augustus

MIJN MOEDER

Mijn moeder was een heilige vrouw -
o daar ligt blijdschap in die rouw -
mijn moeder was heilig, en rein, en zoet
als de melk van haar borst... O mijn moeder was
goed!
En schoon, schoon oud! Niet één groef in haar
wang,
haar ogen al ziel en haar woorden al zang!
Gij hoordet, gij zaagt haar, en vroegt, mijn vriend:
ach, jongen, waar hebt gij zo'n moeder verdiend?
En toch, gij wist nog niet half wat ze deed
uit verborgen zorgen; hoe hard zij streed
in de nederigheid van haar weduwsmart,
met een roos op 't gelaat en een doorn in het hart!
Haar kinderen schonk zij het brood uit haar mond,
tot het laatste bloed uit haar warme wond....
Mijn moeder!... Zoete gedachtenis,
beheers wat er goeds in mijn leven is!

KOMENDE SCHEPEN

Ik zit aan de zee in de donkere nacht.
Met ogen als vuurtorenlichten
Tuur ik naar verre kusten en wacht,
Op overzeese berichten.

Ik zit in het donker, ik wacht, ik staar
Naar schepen die langzaam komen,
Met lichtende blikken zoek ik naar
Het schip uit het land mijner dromen.

De herfst blaast op de horen

De Herfst blaast op de horen
en ’t wierookt in het hout;
de vruchten gloren.
De stilten weven gobelijnen
van gouddraad over ’t woud,
met reeën, die verbaasd verschijnen
uit varens en frambozenhout,
en sierlijk weer verdwijnen -
De schoonheid droomt van boom tot boom,
doch alle schoonheid zal verdwijnen,
want alle schoonheid is slechts droom,
maar Gij zijt d’ Eeuwigheid!
Heb dank dat Gij mijn weemoed wijdt
en zegen ook zijn vruchten.
Een ganzendriehoek in de luchten;
nu komt de wintertijd.
Ik hoor U door mijn hart en door de rieten zuchten.
Ik ben bereid.

HONEY-MOON.

Als kinderen hadden ze samen
zo lang het hun heugde, gespeeld, -
als kinderen hadden ze samen
hun wel en wee gedeeld.

En onder het stoeien reeds, noemde
het meisje de makker haar man, -
hij haar zijn klein, lief vrouwke:
Zo bouwden ze een hele roman.

Ras gingen de dagen, de jaren
in wentlende vlucht voorbij ; -
zij, groeide tot bloeiende jonkvrouw,
tot flinken jongeling, hij.

En zonder zij zelve het wisten,
was jeugdiger vriendschap gevloôn,
en sloeg in hun harten de liefde
al juichend en zingend haar troon.

Dra was nu het zoete geheimnis
voor beiden geen heimenis meer,
en lag aan zijn zwellende boezem
schaamrood haar hoofdeken neer.

Nu komt er geen storende duena,
geen hartloze voogd in het spel :
ze hadden malkander lief en
ze huwden en hadden het wel.

Zij wonen in het lachende huisken
vol bloemen en zonneschijn, -
dra zal er in 't mollige nestje
een piepend jong vogelke zijn.

Gedichten (1913)

School

Wie staag op school moet blijven,
Die zou, naar alle schijn,
Het lezen en het schrijven,
Weldra vervelend zijn.

De zorg soms te verbannen,
Maakt lustig en tevreên.
Een boog, te sterk gespannen,
Springt lichtelijk vanéén.

Heil onzer dat het leren,
Vrij van te slaafs gekwel
Zo wij ons vlijtig weren,
Verwisseld wordt door 't spel!

Dan ziet men ons tevreden,
Als 't rustuur is voorbij,
Weer vrolijk schoolwaarts treden,
Dan klinke het lied weer blij:

‘De ganse dag te spelen
Zou ook, naar alle schijn,
Ons op den duur vervelen;
Er moet verwisling zijn.’

Herfstlandschap

In de mist is trage een os met een ossenwagen
stappend naast de mist nooit mist zijn maat
de os van de ossenwagen
Uit de mist in de mist met de hortende wagen
dut de wagenvoerder zich niet vast
in een spoorloze slaap

Achter aan de wagen drijft lantaarnlicht
een geringe wig van klaarte in de donkerdiepstraat

Aan een zeer jong meisje

Ik hadde, o gij die me start, wier ogen zwijgen
als dode vijvers onder loom een lover-dak
dat nooit een blijde pijl van zonne-vreugde brak,
- 'k hadde over uw gestaar mijne ogen willen neigen,
en in de diepte van uw blikken willen zien
het leven dat er leeft, de driften die er dreigen,
en voor wie u bemint wat tederheid misschien

'k Hadde in uw ogen, - meren waar nooit dagen dalen,
maar wondre bloemen soms, en rodere koralen,
en in haar vreemde schoot de schoonste schelpen rijk;
en ook, misschien, voor wie de diepten door mag staren,
dáar, waar de nachten al hun duister broedsel gaêren,
zo voor zijn peilend oog de wâ der drabben wijk',
wit, de paleizen van een teder feeën-rijk; -

zó hadde ik in uw ogen, kind, gij, die, verkoren
van wie het leven leed, een schone waan geleid...
De dagen zijn voorbij; de woorden zijn verloren
gelijk een schone droom vol droeve tederheid...
- Wat staart ge toe me kind? Hoe zijn als dode meren
uw grondloze ogen die uw diepte toe me keren?
Ik zie te diep, helaas, gij die te zúiver zijt.

Verzen van 1899-1914.

Strijd I.

Het wezen van 't heelal is energie,
Het wezen van de mens is zijn arbeid,
Door de arbeid is de mens een deel van die
Oneindige natuurkracht: de waarheid.

Maar daardoor is 's mensen wezen ook strijd,
Want 't voorwerp van zijn arbeid is natuur,
En haar vermeestert slechts het sterkste vuur,
Dus: strijd van allen zonder onderscheid.

Concordet sermo cum vita

Seneca


Zij hebben 't schone woord van oudsher aangebeden,
mijn vriend, en wisten met de trage zoetvijl
hun taal te ronden als een puikjuweel;
de deining grootser klanken siddert door hun lucht
en wentelt open langs den schemerige einder;
te middernacht ontsteken zij een vierwerk,
dat knallend al de daken van de stad verlicht
en op de markt des levens staat 't kijkgrage volk
te turen naar de gulden zijpelregen
en monkelt van voldaanheid;

hun krijgsbazuinen schaatren in 't verschiet
en 't verre trippeltrappen van de ruiterij
klabettert over de besteende wegen;
de wrok beklemt te wijlen hunne kelen
en driftig tieren zij hem uit;
zij toeven onder 't machtig walgewelf,
dat ieders pratte kreten verzesvoudigt
en wen zij juichen komt terstond de zege,
gevleugeld als een bode Gods
en wen zij zuchten springen keer op keer
de zilte tranen tussen uwe lome wimpers.

O! laat u niet verschalken door die weelde,
mijn vriend; de pauw stelt in de zonnegloed
de bontste zijde van zijn waaiersteert te pronk
en binst de winderige oogstmaand ritslen
de loze haverbellen evenals de volle;
bekreun u om geen ieftegroen,
dat klautert langs de takken van een dode boom;
het schone woord is niets - 't oprechte leven alles;

de stralen van de schitterlogen
verbluffen wel, doch brengen koude aan huis:
uw zeggen weze milder dan
de morgendauw des hemels;
uw denken zij ruimschotig
en spannend als de regenboog,
indien de houwe trouw
niet nestelt, diep in 't diepste van uw boezem,
ge zijt een veinzer, ge blanket uw vuigheid.

----------------------------------------------------
Concordet sermo cum vita -
Laat wat we zeggen overeenstemmen met ons leven (redactie)

Aan Kloë.

Mijn Kloë, schoon ik u nooit zag,
Mijn hart gevoelde toch uw waarde;
Zo ik uw schuilplaats kon bespiên
Zou gij mij alles zijn op aarde.

Ik zong, en zingend zag ik u.
Gij woelt altijd in mijn gedachten.
Wanneer 't verdriet mijn jeugd bestormt,
Uw beeltenis kan dat verzachten.

Dan lijde ik minder als ik denk:
‘Mijn Kloë zal eens al dat lijden,
Dat mij nu onverwinbaar schijnt,
Met volle zegepraal bestrijden!’

Geen eerzucht blaakt mijn jeugdig hart,
Wanneer ik u slechts mag bezingen,
Een hoogre drift belet haar dan
Mijn jonge boezem te bespringen.

Zij valt mij anders telkens aan.
Ach, Kloë! Laat mij om ú zuchten:
Uw godlijk beeld slechts geeft mij kracht
Om deze vijandin te ontvluchten.

Nu slaapt ze, om met te meerder kracht
Misschien mijn zwakheid te bespringen:
Zij is, hoe vleiend zij zich toon',
De gesel harer lievelingen.

Geliefde maagd, zo gij bestaat -
Och wees dan toch niet voor een ander,
Voorzeker, waar gij wezen moogt,
Wij zijn geschapen voor elkander.

Wanneer ik slaap, dan zie ik u;
Dan zie ik al die zachte trekken
Die zich, vereend in uw gelaat,
Aan mijn ontvonkte geest ontdekken.

Maar, 'k lees ook in hun schoon geheel,
Die 't kilst gemoed zou overwinnen,
Waarvoor geen boezem is bestand -
De teerste neiging tot beminnen.

Ach, zeg mij, Kloë, waar gij schuilt! -
Of in wat vergelegen hoeken
Der aarde moet mijn rustloos hart
Haar schone Heerseresse zoeken?

Dan vlieg ik sneller dan een pijl
Naar u, die mij ontzichtbaar griefde;
Of als een snelgewiekte duif
Op lichte vleugelen der liefde.

Hoe schoon zou die verrukking zijn,
Die mij dan telkens werd geschonken!
Hoe klein zou dan niet de aarde zijn,
Die mij, u zingend, schijnt ontzonken!

De zucht naar roem, een hersenschim,
Zou mij voor altoos zijn ontvloden.
Voor altoos! want mijn kloppend hart
Zou haar op uwe boezem doden.

Dan, ach! hoe beeft, mijn teder hart! -
Ligt leeft ge alleen in mijn verlangen....
ô Kloë, zo ik u niet vind',
Staak ik voor eeuwig mijn gezangen.


1786.

Gedachten, die de zonnige uren banden,
Bemijmer ik, waar langs de stille kreek
Het nachten naêrt en op de lage landen
De avond roerloos ligt en schemer-bleek.

Dan blaast een jongen op z'n herdersfluit
Een simpel liedje van verloren dagen;
En 't mijm'rend hart moet zachtkens medeklagen
Bij 't gaan en komen van dit week geluid.

In weedoms schijn zie 'k alle aardse dingen,
En van de droefenis waartoe mijn ziel nu wies,
Wil ik mijn liederen van elke dag doordringen,
'Lijk op de fluit één aêm verscheiden tonen blies.

---------------------------------------------------
Nagelaten verzen - Drie (oktober 1912 . mei 1916)

ZOMERAVOND I

Nu de schaduwen zich lengen
Rond mijn woning, vòòr de nacht,
Wil ik je mijn groeten brengen
'Wijl dags laatste uren plengen
Aan de kim hun zuiv're pracht

Al begeert' ligt diep verzwegen,
Nu ik stil naar buiten tuur,
En mijn hart heeft zich genegen
Tot de wijde avondzegen
In de schoonheid van dit uur.

Ken je deze stilte, makker,
Als des levens dierst tresoor!
De avondwind drijft ver en zwakker
Langs de popels, die de akker
Zomen, over 't land te loor.

Buiten dralen zoete roken —
Geur, die van de zomer is —
En de ogen half geloken,
Droom ik, voor het raam gedoken,
't Uur, dat voor de dromer is.

Maannacht in Elche

De palmen staan recht en stil.

donkerblauw liggen de schaduwen neergeveld.
onder het staal van het firmament
heerst het roerloze zilverblauw.

de hemel is hel -
en de wereld is zo stil en verlicht,
dat de maan, verlost van haar licht,
een onzichtbaar zilveren spoor
in de zilveren ruimte verloor.

tussen de palmen het licht.

De stilte ademt niet meer.
de neerslachtige trots van het woud
legt doodstille schaduwen neer
op de bodem van 't zilvermeer,
in de huiverende dood.

er is geen gerucht en geen wind.

ik sta aan de zoom van het woud;
aan mijn zijde het zwijgend kind,
dat zijn hand in de mijne houdt.

maar dan vraagt het: ‘is dit de pool?’
of het denkt dat dit sneeuwwitte veld
de poolzee moet zijn van de dood?

ik heb het gerust gesteld.

maar terug door het zilveren woud
- de palmen staan recht en stil
en de schaduwen liggen geveld
langs de grond van het zilvermeer -
vraagt het bang: ‘wat is het verschil
tussen deze sneeuw en de dood?’

alsof het míjn angst had gehoord

ik antwoordde niet
en zwijgend liepen wij voort.

Derde periode 1936-1937 (X)

ô Nooitvernoegde mens, door dwaze waan gevleid,
Door blinkend goud bekoord, door zucht tot eer misleid!
Bedenk, dat de enkle wenk der Godheid, zo verheven,
Wanneer 't haar slechts behage, u wegrukt uit dit leven;
Bedenk, terwijl ge u hecht aan de onbestendige aard',
Hoe ras de dood, die rang, vernuft noch schoonheid spaart,
Uw levensdraad doorkerft, u stuit in al uw pogen:
Zie daar dan hoop en waan in rook en wind vervlogen.

Gekomen met een zoete mond
waar kindsheid heen ons zingen zond
als blijde bedelaren,
was onze honger goed als brood,
en zagen we in tergloze nood
een makker onzer jaren.

Maar 't leven sloeg, met stille speer,
in ieders zijde een eigen zeer.
Wij hebben 't bloed gezógen;
een lách heeft onze smart gekoeld;
- maar w' hebben in de wond gevoeld
't geraamte van ons logen...

Aldus, van 't zinken wél bewust
in 't drab van onze' onzaal'ge lust,
met jammrig-nutloze armen,
gaan we door 't misten onzer jeugd,
- barmhartig om ons koele vreugd
en lieflijk-wrang erbarmen.