3.5 Zo werd het later

De middeleeuwse rechtspraak was verdeeld over de hertogelijke en de stedelijke instellingen.

De schepenbank van Tienen was bevoegd in burgerlijke en criminele materie, de audiëntie van de burgemeesters en de raad behandelde alle gevallen van burgerlijke en criminele rechtspraak  waar de beschuldigde als burger (poorter) van de stad niet de uitdrukkelijke wens uitsprak om voor de schepenbank te verschijnen, de tolkamer was bevoegd in handelsgeschillen en de gilde van de draperie controleerde de maten en gewichten en beslechtte alle geschillen hieromtrent.

Elke maandag werden de stadszaken door de voltallige magistraat, bestaande uit burgemeester, schepenen en raadsleden, behandeld. Op woensdag zetelden de rechtbank voor de burgers van de stad. Op vrijdag werd recht gesproken voor de omwonenden en niet-Tienenaars. De schepenbank was in eerste aanleg bevoegd voor burgerlijke zaken en in eerste en laatste instantie voor strafrechterlijke kwesties. In criminele zaken was tegen haar vonnis geen beroep meer mogelijk. Bovendien bezat zij meestal het halsrecht waardoor zij doodstraffen kon uitspreken. De (hoofd)meier stond in voor de uitvoering hiervan.

De costuymen of het gewoonterecht vormde de basis van de middeleeuwse rechtspraak. Deze rechtsregels werden oorspronkelijk mondeling overgeleverd. Indien er twijfel bestond over de toepassing of de interpretatie trokken de leden van de schepenbank op ‘hoofdvaart’ naar een belangrijkere rechtbank. Bedoeling was om hier om raad te vragen. De meeste schepenbanken hadden vaste hoofdrechtbanken waar zij ‘ten hoofde’ gingen. In de loop van de eeuwen namen de vorstelijke justitieraden deze functie over. Zij werden de vaste hoofdrechtbanken voor de stedelijke schepenbanken.

In Tienen is een vereniging die zich "Opgewekt Tienen" noemt en zich tot doel gesteld heeft de stad te promoten zowel naar binnen als naar buiten toe. Dit trachten zij te bereiken door het organiseren van allerlei meestal ludieke evenementen.
Zo organiseerde "Opgewekt Tienen" op 28 april 2010 in het station een verwelkomingsconcert voor de treinreizigers op het perron van het station.
In het volgend YouTube filmpje kunt u zien hoe één en ander toen aan toe ging.

http://www.youtube.com/watch?v=HBRnaC7Xf54&feature=related

Het eigenlijke bestuur van de stad werd voor het eerst in januari 1478 vastgelegd door Maria van Bourgondië en haar gemaal Maximiliaan van Oostenrijk. Dit charter geeft ons voor het eerst een gedetailleerd overzicht van de samenstelling en de organisatie van het Tiense stadsbestuur tijdens de Middeleeuwen.

Twee stadsraden verzekerden het bestuur. De binnenraad of magistraat bestond uit twee burgemeesters, zeven schepenen en acht raadsleden. De buitenraad was eveneens samengesteld uit acht afgevaardigden die rechtstreeks uit de ambachten gerekruteerd werden. De leden van de binnenraad of magistraat bezaten zowel de wetgevende, de uitvoerende als de rechterlijke macht. Voor het treffen van buitengewone maatregelen diende de magistraat steeds de buitenraad te raadplegen. De magistraat benoemde tevens het stadspersoneel. De pensionaris en de secretaris waren de belangrijkste stadsambtenaren. Zij werden voor het leven aangesteld.

Wat de aanstelling van het stadsbestuur betreft speelden de ambachten, die verenigd waren in de ‘Acht Naties’, een toonaangevende rol. Elk jaar, acht dagen voor het feest van St. Jan de Doper, duidde elke natie zijn afgevaardigde aan. De acht gekozenen verenigden zich op het stadhuis en stelden een dubbele lijst van kandidaten samen. Uit deze lijst werd uiteindelijk de magistraat gekozen. De acht afgevaardigden der ambachten stonden ook rechtstreeks in voor de benoeming van de raadsleden van de binnenraad. Ondanks het feit dat het belang van de lakennijverheid in de loop van de 15^de eeuw wegkwijnde, wist de gilde van de draperie zich op politiek vlak  te handhaven. Samen met de kruisboogschutters, de handboogschutters en de kolveniers vormde zij de ‘Vier Leden van Tienen’, die in de loop van de Nieuwe Tijd de bevoegdheden van de middeleeuwse ‘Acht Naties’ overnamen. Tot aan de Franse revolutie zouden deze instellingen de plaatselijke politiek blijven domineren.

Om de belangen van de vorst te verdedigen werden in de belangrijkste steden ook hertogelijke instellingen in het leven geroepen. Zij stonden voornamelijk in voor het innen van de belastingen en het instellen van gerechtelijke vervolging bij misdrijven. In Tienen waren dit de hoofdmeierij en de tolkamer.

In de 12de en het begin van de 13de eeuw werd het hertogdom Brabant opgesplitst in zes districten. Hertog Hendrik I lag grotendeels aan de basis van deze indeling.  Aan het hoofd van elke entiteit stond een ambtenaar die oorspronkelijk gerekruteerd werd uit de directe omgeving van de hertog. Later werd hij gekozen uit de plaatselijke adel of het stadspatriciaat. In Vlaanderen werd de vorstelijke vertegenwoordiger algemeen aangeduid als baljuw. In Brabant had deze naam weinig bijval. Alleen Nijvel kende een baljuw, de overige districten werden geleid door een amman (Brussel), een meier (Leuven, Tienen, 's Hertogenbosch) of een schout (Antwerpen). De zes districten of hoofdomschrijvingen bestonden uit een aantal dorpen dat gegroepeerd was rond een ‘hoofdstad’. De hoofdmeierij Tienen was op haar beurt onderverdeeld in vier ondergeschikte entiteiten die men eveneens met de benaming meierij aanduidde. Dit waren Zoutleeuw, Halen, Kumtich en de meierij van de Gete.

De middeleeuwse meier of hoofdmeier was de plaatsvervanger van de landsheer in het hem toegewezen territorium. Hij oefende de vorstelijke macht uit op regionaal gebied en bezat administratieve, militaire en rechterlijke functies. Bij alle publieke ceremonies ging hij de stadsmagistraat vooraf. Als rechtstreekse vertegenwoordiger van de vorst zorgde hij voor de doorstroming van de verordeningen van het centrale naar het plaatselijke niveau. Op rechterlijk gebied was hij de maner van de schepenbank. Hij zat de schepenbank voor en spoorde de plaatselijke gerechtsdienaren aan om recht te spreken. De hoofdmeier stond ook in voor de arrestatie van de beschuldigden en de uitvoering van het vonnis. De militaire opdracht van de hoofdmeier was vrij belangrijk. Hij voerde niet alleen de plaatselijke legerbenden en stadsmilities aan, hij was ook verantwoordelijk voor de openbare orde en de veiligheid. Daarnaast stond hij in voor de wapen- en heerschouwingen en verleende af en toe assistentie bij belastingsinning.

De luitenant-meier was de adjunct van de hoofdmeier. Hij werd op zijn beurt bijgestaan door de vorsters of praters. Zij werden net als de hoofdmeier rechtstreeks door de vorst benoemd en moesten toezicht houden op de uitvoering van de bevelen van de hoofdmeier. De handhaving van de openbare orde rustte in hun handen.

De tolkamer was de tweede hertogelijke instelling. Zij speelde een zeer belangrijke rol in het hertogelijke bestuur. Haar bevoegdheid strekte zich naast de stad Tienen ook uit over de steden en gebieden van Aarschot, Zichem, Diest en Jodoigne. Aan het hoofd van de tolkamer stond de rentmeester van de domeinen. Hij werd in zijn functie bijgestaan door de gesworen erflaeten of gesworen coopluyden. De tolkamer inde de tollen en accijnzen op koopwaren en goederen en regelde, als tegenprestatie, het onderhoud van openbare wegen, rivieren, bruggen enz. De rentmeester hield ook toezicht op de betaling van de vorstelijke renten en cijnzen. Als rechtbank was de tolkamer bevoegd in handelsgeschillen. Het tribunaal van de tolkamer had als taak het vorstelijke domein te behoeden van alle mogelijke inbreuken en verdedigde de domaniale rechten van de vorst op regionaal vlak.

Nadat we geschiedenis van Tienen door de eeuwen heen als feiten op een rijtje gezet hebben, gaan we het nu even hebben hoe de stad vroeger en nu bestuurd werd.

Door het ontstaan van de stad als nieuw concept groeide in de Middeleeuwen ook de vraag naar een eigen bestuur en een aangepaste rechtspraak. Rond 1150 beschikten alle Brabantse steden over een eigen schepenbank waarin burgers zetelden die instonden voor de rechtspraak. Voor het bestuur duidden zij zelf een raad van gezworenen aan. Tijdens het ancien regime bestond er geen scheiding van machten. De vertegenwoordigers van de bestuurlijke instellingen vertegenwoordigden zowel de wetgevende, de uitvoerende als de rechterlijke macht. Het kluwen van bevoegdheden waarover de plaatselijke machthebbers beschikten leek dan ook vaak onontwarbaar.

Nog een straatoptreden van "De Tiense Straatmuzikanten" als tussendoortje.
Het liedje heeft als titel " Ich hem hower in men oewer" wat zoveel betekent als: "Ik heb haar in mijn oor".

Het mandaat van Goossens vormde de aanzet tot meer dan 150 jaar liberaal bewind. Het liberale overwicht werd pas doorbroken met de aanstelling van de socialist Rik Boel in 1965. Deze sterke politieke tendens had zonder twijfel te maken met het ontstaan van de Tiense Suikerraffinaderij, waarvan de directeurs, beheerders en commissarissen een uitgesproken liberale voorkeur hadden. Deze figuren speelden bovendien een vooraanstaande rol op gemeentelijk vlak. De belangrijkste vertegenwoordiger van dit fenomeen was Victor Beauduin (foto links). Hij werd op 14 april 1845 geboren te Rosoux-Crenwich in de provincie Luik en overleed te Elsene op 9 november 1904. Van opleiding was hij doctor in de rechten. In zijn geboortedorp was hij tevens landbouwer en oprichter van de Sucrerie de Rosoux. Na de dood van Henri-Antoine Vinckenbosch in 1874 kwam hij samen met Louis-Joseph-Henri Vinckenbosch aan het hoofd van de Société en nom collectif Vinckenbosch et Cie. In 1887 werd Beauduin afgevaardigd-beheerder van de nieuw opgerichte N.V. Tiense Suikerraffinaderijen. Hij zou dit trouwens tot aan zijn dood in 1904 blijven.

Victor Beauduin was een zeer verdienstelijk politicus. Op 29 oktober 1878 werd hij voor de eerste maal tot gemeenteraadslid van de stad Tienen gekozen. Toen Louis Vinckenbosch in 1892, na een mandaat van amper één jaar kwam te overlijden, werd hij bij Koninklijk Besluit als plaatsvervangend burgemeester aangeduid. Bij de volgende verkiezingen werd hij herverkozen. Hij zou de burgemeesterssjerp tot aan zijn dood dragen. Binnen het stadsbestuur genoot Beauduin de steun van de volledige liberale achterban. Door zijn toedoen werd de stad zowel op sociaal-economisch, als op cultureel vlak volledig gemoderniseerd. De waterleiding werd aangelegd, het wegennet werd uitgebreid, de straten werden gesaneerd en er werd aan woningbeleid gedaan. Daarnaast stimuleerde hij het culturele leven door de oprichting van een stadsbibliotheek en een stadsmuseum. Tevens stond hij in voor de wederopbouw van de afgebrande stadsschouwburg.

Via de imposante persoonlijkheid van Beauduin kende het liberale gedachtegoed ook weerklank op nationaal en internationaal vlak. Van 27 mei 1900 tot 9 november 1904 was Beauduin volksvertegenwoordiger voor het arrondissement Leuven. Zijn tussenkomsten en redevoeringen in de kamer waren legio. Zij hadden vooral betrekking op het landbouwvraagstuk en droegen bij tot de oprichting en vorming van landbouwcommissies. Hij was tevens voorzitter van het ‘Beschermcomité voor werkmanswoningen van Tienen, Glabbeek, Zoutleeuw en Diest’, ondervoorzitter van de provinciale landbouwcommissie, voorzitter van de ‘Provinciale kas tegen veesterfte’ en voorzitter van de ‘Volksbank van Tienen’. Gedurende beperkte tijd maakte hij ook deel uit van de provincieraad van Brabant.

Het vroegere hotel de ‘Tinnen Schotel’ op de Grote Markt, waar tegenwoordig de muziekacademie en de dienst Cultuur van de stad zijn ondergebracht, was een tijd lang de woning van burgemeester Victor Beauduin . Toen hij zich in 1875 met zijn gezin te Tienen vestigde, bewoonde hij oorspronkelijk de directeurswoning van de Tiense Suikerraffinaderij. In 1894 kocht hij het prachtige herenhuis op de Grote Markt. Zijn erfgenamen zouden het goed in 1909 aan de stad verkopen. Later werd hier een nijverheidsschool gevestigd die een tijd lang zijn naam zou dragen.

Op 23 september wist de plaatselijke burgerwacht  bovendien de terugtrekkende Hollandse troepen uit de stad te weren door de Leuvensepoort met man en macht te verdedigen  Op 28 september sloegen vrijwilligers de Hollanders opnieuw af aan de Maastrichtsepoort. Het Tiense vrijwilligerskorps onderscheidde zich eveneens bij de gevechten aan de brug bij Walem in de provincie Antwerpen. Het jaar daarop vonden in Tienen opnieuw schermutselingen plaats. In augustus 1831 rukten de troepen van Willem op voor de Maastrichtsepoort. De Tienenaars probeerden zich te weren, maar moesten zwichten voor de overmacht.

Uiteindelijk werd België onafhankelijk verklaard. Op 22 oktober 1830 werd Francois Van Dormael (foto links) de eerste burgemeester van de stad onder onafhankelijk bewind. Hij was een politieke nieuwkomer en werd voor de eerste maal in de beraadslagingen van de gemeenteraad vermeld bij zijn benoeming tot tweede luitenant van de schutterij op 10 juli 1829.  Volgens bepaalde bronnen geraakte Van Dormael als katholiek mandataris in opspraak wegens een dubieuze verhouding met zijn jonge huishoudster. De deken van St.-Germanus zou door middel van zijn persoonlijke tussenkomst zijn herverkiezing hebben beïnvloed. Hierdoor werd de liberaal Louis Goossens op 18 september 1848 de nieuwe burgemeester van de stad. In 1860 werd Van Dormael echter wel verkozen tot katholiek afgevaardigde voor het arrondissement Leuven, wat er op wijst dat hij binnen katholieke kringen zeker niet persona non grata  was. Een meer genuanceerde uitleg voor het verkiezingsdébacle van 1848 dringt zich bijgevolg op. Toen Willem I vrede sloot met de opstandige provinciën en de gezamenlijke vijand wegviel, was het monsterverbond tussen katholieken en liberalen tot sterven gedoemd. Tegenstrijdige belangen dreven beide partijen uit elkaar. Uiteindelijk verenigden de liberale krachten zich in 1840 in de eerste politieke partij van België, wat hen meteen ook een overwinning bij de parlementaire verkiezingen opleverde. Waarschijnlijk had de betere organisatie van de liberale krachten ook in Tienen gevolgen.

De straat waarin wij nu wonen in de Van Dormaelstraat zo genoemd naar de eerste burgemeester van Tienen sinds het Ancien Regime, Francois Van Dormael (foto links).

De eerste decennia van de 19de eeuw vormden een duidelijke mijlpaal in de geschiedenis van de stad. Van een wegkwijnend 18de-eeuws provincieplaatsje evolueerde Tienen naar een welvarende 19de-eeuwse industriestad. In tegenstelling met wat algemeen gedacht wordt, kwam de aanzet hiervan niet van de liberale burgerij die vanaf het midden van de eeuw de lakens uitdeelde. Het startschot werd veel eerder gegeven, toen in de Zuidelijke Provinciën van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden de industriële revolutie op gang kwam.

Toen in 1814 de Franse overheersing een einde nam, werd koning Willem I Frederik (1814-1830), prins van Oranje-Nassau (foto links) uitgeroepen tot de eerste vorst van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Willem I bezocht de stad drie maal. Op 23 september 1814 deed hij zijn intrede als nieuw gezagdrager der Nederlanden. Hij werd op het stadhuis ontvangen door de gemeenteraad en nam naar gewoonte zijn intrek in de herberg de ‘Tinnen Schotel’. Op 3 juni 1815, vijftien dagen voor de beslissende slag bij Waterloo, was hij er weer. Hij overnachtte opnieuw in de ‘Tinnen Schotel’, om zich de dag daarna richting St.-Truiden en Luik te begeven. Toen Willem I op 22 juni 1829 in zijne omreis door de verscheidene Provincien de stad Tienen voor de derde maal aandeed, wachtte hem een warm onthaal. Een deel van de bevolking voelde zich echter niet thuis binnen de nieuwe natie. Liberalen en katholieken bundelden de krachten in een monsterverbond. Dit resulteerde in een nieuwe opstand. In Brussel en Leuven braken de eerste onlusten uit. Om de orde binnen de eigen stad te handhaven werd naast de bestaande schutterij een burgerwacht opgericht. Alle inwoners welke als eygenaars of handel of neringdryvers in het handhaven der publieke rust belang hebben, werden op 28 augustus 1830 opgeroepen om de klus te klaren. De meeste burgers begonnen zich in paniek te bewapenen waardoor de situatie dreigde te ontaarden. Om onlusten te voorkomen werd op 24 september een stedelijke veiligheidsraad of Commissie van sureteit opgericht. Dagelijks zouden twee leden van deze raad in het stadhuis permanentie houden. Verder toonde Tienen zich een toegewijde aanhanger van de nieuwe revolutionaire gedachten. Tiense vrijwilligers namen deel aan de gevechten in het Warandepark te Brussel . 

Als muzikaal intermezzo nog een nummertje van "De Tiense Straatmuzikanten" met als titel "As ich tàchetig zèn". Met als boodschap dat je zo oud bent als je je voelt.

De regering van Napoleon I (1804-1815) (foto links) luidde voor Tienen een zeker herstel in. Na een bliksemcarrière als veldheer werd de Corsicaan Napoleon Bonaparte tot consul van de Franse Republiek benoemd. Later greep hij de macht en werd alleenheerser. Op 2 december 1804 kroonde hij zichzelf in de Parijse Notre-Dame tot keizer. Onder zijn regime werd het land verregaand gemoderniseerd. De cultus werd heringevoerd, de openbare diensten werden gereorganiseerd en de nijverheid herleefde. Napoleon I bracht twee maal een bezoek aan Tienen. Op 23 april 1803 deed hij de stad aan in het gezelschap van zijn eerste echtgenote Joséphine de Beauharnais. Bij zijn tweede bezoek op 1 september 1804 had hij zich al tot keizer uitgeroepen, maar was hij nog niet gekroond. Op 25 maart 1813 schonk hij de stad een nieuw wapenschild  Dit wapen staat nog steeds afgebeeld op de vier hoeken van het plafond van het kabinet van de burgemeester. Deze ruimte is trouwens volledig ingericht in empirestijl,  de heersende kunststijl uit de napoleontische periode. Op de schouw prijkt nog steeds een mooi borstbeeld van de Franse keizer uit 1811, uitgevoerd in Carraramarmer .

Napoleons veroveringspolitiek en zijn herhaalde conflicten met de andere Europese mogendheden zouden hem fataal worden. De Britse veldheer Arthur Wellesley wist hem in 1814 te Toulouse te verslaan. Na de vrede van Parijs werd Napoleon tot troonsafstand gedwongen en verbannen naar het eiland Elba. Dit feit leverde de Britse generaal de titel van hertog van Wellington op. Toen Napoleon vanuit zijn ballingsoord naar Parijs terugkeerde, werd Wellington aangesteld als opperbevelhebber van de geallieerde troepen. Zijn hoofkwartier bevond zich te Brussel. Op 3 mei 1815 ontmoette hij de bevelhebber van het Pruisische leger, veldmaarschalk Blücher, in de herberg de 'Tinnen Schotel' op de Grote Markt . Volgens de toenmalige stadssecretaris Jean Lambert de Wouters werden hier de voorbereidende gesprekken gevoerd voor de beslissende slag. Uiteindelijk werd Napoleon definitief verslagen te Waterloo. Hij stierf in 1821 in zijn ballingsoord op het eiland St.-Helena.

De liefhebbers van het Tiense dialect kunnen hun hartje ophalen bij de verhalen rond Pikke Stijkès die gebasseerd zijn op de gelijknamige roman van Leon Rubbens.

De idee voor de hoofdfiguur van het boek ontstond tijdens het leraarschap van Rubbens. Een negenjarig jongetje woonde in de Vollongang, in het Tiens van 50 jaar geleden "Impasse Vollon", tegenover de Katholieke Normaalschool op de Waaiberg.

Rubbens liet hem allerlei fratsen uithalen, die hem verteld werden door een aantal vrienden, zoals de tandarts Kamiel Moens en dokter Jean Smeesters. Hij noemde de sympathieke bengel Pikke Staikès. In het Tiensis "staikès" een stekelbaarsje. In zijn werk spelde Rubbens de naam minder fonlogisch met ij: "Pikke Stijkès".

Wil je  wat belevenissen van deze volksjongen horen in het Tiense dialect, surf dan naar de volgende internetsite :

http://www.tienen.be/showpage.aspx?id=1027

Omdat alle gebruikte uitdrukkingen niet altijd goed verstaanbaar zullen zijn voor een niet Tienenaar werd er bij ieder geluidsfragment een verklarende woordenlijst toegevoegd.

Voor Tienen verliep de terugtocht van de Fransen bijzonder tragisch. In de vergadering van de gemeenteraad van 10 maart 1793 wordt melding gemaakt van de ontploffing van het munitiedepot dat de Fransen in de houtopslagplaats van het minderbroederklooster hadden ondergebracht. De helft van de gebouwen werd bij de explosie vernield of zwaar beschadigd. Deuren, vensters en zelfs muren gingen hierbij aan flarden. Ook de kamer van de St.-Jorisgilde ondervond aanzienlijke schade. In het overlijdensregister van de St.-Germanusparochie werden op 10 maart 1793 drieëntwintig overledenen genoteerd, die nog dezelfde dag begraven werden. Bij de slachtoffers waren de drieëndertigjarige lokaalhouder van de St.-Jorisgilde, Jacques Verdyen, en zijn zoontjes Jacques, tien jaar, en Antoine, zes jaar oud. Zij kwamen terecht onder het puin van de gildenkamer. De rest van de stad had het eveneens zwaar te verduren. In het verslag van de gemeenteraad werd zelfs gewag gemaakt van tachtig dodelijke slachtoffers. Toch waren de Tienenaars maar al te blij dat de strijdende legers de stad voor de rest ongemoeid lieten. Uit dank voor la libération miraculeuse de notre ville  lieten zij in 1793 een zilveren ex-voto vervaardigen die zij aan de St.-Germanuskerk schonken (foto links).

Het Oostenrijkse herstel was van korte duur. Op 26 juni 1794 behaalden de Fransen een beslissende overwinning in de slag bij Fleurus. Op 19 juli 1794 verschenen de revolutionairen definitief in de stad. In 1795 werden onze gewesten bij Frankrijk gevoegd. De Fransen troffen een reeks maatregelen die bij de plaatselijke bevolking niet in goede aarde viel. Het invoeren van de conscriptie gaf een impuls aan het ontstaan van de Boerenkrijg. Terwijl Limburg in opstand kwam, bleef in Tienen alles betrekkelijk rustig.

De Franse veldheer Charles François de Périer Dumouriez (foto links), opperbevelhebber van het Franse Noorderleger, versloeg de Oostenrijkers op 6 november 1792 bij Jemappes. Zestien dagen later maakten de eerste Franse soldaten hun opwachting in de stad en arriveerde ook generaal Dumouriez. Zijn manschappen werden ingekwartierd en de dag daarop werd voor de pui van het stadhuis de vrijheidsboom geplant. Vrijwel onmiddellijk werd het revolutionaire bestuur geïntroduceerd . Dumouriez zelf geraakte achteraf echter zwaar in diskrediet. Na de mislukte veldtocht tegen het teruggekeerde Oostenrijkse leger en de nederlaag van de Fransen bij Neerwinden op 18 maart 1793 startte hij onderhandelingen over de ontruiming van de bezette gebieden. Dit werd hem in Frankrijk niet in dank afgenomen en hij werd buiten de wet gesteld. Een poging om hem te arresteren mislukte en hij deserteerde. Nog dertig jaar zwierf hij in Europa rond, levend van een Engelse jaarwedde.

Als tussendoortje nog een liedje van "De Tiense Straatmuzikanten" met als boodschap het leven niet te zwaar op te nemen en niet te snel geïrriteerd te geraken. De boodschap is het leven steeds langs de lichtste kant opnemen.

Het liedje heeft als titel "Zè gèè ràp oep eur pejàd" of in het Nederlands "Ben je snel geïrriteerd".

Ben je snel geïrriteerd
U te snel opwinden: doet dat niet
Smijten met borden: doet dat niet
Altijd  maar opspelen: laat dat zo
Altijd uw karkas opvreten: laat dat zijn

Ben je snel geïrriteerd  (Ben je rap op uw paard)
Wel, dat is niet de moeite waard
Wat ik heb zelf eens gehoord
Als je u te snel opwind
zit je zelf met een erwt

Ben je snel geïrriteerd
Wel, dat is niet de moeite waard
Wat ik heb zelf eens gehoord
Als je u te snel opwind
zit je zelf met een erwt

Altijd disputeren: laat dat zijn
Altijd discuteren: laat dat zo
Al die vieze woorden: laat die zijn
Woorden maar geen noden: laat dat zijn

Ben je snel geïrriteerd  (Ben je rap op uw paard)
Wel, dat is niet de moeite waard
Wat ik heb zelf eens gehoord
Als je u te snel opwind
zit je zelf met een erwt

Ben je snel geïrriteerd  (Ben je rap op uw paard)
Wel, dat is niet de moeite waard
Wat ik heb zelf eens gehoord
Als je u te snel opwind
zit je zelf met een erwt

Ben je snel .....

De bouwlegende van Hakendover werd in 1432 voor het eerst 'officieel' opgetekend door drie kerkmeesters. Naar alle waarschijnlijkheid combineerden ze verhalen uit de mondelinge overlevering met een aantal andere verhaalmotieven en historische elementen om hun verhaal wat kracht bij te zetten.
Volgens het verhaal werd de kerk van Hakendover gesticht in 690  In dat jaar zouden drie vrome maagden besloten hebben een kerk te bouwen voor de Goddelijke Zaligmaker. Nadat de kerk tweemaal bij nacht was afgebroken door engelen  (sommige verhalen spreken over de duivel), gebeurde er op de dertiende dag na Driekoningen  een wonder. Een engel leidde de maagden naar een plaats waar de natuur -ondanks de wintertijd- in volle bloei stond. In een boom zat een vogel met een brief van God in zijn rechterpoot: "Op deze plaats wil ik mijn kerk bouwen." Tijdens de werkzaamheden waren er telkens dertien werklieden aanwezig, bij de uitbetaling slechts twaalf. Die dertiende werkman was God zelf.
Middeleeuwse mirakelverhalen vertellen dat vele 'bedevaarders' hier wonderbaarlijk genazen en dat mensen zelfs uit de dood opstonden.

Ter ere van de "Goddelijke Zaligmaker" (god zelf) gaat jaarlijks op 16 en 17 januari de winterbedevaart, genaamd het "Dertienmaal". Dit is een tocht dwars door de akkers tussen de kerk van Hakendover en de O.-L.-Vrouw-ten-Steenkapel te Grimde (waar de drie maagden zouden begraven liggen), dertien keer heen en weer, in totaal ongeveer 40 km. Gelijkaardige bedevaarten vond men vroeger o.a. in Zepperen.

Op de eerste zondag volgend op 16 januari wordt het feest van de kerkwijding gevierd, in de volksmond vervormd tot "Hakendoverwijn".

Tweede feestdag voor de parochie is paasmaandag, dan gaat de beroemde paardenprocessie eveneens dwars door de velden. Op de Tiense Berg verzamelen duizenden bedevaarders (sinds eind vorige eeuw vooral Nederlanders)zich en de circa 200 (soms meer)  paarden  beginnen hun stormloop rond het volk. De paardenprocessie is in deze tijd ook lang geen puur 'religieus' gebeuren meer. De pelgrims van weleer ruimen stilaan plaats voor dagjesmensen en toeristen. Midden jaren '90 werd in Turnhout officieel een punt gezet achter de organisatie van de bedevaart van Turnhout naar Hakendover. De bedevaart vanuit het katholiek zuiden van Nederland (omgeving van Tilburg, Breda, Boxtel...) houdt vooralsnog stand.
De paardenprocessie op zich is niet uniek in Europa, maar toch is het stormloop van de paarden ronduit spectaculair te noemen.

Hierna nog een filmpje van de paardenprocessie te Hakendover.

http://www.youtube.com/watch?v=D4rVIrBkL38&feature=related

In 1789 stelde de Brabantse Omwenteling een einde aan het Oostenrijkse bewind. Tienen werd meegesleurd in de ongeregeldheden. Brouwer Jan Windelinckx stond aan het hoofd stond van een zelf opgericht 'Vrijwilligerskorps der Patriotten'. Zijn acties lagen aan de basis van het feit dat de Oostenrijks bevelhebbers Tienen een haard van onrust noemden. Gedurende één jaar bleef het roer in handen van de opstandelingen. Ondertussen was Jozef II opgevolgd door zijn jongere broer Leopold II (1770-1792) (foto links) die er alles aan deed om de opstandige Nederlanden opnieuw onder controle te krijgen. Bij de tijdelijke terugkeer van de Oostenrijkers in 1790 zou de stad boeten voor haar rebelse houding. Om te voorkomen dat er zich opnieuw onlusten zouden voordoen was de Oostenrijkse repressie bijzonder streng. Uiteindelijk was de (r)evolutie niet meer te stuiten.

Op 12 januari 1781 benoemde Jozef II zijn zuster Maria-Christina (foto links) en haar echtgenoot Albert-Casimir van Saksen-Teschen (foto links) tot landvoogden van de Oostenrijkse Nederlanden. Omdat de aartshertogen de hervormingsplannen van de keizer niet erg genegen waren, werden zij door hem zo veel mogelijk buiten het eigenlijke bestuur van de Nederlanden gehouden. Toen het ongenoegen over het bewind van de keizer zich begon te manifesteren, vervulde Albert de rol van bemiddelaar. Tijdens de troebelen van de Brabantse Revolutie verliet het echtpaar tijdelijk het land. Even keerden zij naar de Nederlanden terug, maar de overwinning van de Fransen noopte hen uiteindelijk om definitief naar Wenen te verhuizen. De aartshertogen Albert en Maria-Christina bezochten Tienen verschillende malen. De eerste maal passeerden zij bij hun Blijde Intrede in juli 1781 en overnachtten in de herberg ‘het Groot Hert’. De magistraat deed alle moeite om hen op een passende manier te ontvangen. Het stadhuis was prachtig versierd en op de pui werd de erewijn gedronken. Tien jaar later, op 4 juni 1791, keerden zij terug in een poging om de Nederlanden na de Brabantse omwenteling opnieuw aan de Oostenrijkse monarchie te koppelen. Ook toen passeerden zij Tienen op weg naar Brussel. Enkele maanden later, op 29 september, waren zij er opnieuw, ditmaal vergezeld door aartshertog Karel Lodewijk. Het gezelschap verbleef in de herberg de ‘Tinnen Schotel’. Vier dagen na het verblijf van de aartshertogen brandde het gebouw af.

Om het geheel verteerbaar te houden zingen "De Tiense Straatmuzikanten" weer een liedje "Jà, 't ès zoewevèèr". De zanger bezingt zijn verblijf in moeders baarmoeder.
Zoals gewoonlijk volgt hier de vertaling van de dialect tekst om alles goed te kunnen begrijpen.

Ja, het is zover.
Toen ik nog niet geboren was
zegde mijn moeder, ik krijg een kramp
Zou er iets schelen, is het zover?
Ik gaf haar de eerste stamp

Ja, het is zover
Het leven gaat opnieuw verder
Van ouders op dochter op zoon, liever als een kloon,
liever als een kloon. (= kunstmatige wijze van reproductie).

En in dat vijf sterren hotel
Zweefde ik zalig dat was het wel
Na enkele maanden was het duidelijk
Dat ik een jongen was.

Ja, het is zover
Het leven gaat opnieuw verder
Van ouders op dochter op zoon, liever als een kloon,
liever als een kloon.

Ik speelde daar met de navelstreng
Ik leerde ze kennen mijn suikertante
Zij kwam koffie drinken met een tasje taart
Ze zegde, zorg gij maar goed voor uw kindje

Dan voelde zij eens aan mijn moeders buik
En daarom kwam zij speciaal voor uit Luik
Als jonge dochter woonde zij aan de Gete
Mijn moeder vroeg haar word jij geen meter?

Ja, het is zover
Het leven gaat opnieuw verder
Van ouders op dochter op zoon, liever als een kloon,
liever als een kloon.

Ik at goed van de moederkoek
Ik had niets te kort ik speelde hem niet op
Na negen maanden, bonken in het kruis
En de moederkoek was op.

Ja, het is zover
Het leven gaat opnieuw verder
Van ouders op dochter op zoon, liever als een kloon,
liever als een kloon.

Ik nu ben ik al zestig jaar
En heb hier en daar al een grijze haar
Het leven gaat verder op dochter of zoon
En feitelijk ben ik toch een clown

Ja, het is zover
Het leven gaat opnieuw verder
Van ouders op dochter op zoon, liever als een kloon,
liever als een kloon.

Dat was goed.