Onze diertjes die naar de regenboogbrug gegaan zijn
Hallo bezoeker,
welkom op het blog van de Mailgroep Huisdieren, een hechte groep Dierenvrienden-SeniorenNetters, die er zijn voor, door en met elkaar.
Op dit blog kunnen jullie kennismaken met onze dieren, tips vinden over de verzorging en de gezondheid van de dieren, dierengedichten en dierenartikels lezen, werkjes in verband met dieren bekijken, enz.
Veel kijk- en leesplezier!
In de praktijk wordt voor haast 90 procent zuiver leidingwater gebruikt voor het vullen van aquaria. Daardoor hangt ook de basiskwaliteit van het aquariumwater rechtstreeks af van de deugdelijkheid van het drinkwater, die echter in toenemende mate gehypothekeerd wordt door milieuvervuiling en intensieve landbouw (overbemesting, pesticidengebruik). Als gevolg daarvan vinden wij in het water ongeveer overal sporen van nitraten, herbiciden, koolwaterstofverbindingen en zware metalen. Daarbij komt dat de samenstelling van het water door bewerking in de waterbed rijven volkomen veranderd wordt. Voor waterplanten belangrijke voedingsstoffen als ijzer, mangaan en koolzuur worden verwijderd omdat ze de leidingbuizen beschadigen, en vruchtbare organische bestanddelen vlokt men uit. Meestal wordt het water bovendien nog op een alkalische pH-waarde ingesteld.
Belangrijk: Een volledige analyse van uw drinkwater kunt u aanvragen bij de watermaatschappij. Om de opgesomde redenen brengt het gebruik van drinkwater voor onze aquaria meestal een aantal problemen met zich mee, bijvoorbeeld:
het ontbreken van voedingsstoffen voor planten
het ontbreken van beschermende organische colloïden voor de vissen
een te hoog nitraat- en fosfaatgehalte Uitsluitend leidingwater gebruiken als basis voor een aquarium is in heel wat streken dan ook niet meer aan te bevelen. Ter verbetering van de kwaliteit kan men mengen met gedistilleerd water, gezuiverd water of met water dat uit een bron komt in een gebied waar geen inspoeling van landbouwgrond plaatsvindt en waarvan u de voornaamste parameters laat bepalen (vraag dat bij een aquariumvereniging in uw buurt).
Wateranalyse
Voor de wetenschappelijk geïnteresseerde aquariaan gaat door de analyse van zijn aquariumwater een volledige wereld open, maar voor een "gewone" hobby-aquarist roept ze meestal vraagtekens en dus ongerustheid op. Aangezien men zijn vissen alleen soortgericht kan houden wanneer men weet in welk water ze zwemmen, moet iedere siervissenhouder vertrouwd zijn met de voornaamste waterparameters. Die kennis is ook van belang om de plantengroei tot een goed einde te brengen. Bovendien zijn de werking en de betekenis van technische middelen en het optreden van algenplagen alleen te begrijpen door ze te koppelen aan de waterchemie. Daarom zal ik in de volgende hoofdstukken de voor aquariumkunde belangrijkste parameters zo begrijpelijk mogelijk beschrijven en op de onderlinge samenhang wijzen.
Duitse wetenschappers zijn erachter gekomen hoe natuurlijke antivries vissen in koude wateren beschermt. Dankzij de natuurlijke antivries blijven de vissen in leven en bevriezen ze niet. Een antivriesproteïne in het bloed van bepaalde vissen beïnvloedt de watermoleculen, waardoor alles vloeibaar blijft en niet gaat klonteren.
Een temperatuur lager dan -1,8 graden Celsius zou voldoende moeten zijn om een vis te bevriezen. -0,9 graden Celsius is namelijk het vriespunt van vissenbloed. Toch kunnen vissen in koude wateren deze lage temperaturen gemakkelijk overleven. Vijftig jaar geleden ontdekten wetenschappers speciale proteïnen met een antivrieswerking. Deze antivriesproteïnen werken beter dan de antivries in uw auto, maar hoe? Dat was tot nu toe een grote vraag.
Een team van Duitse wetenschappers heeft met een speciale techniek, terahertz spectroscopie, het onderliggende mechanisme onderzocht. Normaal dansen watermoleculen continu om elkaar heen, maar door de antivrieseiwitten “verandert de discodans in een menuet”, aldus professor Martina Havenith.
Het antivrieseffect ontstaat niet door een moleculaire binding tussen eiwitten en het water. Alfa-foetoproteïnen verstoren het water over een lange afstand. De dans wordt aangepast, waardoor water niet kan kristalliseren.
Een grondige studie van het onderwaterleven in Nieuw-Zeeland heeft aangetoond dat er op z'n minst 17.000 soorten van leven onder water zijn, in de Nieuw-Zeelandse wateren alleen. En er is nog maar 30 procent van het water daar onderzocht. Toch zijn er al enkele opmerkelijke exemplaren bij.
De resultaten van de studie, die twintig jaar in beslag genomen heeft, zijn nu bekendgemaakt omdat 2010 het Jaar van de Biodiversiteit van de Verenigde Naties is.
De Europese wateren zijn ongeveer 5,5 keer groter dan de Nieuw-Zeelandse, maar er zouden maar dubbel zo veel soorten leven.
Deze topsprinter haalt 130 kilometer per uur, sneller dan de cheeta, die met 100 kilometer per uur het snelste landdier is. Zo'n hoge snelheid halen is een bijzondere prestatie, als je bedenkt dat water 600 keer dichter van samenstelling is dan lucht en dus meer weerstand op een lichaam uitoefent. 130 kilometer per uur halen in het water is alleen mogelijk als het lichaam enorm krachtig is en een perfecte stroomlijn heeft, met weinig uitstekende delen.
Het lichaam van de zwaardvis heeft de vorm van een langgerekte druppel of torpedo: dit is de vorm die de minste tegendruk van het water opwekt. Naar achter loopt het lichaam taps toe: water kan daardoor gemakkelijk langs het lichaam wegstromen.
De huid is niet glad, maar ruw: hij lijkt wel wat op schuurpapier. Kleine bobbeltjes op de huid veroorzaken heel kleine waterwervelingen (micro-turbulenties) en voorkomen zo dat er grote waterwervelingen ontstaan die het lichaam zouden kunnen afremmen.
Vooraan zit een lange, spitse snuit (het 'zwaard') die maakt dat de zwaardvis als een pijl het water doorklieft. Achteraan mondt het lichaam uit in een staartvin met een breed afzetoppervlak. Dit is de 'motor' die het lichaam vooruit stuwt. Over de hele lengte is het lichaam bedekt met 'rode' spieren, een type spier dat zeer snel en krachtig kan samentrekken. De spieren zijn via de zogenaamde staartwortel verbonden met de staart. Als de spieren samentrekken duwt de staart het lichaam zonder verlies van vermogen met explosieve klappen tegen het water vooruit.
Het lichaam heeft nog een bijzonder kenmerk, dat je ook bij vliegtuigen tegenkomt. Aan de bovenkant is het lichaam boller dan aan de onderkant. De lijn van de punt van de snuit over de rug naar de staart is dus langer dan de lijn van de punt van de snuit via de buik naar de staart. Over de bovenzijde van het lichaam moet water een grotere afstand overbruggen: dat kan alleen als het water daar sneller stroomt dan over de vlakke onderzijde. Het verschil in stromingssnelheid leidt tot het zogenaamde hydrofoil-effect. Door dit effect 'plakt' de zwaardvis met zijn bovenkant als het ware tegen het water, waardoor er minder weerstand is en de vis dus sneller vooruit komt.
De zeilvis is ook een snelle zwemmer
Hij haalt 110 kilometer per uur. Zijn rugvin, die op een zeil lijkt, vouwt hij tijdens het sprinten op in een groef op zijn rug.
De axolotl (Ambystoma mexicanum ), in de volksmond ook wel Mexicaanse wandelvis (in het Latijn betekent ambulare wandelen), is mits volledig ontwikkeld een landbewonende molsalamander, maar de wildste exemplaren blijven aquatiel . De naam axolotl komt uit het AzteekseNahuatl , in het Spaans heet hij ajolote .
De axolotl wordt op dit moment door CITES als een bedreigde diersoort beschouwd. Eind augustus 2009 waren er naar schatting niet meer dan 1200 exemplaren .[2]
De axolotl valt op door zijn aparte voorkomen en zijn verschijnselen van neotenie , het blijven in het larvale stadium, zelfs wanneer het dier seksueel rijp en dus volwassen is. Hij ondergaat in de natuur geen metamorfose, hoewel het heel soms in een laboratorium gebeurt. Door heel langzaam het waterniveau te verminderen treedt heel soms de metamorfose op; door het geven van het schildklierhormoon thyroxine kan men de metamorfose in gang zetten. In de gemetamorfoseerde vorm lijkt het dier nog sterker op de tijgersalamander (Ambystoma tigrinum ), waaraan de axolotl verwant is.
De axolotl is een vleeseter. Hij jaagt op kleine prooidiertjes zoals insecten en kleine vissen, die hij in zijn geheel doorslikt.
De embryo's van de axolotl zijn groot, maar bovenal doorzichtig, wat ze een gewild object voor de wetenschap maakt.
Uiterlijk
Een volgroeide axolotl (18 tot 24 maanden ) heeft een lengte variërend van 150 tot 450 mm , hoewel een grootte rond 230 mm het meest voorkomt en ze zelden groter worden dan 300 mm. Ze hebben varenvormige kieuwen die niet bedekt zijn (zoals de kieuwen van vissen en jonge kikkervisjes ; axolotls ademen door de huid en hebben ook longen. De kleur varieert van albino of wit, via grijs en bruin tot zwart. Wilde axolotls zijn zelden wit, maar de mutante witte vorm met donkere ogen die vaak voorkomt in laboratoria en dierenwinkels werd geschapen in een Amerikaans laboratorium in de jaren '50 van de twintigste eeuw.
Regeneratie
Een opmerkelijk feit aan de axolotl is zijn mogelijkheid tot regeneratie : de axolotl herstelt zich zonder littekenweefsel te vormen. Hij kan zelfs vernielde ledematen herstellen en in sommige gevallen nog belangrijkere lichaamsdelen. Er is beschreven dat zelfs de minder vitale delen van hun hersenen volledig kunnen herstellen.
Vindplaatsen
Eitjes van de axolotl.
De axolotl kwam oorspronkelijk voor in het Xochimilcomeer en het Chalcomeer in Midden- Mexico , maar leven ook in "axalapascos", vulkanische kraters gevuld met water. De axolotl werd door de Azteken gegeten. De wilde populaties zijn echter sterk bedreigd geraakt door de groei van Mexico-stad , waardoor het Xochimilcomeer al droog is komen te liggen.
Gebruik voor onderzoek in Europa
De eerste levende axolotls werden in 1863 vanuit Mexico naar Parijs gebracht. Het betrof drieëndertig donkergekleurde exemplaren en één albino . Zij bleken zich snel aan te passen en plantten zich zelfs voort. Vanuit Parijs werden zowel eieren als volwassen axolotls verstuurd over de hele wereld. Nog steeds is de axolotl de meest bestudeerde amfibie. In Parijs werden de axolotls bestudeerd in een herpetologisch onderzoekscentrum voor reptielen en amfibieën door André Marie Constant Duméril. Georges Cuvier had al voor 1863 dode exemplaren bestudeerd. De overeenkomst met larven van de voor ons gewone salamanders was hem opgevallen en hij meende dat axolotls larven moesten zijn van een grote, onbekende salamander. Toen men zag dat de later bestudeerde, levende axolotls zich in het 'larvale stadium' gingen voortplanten, moest men deze gedachte wel opgeven.
Thomas Hunt Morgan ontving de Nobelprijs in 1933 voor zijn genetisch onderzoek waar onder andere axolotls bij betrokken waren. De bioloog Jean Rostand deed in Parijs tot in 1967 ook onderzoek waarbij hij axolotls gebruikte.
Zeekomkommers (Holothuroidea) vormen een klasse van stekelhuidigen . Ze hebben een lang, leerachtig lijf. Meestal komen ze voor op de zeebodem. De dieren danken hun naam aan hun vorm die aan een komkommer doet denken.
Een stekelrog wordt ongeveer 85 cm lang. Hij heeft stekels op de rug en de staart, en ook de buik is stekelig.
Stekelroggen zijn in veel openbare aquaria te bezichtigen. Soms worden ze zoals in Nausicaä in Boulogne-sur-Mer in open "aaibakken" gehouden, omdat het dier totaal ongevaarlijk is, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de giftige pijlstaartrog .
De zwarte eikapsels van de stekelrog kan men langs de Belgische en Nederlandse kust aantreffen.
Onder het wateroppervlak van het Sea Life aquarium van Londen klinken zwoele soulklanken van Barry White en Marvyn Gaye. Het is het laatste middel om Zorro, een zesjarige zebrahaai, te laten paren met zijn tankgenote. Dat meldt het Algemeen Dagblad.
Platonisch Zorro werd op Valentijnsdag verscheept naar Londen om samen met de eenzame vrouwtjeshaai Mazawabee voor nakomelingen te zorgen. De verwachtingen waren hooggespannen, maar tot nu toe is de relatie strikt platonisch.
De haaienexperts van het aquarium proberen nu met Barry White's 'Baby We Better Try To Get It Together' en met Marvin Gaye's 'Let's Get It On' het een en ander in beweging te krijgen.
Ladykiller "Zorro heeft een reputatie een 'ladykiller' te zijn en Mazawabee is al heel enkele jaren vrijgezel, dus we dachten echt dat ze snel zouden paren", zegt Paul Hale van Sea Life Londen. "Het is nu echter al maanden na de eerste ontmoeting. Er zijn wel al enkele toenaderingspogingen geweest van Zorro, maar we hadden al lang enkele 'hardere' acties verwacht".
"Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat vissen niet alleen muziek kunnen horen, maar het ook appreciëren. We hopen nu hartstocht op te wekken met ouderwetse lovesongs." (eb)
LONDEN - Kwallen zijn goed voor de zee, omdat ze met hun bewegingen voedingsstoffen, warmte en chemische stoffen door het water roeren.
Kwal naast de boot in de haven van Breskens. LEZERSFOTO INE DOUNA, VOORSCHOTEN
Wetenschappers bekeken met groene kleurstof de mengkwaliteiten van de kwallen en waren verbaasd, schrijven ze in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.
Meer dan vijftig jaar geleden ontdekte Charles Darwin, de kleinzoon van de bekende wetenschapper, dat kwallen in zee roeren. Sindsdien is er altijd discussie geweest over het nut van de bewegingen van de kwallen. Veel onderzoekers stelden dat alleen de wind en het getij invloed hadden op het mengen van de zee, meldde de BBC donderdag.
Het onderzoek met de groene kleurstof bewees dat de kwallen het water niet alleen in beweging brengen, maar zelfs turbulentie veroorzaken. Daardoor komt koud water naar boven waar het warmer is en gaan voedingsstoffen naar de voedingsarme dieptes.
Volgens de wetenschappers zijn kwallen niet de dieren die de meeste beroering in zee teweeg brengen. Dat zijn roeipootkreeften en krill, een soort garnaaltjes. Die zijn klein, maar in grote hoeveelheden aanwezig.
Dolfijn gebruikt flippers net als vleugels van straaljager
Dolfijn gebruikt flippers net als vleugels van straaljager
De snelheid en behendigheid waarmee dolfijnen door het water klieven, is al lang één van de raadsels van de natuur. Maar dat mysterie is nu opgelost, zo schrijft de Sunday Times. De dieren danken die kwaliteiten aan hun flippers, die ze net zo gebruiken als de 'deltavleugels' van een straaljager.
Wendbaar Dolfijnen, zo ontdekten onderzoekers aan de West Chester-universiteit in de Amerikaanse staat Pennsylvania, gebruiken de vorm van die flippers om naar boven te kunnen zwemmen en tegelijkertijd de druk van het water zo klein mogelijk te houden - en dat lijkt sterk op de manier waarop vliegtuigen dankzij hun vleugelkleppen de lucht ingaan. Daarnaast kan de dolfijn door minuscule bewegingen van die flippers van richting veranderen, wat zijn wendbaarheid verklaart.
Watertunnels Volgens onderzoeksleider Frank Fish, die samenwerkte met andere vorsers en met de Amerikaanse marineacademie, is dat de reden waarom sommige dolfijnsoorten snelheden halen van meer dan 30 kilometer per uur. In theorie zou het water bij dergelijke snelheden namelijk voor zoveel wrijving moeten zorgen dat het dier werd afgeremd. Maar Fish ontwierp profielen van de flippers van een zevental dolfijnsoorten, vergeleek die met de gecomputeriseerde tomografie (CT) van echte flippers, waarbij computers en röntgenstralen worden gecombineerd, en op basis daarvan werden modellen gebouwd die vervolgens in watertunnels werden getest.
"We kwamen daarbij tot de conclusie dat de naar achter gerichte flippers precies dezelfde functie vervullen als de deltavormige vleugels van moderne straalvliegtuigen", aldus Fish. (belga/gb)
De reuzenbekhaai is een heel zeldzame haaiensoort. Het lijkt een dier uit de prehistorie en het wordt maar zelden in het wild gezien. Zijn imposante bek zit vol kleine tandjes. In tegenstelling tot de meeste haaiensoorten eet deze haai geen grote prooien, maar beperkt hij zich tot kleine diertjes en plankton.
Met een lengte van ongeveer vijf meter is het haast niet te geloven dat de reuzenbekhaai pas in 1976 voor het eerst werd gezien in de buurt van Hawaï. Waarschijnlijk leeft de haai vooral in gebieden waar weinig wetenschappelijk onderzoek gebeurt. De haai heeft een gigantische bek die hij opent in de jacht op voedsel. Zo haalt hij zijn prooi al zwemmend binnen. (gb)
Inktvissen en octopussen kunnen horen, zo blijkt uit een studie die een einde maakt aan eeuw van discussies hierover.
Weekdieren zoals inktvissen, nautilussen, octopussen en zeekatten kunnen onder water geluiden horen. Een octopus kan geluiden tussen 400Hz en 1000Hz horen. Een inktvis heeft een breder bereik (400Hz tot 1500Hz). Het best horen beide diersoorten geluiden van 600Hz.
Gebruik
In vergelijking met vissen lijken ze over geen al te goed gehoor te beschikken. Maar het feit dát ze kunnen horen, zou kunnen betekenen dat deze slimme dieren geluid gebruiken om prooien te vangen, met elkaar te communiceren of waakzaam te zijn voor roofdieren. Dit zal verder bestudeerd worden.
Jonge moeders laten hun baby niet graag alleen, zelfs niet voor even, en zorgen dan ook voor oppas. Voor potvissen ligt dat moeilijker, want die duiken soms een uur lang op grote diepte om voedsel voor hun kleine te zoeken en moeten die dan wel alleen laten. Of toch niet, zo schrijft de Sunday Telegraph, want ze hebben een oplossing gevonden: een netwerk van 'babysitters'.
Tot die ontdekking kwamen biologen van de Engelse St Andrews universiteit en de Dalhousie universiteit in het Canadese Nova Scotia, die in het noorden van de Atlantische Oceaan potvissen bestudeerden.
Dat die vissen vaak tot 700 meter diepte moesten duiken op zoek naar voedsel was al bekend en is voor de volwassen vissen geen probleem, want zij hebben daarvoor de nodige eigenschappen ontwikkeld. Maar de jonge kalfjes zijn daar nog niet toe in staat. Dat betekent, aldus onderzoeker dr. Luke Rendell van de St. Andrews universiteit, 'dat de kalfjes, terwijl ze boven water op moeder wachten, heel kwetsbaar zijn voor aanvallen van andere vissen zoals haaien. En aangezien potvissen zich erg langzaam voortplanten - een kalfje om de vijf jaar is normaal - betekent dit dat elk jong een belangrijke investering is'. Zeker als je weet dat de moeder ook nog zo'n tien jaar voor haar jong zorgt.
Geen wonder dat die 'investering' goed beschermd moet worden. En daartoe, zo blijkt, organiseren de moeders onderling een soort 'babysitdienst' waarbij andere potvismoeders op een kleine passen terwijl de moeder zich honderden meters diep in het water bevindt.
Zeepaardjes behoren tot de opmerkelijkste en meest bizar uitziende zeedieren die onze planeet rijk zijn. Ze zijn vaak uitgerust met een opvallend kleurenpalet en trotseren in rechtopstaande toestand de woelige baren van de wereldzeeën. Hoe zeepaardjes aan hun karakteristieke uiterlijk zijn gekomen, was tot op heden nog grotendeels een wetenschappelijk raadsel. Het skelet van deze zeediertjes bestaat namelijk uit frêle, vergankelijke botten die zelden bewaard blijven in het fossielenarchief van de aarde. Om informatie los te peuteren over de ontstaansgeschiedenis van zeepaardjes, vergeleken de in Australië woonachtige wetenschappers Peter Teske and Luciano Beheregaray de genen van moderne zeepaardjes met die van hun naaste verwanten, de zeenaalden en pipehorses. Deze dwergen nemen bijvoorbeeld wel nog steeds de voor vissen typische horizontale zwemhouding aan. De wetenschappers kwamen uiteindelijk tot de conclusie dat de wegen van de diergroepen zich een kleine 25 miljoen jaar geleden begonnen te scheiden. Deze separatie ging gepaard met een periode van sterke tektonische activiteit, waardoor in ondiepe kustwateren veel nieuwe ecosystemen ontstonden. Zeegrassen, die een voorkeur hebben voor ondiep water, tierden al snel welig. Horizontaal zwemmende vissen gaan niet goed op in een dergelijke omgeving, waardoor de voorouders van het zeepaard wel gedwongen waren om hun houding en uiterlijk aan te passen aan de eisen die de veranderde leefomgeving stelde. De bevindingen van de Australische knappe koppen zijn verschenen in het vaktijdschrift Biology
NIEUWPOORT- Wrakduiker Gert Vanluchene schrikt niet meer van een reuzenkabeljauw of een kwal van drie meter lang. Maar toen hij zondag midden in een school tuimelaars vanuit de Noordzee opdook, kreeg hij tranen in de ogen.
Gert en zijn kompanen Didier Balencourt en Pieter Jonckers, allemaal uit het Brusselse, zijn verwoede duikers. Op Pasen gingen ze kopje onder op dertig km uit de kust van Nieuwpoort.
'We waren - zoals wel vaker - op zoek naar oude scheepswrakken. Op zich is dat al heel opwindend. We waren dan ook bijzonder tevreden toen we - eenmaal terug boven water - in het zonnetje een pintje konden drinken in de rubberboot. Plots verschenen er boven ons hoofd zwermen meeuwen en zagen we links en rechts van onze boot zilveren schichten. Meteen daarna schoten er twee tuimelaars uit het water. Dat was het begin van een spectaculaire vertoning. Blijkbaar waren we midden in de lunch van een tiental dolfijnen terechtgekomen. Er waren exemplaren van twee meter bij, maar ook kleintjes. Zeker een uur lang bleven ze hun kunstjes tonen rond onze boot. Het is niet de eerste keer dat we in de Noordzee dolfijnen zien. Meestal was dat echter op een grote afstand en zagen we alleen hun vinnen en opstuivend water uit hun ademgat. Maar zo dichtbij en zo lang, dat had ik nog nooit meegemaakt. Onze mond viel open van verbazing en er schoten tranen in mijn ogen.'
'Veel mensen denken dat dolfijnen alleen in het zuidelijk halfrond voorkomen maar er zijn in de Noordzee altijd al dolfijnen geweest', zegt Wim Wauters van het Sealifecenter in Blankenberge. 'Die dieren staan echter aan de top van de voedselpiramide. De vervuiling van het water had een nefaste invloed op de haring- en wijtingpopulatie en dus lieten ze zich hier de voorbije decennia steeds minder zien. Net zoals er vaker kolonies zeehonden voorkomen voor onze kust, zien we de jongste tijd steeds meer bruinvissen en tuimelaars. Dat is een teken dat de waterkwaliteit er weer op vooruitgaat. Bovendien heeft de visserijsector voorzorgen genomen om te voorkomen dat dolfijnen in de netten terechtkomen.'
Evolutie kan soms snel gaan. Bijvoorbeeld onder de vissoorten die mensen graag op hun bord zien. Doordat de grootste exemplaren de afgelopen dertig jaar steevast in de netten van vissers zijn verdwenen, is de Atlantische kabeljauw niet meer wat hij was, toont Canadees onderzoek aan.
Visserij is wel eens omschreven als een grootschalig en ongecontroleerd evolutie-experiment. Consequent worden de grootste vissen weggevangen, terwijl de kleintjes door de mazen van het net glippen. De groeisnelheid is voor een deel erfelijk, dus op den duur kun je verwachten dat de gemiddelde lengte van een soort door deze selectie omlaag zal gaan.
Tot nu toe wordt er met dit effect geen rekening gehouden bij het visserijmanagement. Evolutie duurt lang, denken de beleidsmakers. Niet waar, schrijven Canadese visserijbiologen in vakblad Proceedings of the Royal Society B. De Atlantische kabeljauw is structureel kleiner dan vroeger, en dat blijft voorlopig waarschijnlijk zo.
Douglas Swain, Alan Sinclair en Mark Hanson volgden de aantallen en lengtes van vierjarige kabeljauwen in de Baai van St Lawrence over een periode van 35 jaar. De visserij zal daar niet veel directe invloed op hebben, omdat de dieren op deze leeftijd nog nauwelijks gevangen worden. Maar hun aantallen kunnen wel te lijden hebben onder een daling van het aantal geslachtsrijpe dieren vier jaar eerder. En hun lengte zal onder meer afhangen van de genen die ze van deze ouders hebben geërfd.
Als sinds de zestiende eeuw wordt er in de Baai van St Lawrence op kabeljauw gevist. In de jaren vijftig van de vorige eeuw nam de intensiteit daarvan drastisch toe. Dat had effect: het aantal dieren daalde gestaag. Tot het eind van de jaren zeventig. Hoewel er doorgevist werd, steeg het aantal kabeljauwen snel, met een piek rond 1985. Daarna stortte de kabeljauwstand weer snel in, om niet meer te herstellen. Het feit dat de visserij op deze soort sinds 1993 stilligt, heeft tot nu toe niet geholpen.
De lengte van vierjarige vissen nam tot het einde van de jaren zeventig ieder jaar toe. Dat is waarschijnlijk te wijten aan de visnetten die toen gebruikt werden. Die hadden kleine mazen, waardoor zowel grote als kleine vissen werden weggevangen. Alleen de snelste groeiers werden zo groot dat ze aan deze – langzaam voortgesleepte - netten konden ontsnappen. Die plantten zich voort, met als gevolg dat de volgende generatie uit snellere groeiers bestond.
Maar de mazen in de netten werden groter en de boten krachtiger. Voortaan waren juist de snelste groeiers de pineut. En inderdaad: na 1977 begon de gemiddelde lengte van vierjarige kabeljauwen snel te dalen. Binnen tien jaar was die geen 60 centimeter meer, maar nog slechts 45 centimeter. En dat is sindsdien zo gebleven, ondanks het vangstverbod. De soort is genetisch veranderd, menen de onderzoekers, en dat keer je niet zo snel weer om. Natuurlijke selectie werkt namelijk veel langzamer dan deze kunstmatige.
Het onderzoek was overtuigender geweest als de drie biologen ook daadwerkelijk hadden aangetoond dat er iets in de genen van de vissen veranderd is. Dat hebben ze niet kunnen doen, omdat niet precies bekend is welke genen de groeisnelheid beïnvloeden. Toch hebben ze voldoende vertrouwen in hun conclusie om te pleiten voor een visserijbeleid dat rekening houdt met de evolutionaire bijeffecten van de vangst.
Visjes die zijn uitgebroed in de bek van een andere soort, kiezen later voor de 'verkeerde' partner. Hun seksuele voorkeur is dus aangeleerd, niet aangeboren. Dat zou wel eens een van de belangrijkste drijvende krachten kunnen zijn achter de explosieve soortvorming in de Afrikaanse meren, meent biologe Machteld Verzijden.
De meeste vissen laten hun kinderen aan hun lot over zodra de eieren uitgekomen of zelfs maar gelegd zijn, maar de honderden soorten cichliden in de grote Afrikaanse meren doen het anders. Aanstaande moeders dragen de eitjes drie à vier weken lang in hun bek rond en blijven ook daarna nog liefdevol voor de kleintjes zorgen. Dreigt er gevaar, dan schiet het kroost snel weer terug in mama’s muil. Tot de kinders te groot worden, natuurlijk.
De Leidse biologe Machteld Verzijden deed een experiment waarbij ze de eitjes verwisselde van twee nauw verwante soorten muilbroedende cichliden. Waarom? “Het ging ons om de partnerkeuze van de visjes die zo zijn opgegroeid. Kiezen de vrouwtjes later voor een mannetje van hun eigen soort, of liever voor de soort van hun gastmoeder? Oftewel: is de partnerkeuze vooral aangeboren of is hij aangeleerd?” Die vraag houdt biologen al jaren bezig. Het antwoord staat deze week in het vakblad Biology Letters.
Het verwisselen van broedsels bij deze muilbroeders was nog nooit eerder gedaan, vertelt ze. “Ik wist van tevoren ook niet of het zou lukken. Gelukkig accepteerde ongeveer de helft van de vrouwtjes de eitjes van een ander, nadat ik eerst hun eigen eitjes voorzichtig uit de mondholte had gedrukt.” Ze ruilde de eieren van de soort Pundamilia pundamilia met die van Pundamilia nyereri, een soort die er sterk op lijkt en voor een deel op dezelfde plaatsen voorkomt.
De dieren werden in 2003 met hengels en netten gevangen bij het Tanzaniaanse eiland Makobe, in het Victoriameer. Ze kregen een enkele reis Leiden, waar ze sindsdien worden gekweekt op een dieet van gemalen garnalen en diepvrieserwten.
De twee Pundamilia’s zijn bijna identiek, maar ze verschillen wel duidelijk als het op de voortplanting aankomt, zegt Verzijden: “De mannetjes van de ene soort zijn vooral blauw versierd, de andere rood. En we zien dat vrouwtjes aangetrokken worden door de kleur van hun eigen soort. Hoe feller, hoe beter. Dat houdt de strikte scheiding tussen deze twee soorten in stand.” Totdat er een onderzoeker langskomt die de eieren verwisselt.
Volwassen vrouwtjesvissen die als ei de wisseltruc van Machteld Verzijden hadden ondergaan, vielen voornamelijk op mannetjes van hun pleegmoeders soort. Verzijden: “Die voorkeur is dus eerder aangeleerd dan aangeboren. En dat is een heel nieuw inzicht. Tot nu toe ging vrijwel iedereen ervan uit dat het een kwestie van genen was.” De cichliden hebben heel veel soorten gevormd in korte tijd, vertelt de biologe, en dit kan helpen verklaren waarom het zo snel is gegaan.
“Een soort die zich in tweeën splitst, moet aan twee voorwaarden voldoen. Ten eerste moeten er twee herkenbare groepen ontstaan en ten tweede moeten dieren binnen zo’n groep een sterke voorkeur hebben voor een partner uit die eigen groep. Dan groeien ze steeds verder uit elkaar, tot het echt twee verschillende soorten zijn geworden.” Het aangeleerde gedrag maakt splitsing van een soort een stuk gemakkelijker, doordat er vanzelf aan voorwaarde twee wordt voldaan zodra het met voorwaarde één goed zit.
Het is een elegante verklaring, maar er ligt nog wel een belangrijke vraag open: wat leren de visjes nu precies van hun pleegmoeder? Het is geen imitatiegedrag, want zorgende moeders doen niet aan paren. Verzijden: “Het zou toch de kleur kunnen zijn waar ze op afgaan, aangezien vrouwtjes van de ene soort wel een klein beetje blauw zijn, en van de andere een pietsje rood. Maar ik denk zelf dat het eerder een kwestie van geur dan van kleur is. Waarschijnlijk krijgen ze in de bek ingeprent wat de geur van ‘hun’ soort is en vinden ze een mannetje aantrekkelijker als hij net zo ruikt.”
Maar dat zou natuurlijk wel raar zijn, want in troebel water vermengen de soorten spontaan omdat de vrouwtjes de mannenkleuren niet goed kunnen onderscheiden. Of het geur, kleur, of misschien toch iets anders is wat de jonge visjes ingeprent krijgen, blijft nog onduidelijk. En daar gaat Machteld Verzijden niets aan doen, want haar promotieonderzoek zit er bijna op. Misschien lost een andere onderzoeker dit raadsel op.
mailgroep huisdieren
Duitse wetenschappers zijn erachter gekomen hoe natuurlijke antivries vissen in koude wateren beschermt. Dankzij de natuurlijke antivries blijven de vissen in leven en bevriezen ze niet. Een antivriesproteïne in het bloed van bepaalde vissen beïnvloedt de watermoleculen, waardoor alles vloeibaar blijft en niet gaat klonteren.
