AMSTERDAM (ANP) - Een therapie tegen uitgezaaide huidkanker waarbij de eigen afweercellen de hoofdrol spelen, werkt goed voor een deel van de mensen. Onderzoekers van onder meer het Nederlands Kanker Instituut (NKI) stellen dat bij een op de vijf patiënten uit hun studie de huidkanker zelfs verdwijnt als gevolg van de therapie.
Onderzoek: eigen afweercellen doen huidkanker verdwijnen© Copyright ANP 2022
Het gaat volgens onderzoeker John Haanen van het NKI om een "levend medicijn". Bij uitgezaaide huidkanker zijn tumoren omgeven door cellen van het eigen lichaam, die tevergeefs proberen de kanker op te ruimen. De onderzoekers halen die cellen uit het lichaam en "activeren" ze opnieuw. Zo ontstaat een leger van miljarden afweercellen, die worden teruggeplaatst in het lichaam van de patiënt. Bij de helft van de mensen uit het onderzoek nam hierna de tumor af, bij ongeveer twintig procent verdween de kanker zelfs.
Aan het onderzoek deden 168 patiënten met uitgezaaide huidkanker mee bij wie in de meeste gevallen eerdere behandelingen niet hielpen. Van hen kreeg de helft de therapie (TIL genaamd), de rest kreeg 'gewone' immunotherapie. Bij die controlegroep verdween de kanker in 7 procent van de gevallen.
Standaardbehandeling
De kosten voor de TIL-behandeling zijn een stuk lager dan die voor de bestaande therapieën. Immunotherapie die door farmaceutische bedrijven is ontwikkeld kost volgens de internist-oncoloog zo'n 300.000 tot 400.000 euro per patiënt, de TIL-behandeling ongeveer 65.000 euro.
Uitgezaaide huidkanker
Voor patiënten met uitgezaaide huidkanker betekent dit "mogelijk een nieuwe kans om toch nog van hun ziekte af te komen", aldus Haanen. Hij hoopt dat de behandeling volgend jaar al beschikbaar wordt voor deze groep. Omdat het onderzoek is gedaan bij mensen die in de meeste gevallen al andere behandelingen hadden geprobeerd, zou wel alleen die groep voor de TIL-therapie in aanmerking moeten komen, vindt hij. Bovendien kunnen artsen alleen weefsel van uitzaaiingen wegnemen die op een bereikbare plek in het lichaam zitten. Dat geldt niet voor alle patiënten, erkent Haanen.
Het onderzoek werd mede gefinancierd door het ministerie van Volksgezondheid.
NOS Nieuws•Gisteren, 14:33
Doorbraak in kankerbehandeling met eigen cellen: 'Ik had eerst een doodvonnis'
Huidkanker bestrijden met je eigen afweercellen. Dat is hoe een nieuw, persoonlijk medicijn tegen agressieve huidkanker werkt. Onderzoekers spreken van een veelbelovende ontwikkeling. Bij een op de vijf patiënten bij wie deze methode werd toegepast, verdween het uitgezaaide melanoom. Bij de helft slonken of verdwenen de uitzaaiingen.
Het Nederlands-Deense onderzoek is gepubliceerd in medisch tijdschrift The New England Journal of Medicine. Afweercellen die de kanker moeten bestrijden, worden uit de tumor gehaald, vermenigvuldigd in een laboratorium en teruggebracht in het lichaam van de patiënt. Zo worden ze actiever gemaakt.
Het idee is dat deze cellen hun weg naar de tumor al hebben gevonden en daardoor een voorsprong hebben. Hun aantal wordt verveelvoudigd omdat het er klaarblijkelijk te weinig zijn en ze worden tegengewerkt door de kankercellen. Het opkweken is veel werk en moet voor iedere patiënt afzonderlijk gebeuren.
Zo ontstaat een levend geneesmiddel, zegt internist-oncoloog en onderzoekersleider John Haanen. In zakjes van zo'n 300 milliliter zitten gemiddeld 40 miljard T-cellen, die via een infuus worden teruggegeven aan de patiënt. Dat wordt TIL-therapie genoemd: tumor-infiltrerende lymfocytentherapie.
Zo werkt de TIL-therapie:
Bij bijna de helft van de 84 patiënten die de therapie kregen, sloeg de behandeling aan. Uitzaaiingen werden kleiner en verdwenen bij 20 procent zelfs helemaal. In de controlegroep van patiënten die met de standaard-immuuntherapie werden behandeld, werden de uitzaaiingen bij 21 procent kleiner en verdween de ziekte bij 7 procent.
Haanen: "Tien jaar geleden was melanoom zo dodelijk dat ik elk jaar een nieuwe patiëntenpopulatie zag. Nu zie ik sommige patiënten al tien jaar. Immuuntherapie heeft de behandeling van melanoom revolutionair veranderd."
Toch overlijdt nog ongeveer de helft van de mensen met een uitgezaaid melanoom binnen vijf jaar nadat de diagnose is gesteld. "We zijn er nog lang niet", zegt hij. "De TIL-studie laat wel zien dat de therapie met de eigen afweercellen een uiterst krachtige vorm van immuuntherapie is bij uitgezaaid melanoom, zelfs als andere immuuntherapie heeft gefaald."
Deling versnellen
Haanen kan nog niet zeggen waarom de behandeling aanslaat. De patiënten krijgen behalve de grote hoeveelheid cellen ook een chemokuur. Die moet ruimte maken voor de nieuwe immuuncellen. "Mogelijk verwijdert de chemo de rem waarmee de tumoren de immuuncellen dwarszitten."
Daarnaast krijgen ze medicijnen om de deling van de nieuwe cellen te versnellen. De bijwerkingen daarvan zijn soms fors, wat de behandeling zwaar maakt. Wel verdwijnen die altijd weer, zegt Haanen.
Melanoompatiënt Truus van den Strien, heeft deelgenomen aan het onderzoek, nadat ze eerder vergeefs was behandeld met de traditionele immuuntherapie met medicijnen. Ze vertelt over de behandeling:
"Het opkweken van de T-cellen uit de tumor duurde twee weken. Daarna werd ik opgenomen. De eerste week kreeg ik zware chemo. Ik werd daar heel ziek van, je immuunsysteem moet worden platgelegd. Dan krijg je de cellen terug en daarna een behandeling om ze te activeren.
Dat is het allerergste, ik kreeg heel erge koorts, lag te schokken in mijn bed. Dat duurt wel drie kwartier. Je wordt flink door de mangel gehaald. Die behandeling krijg je een tot vijf keer, afhankelijk van hoelang je lichaam het volhoudt. Na vier keer, 's nachts zou ik de laatste krijgen, waren mijn waarden slecht, mijn bloeddruk veel te hoog, mijn zuurstofgehalte niet goed en mijn hartslag heel hoog. De arts zei: 'We gaan het niet doen'.
Toen ik voor de uitslag van mijn eerste scan kwam, zei de arts: 'Ik ben aan het zoeken, maar ik kan niets vinden. We kunnen niets meer vinden.' Dan val je van je stoel, het komt nog niet binnen op dat moment. Een paar weken daarvoor kreeg ik nog een doodvonnis. Ik was 65, ik had mijn hele leven nog voor mij."
De behandeling is nu nog kostbaar, 65.000 euro per patiënt. Het Zorginstituut Nederland kijkt momenteel of de kosten kunnen worden vergoed vanuit de basiszorgverzekering.
Het onderzoek, dat acht jaar duurde, is uitgevoerd door artsen van het Nederlands Kanker Instituut (NKI) en van het National Center for Cancer Immune Therapy in de Deense hoofdstad Kopenhagen.
Het geneesmiddel komt uit het lab van het NKI, het onderzoeksinstituut van het Antoni van Leeuwenhoek in Amsterdam, en van bloedbank Sanquin.