Het Veluwse natuurgebied wordt beheerd door de koning maar is eigendom van de Staat. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid (LNV) verstrekt in totaal € 4,7 miljoen natuursubsidie aan de koning voor de periode 2016 - 2021.

Voor andere subsidieontvangers geldt dat ze het terrein minstens 358 dagen per jaar moeten openstellen voor het publiek. Slechts 1 hectare mag worden aangehouden voor privégebruik. De openstellingseis is bedoeld om de belastingbetaler te laten meegenieten van het gesubsidieerde natuurgebied. Uit de niet eerder openbaar gemaakte beschikking blijkt dat de koning 'ter bescherming van zijn persoonlijke levenssfeer' niet 1 ha maar 7200 ha van het Kroondomein mag sluiten en geheel is vrijgesteld van de openstellingsverplichting van 358 dagen.

Onbehoorlijk bestuur
"Er zijn zoveel dingen mis aan deze beschikking bestuursrechtelijk gezien dat je kunt zeggen: dit is onrechtmatig," zegt professor Wim Voermans, hoogleraar staats- en bestuursrecht van de Universiteit Leiden. De voorkeursbehandeling is volgens Voermans in strijd met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur: “Er wordt alleen maar gezegd: voor u [de koning - red.] geldt dat niet.” Hij heeft maar één verklaring voor deze constructie: het staatshoofd wil ‘ongestoord kunnen jagen’.

Professor Peter Nicolai, als advocaat gespecialiseerd in bestuursrecht, is namens de Faunabescherming een bezwaarprocedure gestart om de subsidie aan te vechten. “Het kan natuurlijk niet dat er een ongelijke behandeling is, een bevoordeling van één iemand.” Voermans zegt dat het bezwaar kansrijk is: “Als het bij de rechter komt, dan denk ik dat hij er gehakt van gaat maken.”
 
Onwettig privilege is 'juridische belazerij'
Martin Jan van Mourik, emeritus-hoogleraar notarieel recht, zegt over de omstreden afspraken met de koning: “Ik zou dit juridische belazerij noemen. Dat hoef ik niet te accepteren als burger.” Het koninklijk huis stelt op de eigen website dat de koning "onder dezelfde voorwaarden" als iedere andere private beheerder van bos- en natuurterreinen gebruik kan maken van de subsidieregeling. De regeling is gebaseerd op de Subsidieverordening Natuur- en Landschapsbeheer Gelderland 2016. In 2018 verzekerde minister-president Rutte na vragen over de subsidieverstrekking in de Tweede Kamer: "Hier is gewoon sprake van een analoge toepassing van een verordening.” Volgens Rutte gelden voor de koning in deze situatie dezelfde regels als voor alle andere burgers. Onzin, vindt Van Mourik: “Men wil hem behandelen als elke andere particulier en vervolgens breken ze dat op allerlei manieren af.”

Kamer onvolledig geïnformeerd
Al jaren is er ophef over de subsidieverlening voor het Kroondomein. Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat het Kroondomein het hele jaar voor het publiek toegankelijk is. De Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) laat weten dat het natuurgebied ook dit najaar dichtgaat, van 15 september tot 25 december. Kamerleden die in 2018 wilden weten op welke gronden de ontheffing is verleend, kregen nooit antwoord van premier Rutte. Dat had wel gemoeten, zegt Voermans: “De Kamer is hierover onvolledig geïnformeerd.”

Reactie koning
In 2018 schrijven minister Schouten van LNV en premier Rutte in een Kamerbrief dat de sluiting essentieel is "voor de balans tussen houtproductie, de aanwezigheid van grote hoefdieren en de recreatiemogelijkheden". Het ministerie van LNV wil tegenover Zembla geen nadere toelichting geven: “Het betreft een bestendiging van een lijn die al decennia wordt ingezet”.

Zembla heeft de subsidieaanvrager meermaals om een reactie gevraagd. De Rijksvoorlichtingsdienst laat weten dat de koning geen interviews geeft. De RVD verwijst naar de Kamerbrief van Schouten en Rutte.

1. Subsidiebeschikking:

2. Bezwaar van Stichting de Faunabescherming:

3. Motivatie van de Faunabescherming:

4. Begroting Algemene Zaken en Begroting Koning:

5. Brief van minister Schouten over het openstellen van het Kroondomein:

In december 2019 onthult Zembla dat de Oranjes een omstreden miljoenendeal hebben gesloten met het Rijk. De erfgenamen van prinses Juliana betalen een deel van de erfbelasting in natura door kunstwerken over te dragen aan de Staat. Maar kostbare kunstwerken blijven achter in de paleizen. Ook verkopen leden van de koninklijke familie topstukken in stilte. Hierdoor gaat uniek cultureel erfgoed voor Nederland verloren. Ambtenaren die nauw betrokken waren bij de afhandeling van de erfenis spreken van een gênante voorkeursbehandeling.

De ophef is groot, Kamerleden vragen opheldering. Maar de antwoorden van premier Rutte veroorzaken alleen maar meer mistigheid. Reden voor de makers van Zembla om door te gaan met dit ondoorzichtige dossier. Is waardevolle kunst in bezit van de koninklijke familie voldoende beschermd? En waarom zijn er speciale constructies voor de koning opgetuigd zodat hij tonnen subsidie voor een natuurgebied kan krijgen?

Bekijk ook de eerste uitzending 'De kunst van de koning'

Donderdag 14 mei bij BNNVARA om 20.25 uur op NPO 2
Herhaling donderdag 21 mei 10:10 uur NPO2

Regie & samenstelling: Ton van der Ham
Research: Annette Schätzle

Bekijk de eerste beelden: