De Gebeten Hond !
400 keer per dag hapt een hond. En ’t is bijna altijd de schuld van het baasje.. of niet ??!!
ThinkStock
De Krant Elk jaar worden 1 kind op de 40 en 1 volwassene op de 100 in ons land gebeten door een hond. Goed voor ongeveer 150.000 beten per jaar of meer dan 400 per dag. Gelukkig is slechts een erg klein deel van de incidenten ernstig, stellen experts. “Er vallen meer mensen van de trap.” En bovendien is er doorgaans maar één schuldige: de mens ‘achter’ de hond.
Goed nieuws voor dierenliefhebbers, eerder deze week: Uscko, de Mechelse herder die twaalf kinderen beet op de speelplaats van een school in het Limburgse Paal (Beringen), kreeg geen spuitje en mocht terugkeren naar z’n baasje. Het zag er nochtans even anders uit, toen de viervoeter meegenomen werd in afwachting van een beslissing van de burgemeester en een gedragsspecialist. Hun oordeel: Uscko deed niets anders dan álle honden die al eens ‘happen’ als ze in een hoekje gedreven worden, ze in paniek zijn of iets hen niet zint. Dat gebeurt, zo blijkt uit de cijfers, heel erg veel. “Alle dagen zie ik honden die iemand gehapt of gebeten hebben”, zegt gedragsdierenarts Tiny De Keuster. “Wereldwijd wordt elk jaar zo’n 1,5% van de mensen gebeten door een hond. Volwassenen iets minder, kinderen iets meer. In ons land is dat niet anders. Dat lijkt veel, maar het aantal huishoudelijke accidenten waaraan géén hond te pas komt, ligt veel hoger, hoor.”
De Gebeten Hond
Publicatie
Oorsprong van de hond
Hoewel het niet helemaal duidelijk is wanneer de hond bij de mens is gekomen en hoe, leeft de hond als vele eeuwen nauw samen met de mens.
De oudste overblijfselen van de hond die gevonden zijn in Europa dateren al van 30,000 jaar geleden .
Als er meer mensen komen, groeit ook het aantal honden.
Hoe de hond bij de mens is gekomen blijft gissen.
Een gevonden wolvenjong, groot gebracht en die later mee deed aan de jacht ..
Later werden de honden gebruikt voor het bewaken van huis en haard en voor het hoeden van de kuddes.
Sinds die tijd is de hond onmisbaar en totaal geïntegreerd in de maatschappij.
Reddingshonden, hulphonden, politiehonden, honden in het leger, speurhonden.
Drugshonden, honden die ziektes kunnen opsporen , of waarschuwen bij een epilepsie aanval, de lijst is eindeloos.
Hier zal ik me beperken tot onze huishond .
Het is gebleken dat het hebben van een hond goed is voor de gezondheid. De hond verlaagt de bloeddruk en zorgt voor lichaamsbeweging .
De hond is een onmisbaar familielid geworden en speelkameraad voor ons zelf en de kinderen . Voor eenzame mensen is de hond hun steun en toeverlaat. Ik zal nooit het verhaal vergeten van een oude dame die in de oorlog in het kamp haar hele familie had verloren en teruggetrokken en alleen woonde met haar 2 dierbare, kleine hondjes. Ze woonde in een drukke kinderrijke buurt en bemoeide zich met niemand . Maar zoals het vaak gaat bemoeide de mensen zich wel met haar . Kinderen trapten tegen de schutting, belde regelmatig aan om dan weg te rennen en iedere keer begonnen de hondjes te blaffen, hetgeen de kinderen stimuleerde om het nog vaker te doen . Vervolgens gingen de buren klagen over het geblaf . Dat vonden ze dus wel overlast . De kinderen konden gewoon hun gang gaan.
Uiteindelijk werden de 2 oude hondjes in beslag genomen . De dame mocht niet weten waar ze waren en hier door raakte ze erg getraumatiseerd.
Toen ze vernam dat ze de hondjes niet meer terug kreeg, een bleek er ondertussen overleden, had ze geen doel meer om voor te leven en maakte ze dus een einde aan haar leven . De maatschappij kan heel wreed en niets ontziend zijn . Een dier kan soms meer betekenen dan familie .
De hond is de laatste jaren steeds meer gebonden aan allerlei regeltjes.
Vroeger zag je honden, net als katten gewoon op straat lopen .
Nu mag dat niet meer.
Ze moeten worden aangelijnd en uitwerpselen verwijderd.
En toch hoor je veel meer over bijtincidenten dan vroeger.
Het vreemde is dat eigenlijk niet wordt geleerd hoe om te gaan met een hond. Het zou een lesonderdeel op school moeten zijn net als geschiedenis.
Als mensen en kinderen weten hoe te anticiperen op een hond dan zou het aantal bijtincidenten drastisch dalen .
Een hond handelt instinctmatig en daar moeten we rekening mee houden . Er moet worden geleerd hoe je een hond benadert of juist niet en wat te doen als er een hond op je af komt.
Als er een bijtincident plaats vindt kijkt men vaak niet aan wat er aan vooraf is gegaan. Een hond die gepest, getreiterd en zelfs mishandeld is.
Een hond van een (brood) fokker die nooit is gesocialiseerd.
Een baas die niet weet hoe hij zijn hond op moet voeden en de persoon die gebeten wordt en misschien dit gedrag heeft uitgelokt door onkunde.
De hond krijgt altijd schuld en natuurlijk de baas.
Maar men vergeet vaak de rol en gedrag van degene die gebeten is.
Bij een bijtincident zijn er alleen maar verliezers, uiteraard het slachtoffer, maar ook de baas , die zich verantwoordelijk voelt en natuurlijk de hond die ook nog het gevaar loopt om in beslag te worden genomen en in het ergste geval te worden afgemaakt, vaak zonder te kijken naar de voorgeschiedenis en de oorzaak van het bijtincident .
Het is de hoogste tijd om voorlichting te geven hoe we ons ten opzichte van honden moeten gedragen.
Er zijn 2 soorten honden, onderdanige (bange) honden ( soms angstbijters) en dominante honden en alle vormen daar tussen in .
Een bange hond herken je aan de houding van de staart, tussen de benen en de oren , die naar achteren staan.
Een Onderdanige, bange hond zal nooit van voren aanvallen maar altijd achter je proberen te komen . Dus loop niet weg en keer hem niet je rug toe.
Maak je groot en sta zo recht en breed mogelijk.
Een Dominante hond staat en loopt opgericht , de staart en oren staan omhoog. Loopt zelfverzekerd.
Kijk deze hond niet aan blijf stil staan vouw je armen over elkaar .
Ga niet rennen schreeuwen schoppen of slaan . Blijf vooral rustig !
Een hond die je niet kent, niet meteen aanraken of aaien, zelfs niet als hij kwispelt en vriendelijk lijkt en ook niet als de baas zegt hij doet niks . Hoe vaak hoor je niet : “hij heeft nog nooit gebeten”.
Een hond is en blijft een dier, hoewel helaas veel mensen hem vermenselijken en een dier kan altijd onvoorspelbaar zijn .
Tot slot zijn er veel misverstanden over agressie en veel mensen zien spelen als agressie terwijl dat het niet is .
Wie ooit een pup heeft gehad weet hoe hij kan bijten met zijn vlijmscherpe tandjes en krabben.
Sommige eigenaars leren dat gedrag niet af en de hond blijft nog bijten terwijl hij speelt .Ook speelgoed waar hij zich op uit kan leven kan helpen .
Een hond heeft alleen zijn poten en zijn bek en gebruikt die om contact met ons te maken en dat kan nog wel eens krabben en schrammen opleveren terwijl het dier het goed bedoelt .
Het is dus niet alleen de mens achter de hond maar ook de mens voor de hond bepaalt het gedrag van de hond !
Agressie gericht op mensen
Verstijven, met een harde blik aanstaren, besluipen, opjagen, bestormen, grommen, de lippen optrekken, snauwen, snappen (in de lucht happen), blaffen, bijten. Het zijn allemaal gedragingen die vallen onder agressie. Jaarlijks worden er duizenden Nederlanders door een hond gebeten. De meeste slachtoffers zijn kinderen. Gedragsproblemen waarbij er sprake is van agressie gericht naar mensen, worden veelvuldig genoemd wanneer mensen afstand doen van hun honden. Helaas bestaan er enorm veel misverstanden over agressie. Gebrek aan kennis over dit onderwerp vormt een grote bedreiging voor zowel mens als hond.
Waarom toont een hond agressie, hoe kun je hier het beste op reageren en wat kun je doen om dit gedrag te voorkomen en veranderen? In dit artikel ga ik hier dieper op in.
Agressie is nooit een op zichzelf staande diagnose, maar altijd een uiting van een onderliggend probleem. Agressie kan gezien worden als een vorm van communicatie die gericht is op een bepaalde prikkel, ook wel een trigger genoemd. Een hond kan bewust gebruik maken van agressie om triggers af te schrikken, te bedreigen of aan te vallen. Agressie kan ook tot uiting komen via een soort 'reflex', waarbij de hond onbewust, via het zenuwstelsel omschakelt naar vechtmodus om zichzelf te verdedigen en te overleven. Honden gedragen zich nooit ‘zomaar uit het niets’ agressief, er is altijd sprake van een onderliggende oorzaak. Grondig onderzoek kan achterhalen wat die oorzaak is.
Pijn
Wanneer er sprake is van een gedragsprobleem, dient men altijd eerst lichamelijke oorzaken uit te sluiten. Is de hond fysiek gezond of is er op enige manier sprake van pijn? Pijn kan ervoor zorgen dat een hond plots agressief reageert. De hond reageert in dergelijke gevallen reflexmatig, om pijn of eventuele verergering van de pijn te voorkomen. Zo kan een hond die zijn poot bezeerd heeft, plots een agressieve snauw geven bij het afdrogen na een natte boswandeling. Honden die last hebben van hun rug kunnen een ‘kort lontje’ hebben en woest uitvallen aan de lijn. Ook het gebruik van hulpmiddelen die pijn veroorzaken, werkt agressie in de hand. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van prikbanden, slipkettingen of stroombanden, maar ook aan het toedienen van fysieke correcties. Een pijnscheut kan een agressieve reactie in gang zetten.
Angst
De emotie angst is met afstand de meest voorkomende onderliggende oorzaak bij agressieproblemen. Angstagressie komt voort uit een emotionele reactie (o.a. aangestuurd door het sympathisch zenuwstelsel, onbewust) en heeft als doel om de afstand tussen de hond en trigger zo snel mogelijk te vergroten (afschrikken). Veel voorkomende triggers zijn:
- Bepaalde uiterlijke kenmerken, leeftijd en het geslacht van mensen (groot, lang, huidskleur, beharing, kleding, man of vrouw, ouderen, volwassenen, kinderen). Het betreft kenmerken waar de betreffende hond niet aan gewend is of negatieve associaties mee heeft.
- Bepaalde gedragingen van mensen. Denk hierbij aan plotse abrupte bewegingen, directe benadering, bepaalde houdingen (over de hond heen buigen bijvoorbeeld), onverwachte handelingen (hand boven op de kop), plots opspringen, plots binnenkomen, etc.
- De omgeving. Denk hierbij aan een omgeving waar de hond negatieve associaties mee heeft, zoals misschien een dierenartsenpraktijk, of wanneer de hond zich in een hele kleine ruimte bevindt (in een smalle doorgang, in een bench, in de achterbak van een auto, etc.).
Hoewel angstagressie in eerste instantie defensief zal zijn, kunnen leerervaringen ervoor zorgen dat er een omslag plaatsvindt naar offensieve agressie. Dit is met name het geval bij herhaaldelijke blootstelling aan dezelfde soort triggers. De verlaagde houding (defensief) slaat dan om naar een verhoogde houding (offensief).
Het is een groot misverstand dat honden die agressie tonen in een verhoogde houding zelfverzekerd (of dominant*) zouden zijn. In verreweg de meeste gevallen reageren ook deze honden uit angst!* Waar defensieve agressie meer neigt naar het vermijden en voorkomen van verdere escalatie, neigt offensieve agressie meer naar een actievere, opgewonden vorm van dreigen. De houding of intentie verandert niets aan de onderliggende oorzaak of emotie.
Conflict
Wanneer er sprake is van een conflict, speelt angst vaak een rol, maar er is ook vaak sprake van frustratie. Voorbeelden van conflicten waarbij agressie kan plaatsvinden zijn:
- Wanneer er sprake is van een conflict m.b.t. bronnen (eten, objecten) die de mens benadert.
- Bij de betreding van de persoonlijke ruimte van de hond (bijvoorbeeld een hond die wordt verstoord op zijn rustplaats).
- Wanneer de hond gehinderd wordt bij het uiten van (door de hond) gewenst gedrag, bijvoorbeeld omdat hij vastgebonden is of wordt geblokkeerd.
- Wanneer de mens een hond bedreigt met traditionele correcties* (doordringend aanstaren, stemverheffing en/of fysieke correcties).
De hond zet deze vorm van agressie in om verdere escalatie van het conflict te voorkomen. Hier komt ook vaak de zogenaamde 'ladder van agressie' ter sprake. Honden laten vele signalen zien voordat zij overgaan tot bijten. Pas wanneer alle signalen genegeerd worden, of wanneer belangrijke signalen door eerdere leerervaringen zijn onderdrukt (bijvoorbeeld doordat mensen straf hebben toegediend op momenten dat de hond gromde of blafte), zal een hond overgaan tot bijten. Een veelvoorkomend misverstand is het verwarren van conflictagressie met dominante agressie. De hond is op zulke momenten niet bezig met het vaststellen van een rangorde of met het verkrijgen van een bepaalde status binnen een relatie met de betreffende mens. Wanneer een hond agressie toont, handelt de hond altijd uit eigen belang.
Bewaken van bronnen, bezitterig
Wanneer er sprake is van het bewaken van bronnen (denk aan eten, speeltjes, of andere objecten die de hond zich toegeëigend heeft), speelt frustratie en conflict een zeer grote rol. De hond is bang dat hem iets afgenomen wordt en hierbij ontstaat een conflict. Hoewel het verdedigen en bewaken van bezit natuurlijk gedrag is, is hier vaak ook sprake van aangeleerd gedrag. Wanneer mensen regelmatig op een negatieve manier dingen van honden afpakken, gaat een hond hier op een gegeven moment op anticiperen. De benadering van mensen wordt een voorspeller van negatieve gevolgen. De hond zet agressie in om te voorkomen dat de mens iets van hem afpakt. Wanneer de hond hier succes mee heeft, zal de agressie kunnen toenemen en verergeren.
Bij deze vorm van agressie is het van groot belang om rekening te houden met frustratie en conflictagressie. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is het geen goed idee om het conflict aan te gaan (te verergeren) en de hond te dwingen om bronnen op te geven of om uit de weg te gaan. Dit vormt een nog heftigere negatieve ervaring, die het initiële gedrag van de hond zal bevestigen en versterken. Dergelijke vormen van agressie dienen omgebogen te worden via het opbouwen van prettige ervaringen met de benadering van mensen. Goud advies is dan ook: pak nooit iets af van een hond. Indien je iets wilt afnemen, leer de hond dan dat jouw komst een prettige ruil voorspelt (ruilen met een speeltje, een lekkernij, etc). Ook het aanleren van het signaal los (met prettige gevolgen) kan onderdeel zijn van succesvolle therapie voor dergelijke problemen. Een hond kun je leren om met veel plezier dingen af te geven. Agressie is verbonden aan negatieve emoties. Alleen positieve emoties (prettige ervaringen) kunnen dit gedrag doen verminderen en stoppen.
Territoriaal
Deze vorm is zeer verwant aan angstagressie. Bij territoriale agressie reageert de hond agressief wanneer de mens een bepaalde plek of ruimte benadert. Denk aan honden die agressief een erf bewaken, achter een hek van alles ‘weg’ blaffen, of woest reageren vanuit een auto. In dit geval is de agressie gekoppeld aan een bepaalde ruimte. Men spreekt bijvoorbeeld van territoriale agressie wanneer de hond vreemden bijvoorbeeld wel aanblaft vanuit de tuin, maar buiten de tuin niet. Over het bestaan van territoriale agressie valt te twisten. Het zou ook heel goed kunnen zijn dat deze honden uit angst reageren en dat de afgebakende ruimte invloed heeft op het gedrag (een woonkamer biedt waarschijnlijk minder vluchtmogelijkheden dan een groot open terrein).
Redirectie
Redirectie agressie vindt altijd plaats als tweede vorm naast een bestaande andere vorm van agressie. Er is dan sprake van hoge opwinding waarbij de agressie die in eerste instantie gericht is op triggers wordt omgericht naar datgene wat op dat moment het dichtst in de buurt/bereikbaar is. Wanneer mensen ingrijpen bij een hondengevecht is de kans dat ze zelf worden gebeten door redirectie groot. Een hond die uitvalt aan de lijn kan ook plots happen in de arm van de mens die naast hem staat. De agressie is gericht op een trigger waar de hond op dat moment niet bij kan en dit wordt vervolgens ‘afgereageerd’ op datgene waar de hond op dat moment wel bij kan.
Spel
Bij spelagressie is het nooit de intentie van de hond om schade aan te richten. Bovendien is er in deze gevallen sprake van een positieve emotionele toestand. Wanneer spel de context is van agressie, betreft het hoge opwinding, happerig gedrag, weinig impuls controle en/of een te harde bijtdruk. Dit komt veel voor bij jonge honden die niet geleerd hebben om hun gedrag goed te controleren. Spelagressie kan omschieten in angstagressie wanneer de mensen hier op reageren met traditionele correcties. Het oefenen van impuls controle, het spelen met andere honden en het aanleren van gecontroleerd spelen (gecombineerd met pauzes en oefeningen) kan dit gedrag sterk doen afnemen.
Prooi
Bij prooiagressie ligt de motivatie bij het opjagen, vangen en mogelijk doden/opeten (niet altijd het geval) van de prooi. Ook hier is er sprake van een positieve emotionele toestand die verbonden is aan exploratie en het uitbuiten van bronnen.
Dit wordt vooraf gegaan door staren/fixeren, sluipen (in stilte!) en uiteindelijk opjagen, waarbij er pas tijdens de achtervolging zo’n hoge opwinding kan ontstaan dat de hond alsnog gaat blaffen. Deze vorm van agressie stopt in de meeste gevallen wanneer de 'prooi' stopt met bewegen.
Doordat veel mensen de definitie van prooiagressie verkeerd interpreteren en koppelen aan snel bewegende triggers, wordt prooiagressie helaas vaak onterecht verward met angstagressie. Met name wanneer de hond fietsers, joggers en/of skate boarders woest aanblaft en vervolgens achtervolgt, ontstaat er een misverstand. Deze vorm van wegjagen, voorafgegaan door luid blaffen (dus niet in stilte besluipen of opjagen) hoort eerder thuis bij angst-, conflict- of territoriale agressie, dan bij prooiagressie.
Pathologisch (m.b.t. ziekte) en impulsief
Pathologische agressie omvat ziek gedrag. Het betreft volkomen onvoorspelbare, impulsieve agressieve reacties die onverklaarbaar tot uiting komen. Dergelijke agressie komt voort uit een verkeerde balans van hormonen en/of neurotransmitters die o.a. gedrag aansturen. Bij deze vorm van agressie is er geen sprake van duidelijke triggers. Het is haast onmogelijk om dit gedrag te voorkomen. Het inschakelen van een veterinaire gedragsdeskundige, die eventueel een uitgebreide therapie en/of gedragsmedicatie kan voorschrijven, is in dergelijke gevallen noodzakelijk. Gelukkig komt deze heftige impulsieve vorm van agressie weinig voor, maar: ook bij alle eerder genoemde vormen van agressie, spelen hormonen en neurotransmitters een grote rol. Bij alle vormen van overmatige agressie kan het inschakelen van een veterinaire gedragsdeskundige dus een zeer verstandige keuze zijn.
Hoe kun je als mens het beste reageren op agressie?
Wanneer een hond agressie toont zijn er vier stappen die genomen dienen te worden.
Stap 1: Vergroot de afstand tussen hond en trigger. Dit geldt voor alle mogelijke vormen van agressie. Stop. Neem afstand!
Stap 2: Evalueer de situatie en achterhaal de onderliggende oorzaak.
Stap 3: Stel een plan op waarmee je het gedrag in de toekomst zo veel mogelijk kunt voorkomen (management).
Stap 4: Gedragstherapie en training, waarbij alle vormen van traditionele correcties en agressieve confrontaties uit den boze zijn.
Tips m.b.t. management/voorkomen:
- Voorkom zoveel mogelijk contact met potentiële triggers
- Houd de hond aangelijnd
- Creëer afstand tussen hond en triggers door bijvoorbeeld op tijd over te steken op straat en achter auto’s of bloembakken (visuele barrières) te lopen.
- Wanneer de hond agressief reageert op bezoek, zorg dat de hond in een andere ruimte is wanneer bezoek binnenkomt, of lijn de hond aan.
- Gebruik babyhekjes in huis om de hond op afstand te houden van bezoek.
- Leer de hond een muilkorf aan door gebruik te maken van positieve associaties
Onderdelen van gedragstherapie & training:
- Het leren lezen van de lichaamstaal van honden en het op tijd herkennen van signalen die onderdeel zijn van de ladder van agressie.
- Het uitsluiten van methodes die confrontatie gericht zijn: geen traditionele correcties die agressief gedrag verder stimuleren. Geen dwang of intimidatie.
- Het creëren van zo veel mogelijk voorspelbaarheid voor de hond, door gebruik te maken van duidelijke en consequente routines en patronen.
- Gedragstherapie methodes die gebaseerd zijn op systematische desensitisatie (het geleidelijk blootstellen aan triggers op zeer grote afstand, zonder stress opbouw, het ongevoelig maken) en counter conditioneren (het geven van een andere betekenis aan triggers)
- Door gebruik te maken van belonen en het opdoen van zo veel mogelijk positieve associaties. Hoe meer positieve emoties, hoe minder kans op agressie.
* lees ook het artikel over agressie tussen honden onderling, klik hier
* meer lezen over dominantie bij honden, klik hier.
* meer lezen over angst bij honden, klik hier.
* meer lezen over corrigeren en traditionele correcties, klik hier.
Bron :HondenLot
Klik hier om meer te lezen m.b.t. gedragstherapie.
Referenties:
- K. L. C. Sueda, R. Malamed, Canine Aggression Toward People: A Guide For Practitioners. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 2014
- K. Shepherd, Ladder of aggression. Horowitz D, Mills D.S., BSAVA Manual of Canine and Feline Behavioural Medicine, 2009
Drs. Engelgeer-Booms
Bioloog/ Medisch Entomoloog/ Gedragsdeskundige/ Kynoloog.
Hondenbegeleider/ Instructeur/ Trainer Reddings- en Werkhonden( o.a. voor het leger).
Congres: Gemeenten en dieren. !
Foto: Fotolia
