegaan!
Dat heeft gedaan,
Dat heeft gedaan
Klein handjes licht bewegen.
Is 't niet of 't leventje aan 't hart hun gelegd
Met ernstig' zachtbiddende oogjes zegt:
‘Zegen om zegen?’

't Is of zij wijlen hand in hand
In heilig land,
In heilig land,
Begunstigde uitverkoornen!
Zij dragen 't kindbloempje en houden 't hoog,
Dat zonne kussen en koestren moog
Lief Eerstgeboorne.

En in hen zelf met heilge gloed
Nu bloeien doet,
Nu bloeien doet
Liefde-Gebenedijde
Een hoog verlangen, sterk en rein
Om 't aanvertrouwde waard te zijn
Ten allen tijde.

Stilte is om beiden. Morgen lacht,
En schaduwzacht
Slipt weg de nacht.
Zij hebben hem geborgen,
In 't veiligst plekje van hun gemoed
Die heil'ge Nacht met zijn zonnegroet
Schoner dan Morgen!


1895

Een hartenkreet van Harry Daudt

Lentekriebels

Er is
een onrust,een beven
in het water
ontembare onrust

Er wordt
gefladderd,geflaneerd
buigingen gemaakt
en dansen

Mannetjes en vrouwtjes
zoeken en bieden kansen
'de ware' te worden
'de ware'te zijn

Ze zwemmen
dadelijk in lijn
want zwemmen...
staat voor overleven.

Een gedicht van Hendrik Marsman 1899-1940 toen en nu er is weinig verschil.

Toren van Babel

Ik zat op school en kreeg weer te horen
Dat de toren van Babel
als een ton
in duigen had moeten vallen
omdat de menselijke ziel
van de ene hoogmoed in de andere viel
‘en hoogmoed komt voor de val—’;
zij had haar grenzen niet willen bewaren,
zij had niet kunnen verkroppen
dat de toppen des heuvels onbereikbaar waren,
zij had Gods scheppingsmacht willen evenaren
en wat niet al!

Illustratie: Pieter Brueghel de oude (1520-1569) De toren van Babel

Een gedicht van C.S Adama-Scheltema 1877-1924

Bekentenis

Wij zijn ijdele mensen,
Verward in ijdele strijd -
Wij rekenen met wensen
En nooit met een werkelijkheid.

Doch in elk eerlijk leven
Komt toch een ogenblik,
Waarin wij ons overgeven
Aan ons eigen stille ik;

Waarin wij de waarheid kennen
En haar niet meer ontvliên -
En zwijgende bekennen
Wat wij nooit wilden zien.

Uit de bundel: Uit stilte en strijd