st Antoniusfeesten

Het Hellebosch

Monografie van Rolleghem: percelen in eigendom van de groeningeabdij Antoon Dehaze: den Hullebusch.

Fonds D’Ennetieres: cfr. Situering op plan. 2497 (1764)

Leiegouw XVIII 1976/ blz. 86: het hellebos

Cartularium en kroniek van de abdij van Groeninge: ( 1650); 250, r Landt ende busch anden hellebusch……

Confer uitleg de Helle.

De helle

Monografie van Rolleghem: blz. 55: de hofstede van Louys Hanecourt droeg de naam: de helle.

Oorkondenboek van de Groeningeabdij: Oud sak: 1202 (1650) blz. 255: n° 58: palende met de zuidzijde jegens ’t hellestraetken ende noordzijde jegens Michel Roose bontstick

Leiegouw XVIII 1976: blz.240: het pachtgoed te Helle

Germ. Haljo, F. “dieper gelegen plaats”. Naam van talrijke moerassen. Verwant met ‘Halu’ (ohd. Ana-hal) = afhellende. Reeds in Germ. Tijd verbonden met het volksgeloof; later verschristelijkt tot het huidig begrip ‘Hel’ (Gys.I, 470) Mansion (O.G.Naamk.): helde, hellend of helling, vgl. Hald.

Een adj. Haldia is van elders onbekend, terwijl hald- (ohd.halt; ags. Haeld, nijgend) goed gestaafd is. Ook in het ohd. Halde Mnl; halde “abhangende stelle” de umlaut afwezig. Naar vb. bij Forsteman E., altdeutsches Namenbuch, II, I, 1334, 1358 zullen echter ook held-vormen bestaan hebben.

Lind. (Asse): Helle n°316 Het stuk ligt op een helling vandaar de naam.

Poll. Hen. Hellestuk, 17^de eeuw (St. Mestd. 145, 39) ……. Twee stukken land in den Hooge Dyker; Mnl. Graf, doodenrijk, of (uit en naastheld) helling, diepte.

Ook als persoonsnaam terug gevonden: Studie van persoonsnamen in de Kasselrij van Kortrijk door Frans Debrabandere blz. 183 n° 706: helle (Van der): in Kortrijk: 1355; Jan van der Helle H 77

’t Heerschip bij Tombrouck

Oud sak: 860 Registre des fiefs et arrieres fiefs tenu du chat. De Courtray folio 445: daar wordt het heerschip bij Tombrouck vernoemd in eigendom van Pieter Adin. (in 1502)

Monografie van Rolleghem: blz. 51: het achtste achterleen van de heerlijkheid van Mosscher-Ambacht was “theerschip by Tombrouck”

De Heerrlijkheid Nevele-Ronsevaal

Monografie van Rolleghem: blz. 54

Atlas Buurtwegen: cfr. Situering op plan

Heerlijkheid “Ter Dry Eecken”

Monografie van Rolleghem: bevond zich ten noorden van de kerk: zo hadden we de Bellegemstraat, W de Kortrijkstraat/Kannestraat.

Fonds D’Ennetieres: cfr. 2400 (1764) Situering op plan.

P. Boncquet: Heerlijkheid en Leen in de roede van de dertien parochies, blz. 129: het punt waar dit leen zich bevond stond waarschijnlijk onder de bevolking bekend als “ Te Dry Eecken” of bij de drie eiken. Een duidelijk herkenningspunt in het landschap was hier opnieuw bepalend bij de benaming van het leen.

Bruine pakken I 6541: een leen en heerlichede genaemt drie eecke gelegen te Rolleghem, wat noord van de kerk. (1782)

Ten Heeren Beke

Aanwinsten VI 2567: ten heeren beke op kaart aangeduid.

De hazelt

Woordenboek der toponymie Du Flou: deel 5, blz. 596: een heerlijkheid waarvan het fonsier te Roeselare, zich strekkende in verschillende gemeenten; o.a. ook te Rollegem.

Daar vinden we hazel terug dat een nu niet meer gebruikelijk woord voor “Hazelaar” was

De Happe

Monografie van Rolleghem: stuk landbouwgrond genaamd de happe

Fonds D’Ennetieres: 2400: vermelding van de naam

Woordenboek der toponymie Du Flou: deel 5, blz. 428: de Happe, stuk land te Rolleghem

Dit stuk grond had de vorm van een happe, een bijl.

Het Hanghende stick

Aanwinsten VI 2126: renteboek vander heerlichende van Moorenackere bestreckende op diversche gronden van erfven … f°, n° 17: stick landt ende meersche ghenaemt ’t hanghende stick palende metter oostzijde jeghens ’t halfstick van Jan en Willem Vanderplancke metter zuytzijde jeghens Jan vanderplancke nederste moraelstick, metter westzijde jeghens Willem langhemeersche, ende metter noortzijde jeghens zijn zelfs perboomstick.

Een stuk grond dat omlaag gericht is, dat neerhangt, dat op een glooiing of op een helling ligt. (Woordenboek der Nederlandse taal, deel 5 blz. 2066)

De halve Maen

Woordenboek der toponymie Du Flou: deel 5, blz. 319: Herberg te Rolleghem

Fantasie name

De halfbunder

Monografie van Rolleghem: blz. 55

Scabinale II n 430: blz. 151 n 13: palende oost Jan de Crydenare, zuid den boomgaert van Maarten Vandenbussche en Nicolays Fleurkin, west ende noort zijn zelfde lant.

Aanwinsten VI 2126: renteboek vander heerlichende van Moorenackere op diversche gronden van erfven daer afgehouden die ligghen in de prochie van Curtrycke. 1601 p., n° 16: Willem Vanderplancke lants ghenaemt ’t Alfbundere pallende metter oostzijde jeghens Pieter Vanderplancke langhemeerschelken ende zijn zelfs meersch, metter zuytzijde jeghens zijns moraelmeersche, metter westzijde jeghens P. Vanderplancke moraelbusch, ende metter noort zijde jeghens pieter vanderplanckens lant.

Zo genoemd naar de uitgestrektheid van het land nl. in dit geval een half bunder groot.

Goudvogelwegel

Woordenboek der toponymie Du Flou: deel IV blz. 811: voetpad te Rolleghem.

Kaarten en plannen : goed Vogel wegel, weg nr. 29

-          Goudveugel = weduwaal (Fra. Loriot) n° 62; In z; Ned. = wielewaal (De Bo

Ook vanuit mijn gazette kan ik meespreken over de ooievaar.

Kindertjesboom en ooievaar, kool en geboorteschip zijn symbolische voorstellingen die het in de verruimde geboortegrafiek het nog steeds doen. Zoethoudertjes voor kleine vraagstaartjes zijn het allang niet meer. Onze kleuters weten reeds best dat het kindje uit moeders buik groeit. Vroeger in mijn tijd kwamen uit de kool. Jongens uit de rode, meisjes uit de witte kool. In het Limburgse kwamen ze naar het schijnt uit de koolmijnen evenals in het Luikse. Aan de kust en langs de waterwegen kwamen ze per kinderboot. Maar de kinderbrenger bij uitstek dat was de ooievaar. Afgebeeld met in zijn snavel een doek waarin hij de baby vervoerd. Het zou zo ontstaan zijn rond het einde van de 18^de eeuw in Duitsland en bij ons overgewaaid begin de 19^de eeuw. Ooievaar, lepelaar, lepeldief breng ons kindje in de wieg.

De verbeterde communicatiemiddelen zorgden ervoor dat ook trein, wagen en vliegtuig de kindjes konden meebrengen.

Het geslacht werd sinds de oudheid bepaald volgens het gedrag van de moeder. Naargelang de vrouw rechts of links draagt is het een jongen of een meisje. Men trachtte zelfs het geslacht van het kind bij de geslachtsgemeenschap te beïnvloeden. Zo moest de vrouw haar linkerheup iets hoger houden als men een jongen wilde. Een kindje bij nieuwe maan verwerkt, zou volgens het volksgeloof gegarandeerd een meisje zijn. Wilde men absoluut een jongen dan zei men al gekscheren “ ge moet te bed gaan met de laarzen aan de voeten”, of “ ge moet u muts aanhouden”. De familie welke een meisje wilde beloofden en indien de wens vervuld was , dat hun dochter zeven jaar blauw zou gekleed worden. En dan was nog de proef met de zoutkorrel. Men hield een zoutkorrel tegen den tepel van de aanstaande moeder. Indien het zout niet smolt, mocht ze een jongen verwachten.

Het gezegde dat iemand “ heet gebakerd is” herinnerd aan de bakermat of –mand, waarin moeder en kind konden plaatsnemen en dicht bij het haardvuur kon worden geschoven. De vuurmand kwam later en was voorzien van een rooster waarop kolen werden gelegd. ( de bakermat is gemaakt van stro en kertelen van gekloofde bramen en ze is gevlochten volgens de wereldwijd bekende spiraaltechniek.) In de 18^de eeuw moest de bakermat het afleggen tegen het vuur- en luiermand of het laag bakerstoeltje met hoge rugleuning.

De vroedvrouw was eerst louter uit hulpvaardigheid, later tegen betaling. Van een opleiding was er zeker geen sprake, er golden wel speciale regels. Zo moest de vrouw zelf kinderen gebaard hebben. Ze mocht zich zeker niet bedrinken. Het beroep had eerder een slechte reputatie, doch keek iedereen in het dorp met ontzag naar haar op. Men noemde haar de “ vroede” de wijze vrouw. Ook gebruikte men “ vroemoer” of nog “goede vrouw” of kortweg “moer” .

Het gebruik van geboorte kaartjes zou ontstaan zijn in de eerste helft van de 19^de eeuw. Aanvankelijk kwamen ze allen voor in het Frans. De Nederlandstalige verschenen pas vanaf 1900. Het oudst bekende dateert uit 1846. Tot 1928 bleven beperkt tot een gedrukte tekst geboorteaankondiging, later duiken motieven op. Het is pas vanaf 1950 dat de namen van de peter en de meter vermeld worden samen met de kraaminrichting.

De goudvogel Cabaret

Popp-kaart Rollegem: cfr. Situering op plan.

Atlas Buurtwegen:

Woordenboek der toponymie Du Flou: deel 4 blz. 811: de goudvogel: een herberg en wijk te Rollegem en Marke.

-          Goudveugel = weduwaal(Fra. Loriot) n° 62 In z. Ned. = wielewaal (De Bo)

De Goudberg

Woordenboek der toponymie Du Flou: deel 4, blz. 800: een stuk land, Overleie, te Rolleghem.

Woordenboek der Nederlandse taal deel 5, blz. 469 de goudberg: znw m, mv. en.

Uit: goud in de eerste betekenis nl. de stofnaam, de delfstof, het voornaamste der edele metalen.

Berg: berg waarin goud gevonden wordt. Vb. “Het Gout also het uyt de Gout-berghen comt sonder dat het int minste verwrocht of versmolten is” ., O-I en W.I. voyag. 5,83 b

Den grooten Vyvere

Fonds D’Ennetieres 2400: bij de beschrijving van een perceel grond: abouterende an de noordzijde jegens de grooten vyvere.

Groote Kannestraat.

Woordenboek der toponymie Du Flou: deel IV, blz. 1066: weg te Rolleghem.

Atlas Buurtwegen: Groote Kannestraete, weg nr. 14