Berichten van 17 september 2013 tot 18 september 2013

In Memoriam Marcel Reich-Ranicki

 

 

De Duitse schrijver en literatuurcriticus Marcel Reich-Ranicki  is vandaag op 93-jarige leeftijd in Frankfurt am Main overleden. Marcel Reich-Ranicki werd geboren op 2 juni 1920 in Włocławek, Polen. Zie ook alle tags voor Marcel Reich-Ranicki op dit blog.

 

Uit: Unser Grass

 

“Zunächst bin ich verpflichtet, den Autor, dessen Buch ich rezensiere, zu verteidigen. Mit Geduld, mit liebevoller Teilnahme, mit Herzlichkeit muß ich sein Werk untersuchen. Ich muß es mit allen mir zu Gebote stehenden Mitteln zu seinen Gunsten deuten und dem Leser so vorteilhaft wie möglich präsentieren. Ich habe, wenn es um seine schwachen Seiten geht, auf mildernde Umstände

hinzuweisen. Und es ist meine Hauptaufgabe, alle diejenigen ästhetischen, intellektuellen und moralischen Aspekte und Motive seines Werkes zu betonen, die ihm, dem Autor, die Anerkennung, die Sympathie, vielleicht sogar die Liebe des Publikums sichern können. Kurzum: Mein Autor ist mein Mandant, mein Klient, mein Schützling. Ich habe ihm zu dienen, seine Sache zu vertreten.

Aber hätte ich nur diese eine Funktion – meine Arbeit wäre weit einfacher. Der Verteidiger muß jedoch zugleich ein Ankläger sein. In wessen Namen klage ich eigentlich an? Des Publikums? Gewiß nicht, denn ich habe vom Publikum keinerlei Auftrag erhalten. Im Namen der Zeitung, für die ich schreibe? Nein. Die Redaktion darf auf die Tendenz meiner Kritik keinen Einfluß ausüben. Der Kritiker repräsentiert nur sich selber – und nicht etwa ein Kollektiv.

In wessen Namen also klage ich an? Die ehrliche Antwort auf diese Frage klingt pathetisch: im Namen der Literatur. Ich muß jede Seite des neuen Werks mißtrauisch lesen, ich muß es hartnäckig anzweifeln. Ich habe alles Schwache, Fragwürdige und Schlechte im Gegen- stand der Betrachtung zu suchen. Es ist meine Aufgabe, dem Autor auf die Schliche zu kommen, ihn zu entlarven. Im Interesse der Literatur kann ich nicht zu streng sein. Mein Schützling ist auch mein Opfer.

Zwei Seelen wohnen also in des Kritikers Brust, in zwei Rollen tritt er gleichzeitig auf: als Rechtsanwalt und als Staatsanwalt. Das Ergebnis des Kampfes dieser beiden Seelen, des Gefechts auf dem Feld derartiger dialektischer Spannungen, die Summe der beiden Plädoyers, des verteidigenden und des anklagenden – das ist die Kritik, die dem Leser dienen will und dem Autor, der Literatur und unserer Zeit. Die Urteile hingegen werden, meine ich, nicht von uns, den Kritikern, gefällt, sondern später einmal von den hohen Richtern, den Literaturhistorikern.”

 

 

 

Marcel Reich-Ranicki (2 juni 1920 – 18 september 2013)

De Nederlandse kunstschilder, beeldhouwer, dichter, schrijver, violist, acteur, journalist, film-, televisie- en theatermaker Armando werd geboren op 18 september 1929 in Amsterdam. Zie ook mijn blog van 18 september 2010 en eveneens alle tags voor Armando op dit blog.

 

 

Haat

 

Is de haat vergeten?
Als sneeuw voor de hevige regen?

Vraag de haat wanneer hij kwam,
hoe de haat ontstaan is,
aan welke grens de haat geduldig wachtte
om ongestoord naar binnen te komen.

Vraag de haat hoe lang hij duurt,
hoe breedsprakig hij wil zijn,
op welke hoogte haatgevoelens
kunnen leven.

O haat, doornige haat.

 

 

 

 

Armando, Antwoord, 2008

 

 

 

Voorbarig

Ik hoorde ze joelen,
ze dansten en lachten,
het roversnest werd geplunderd,
men gluurt naar voornemens,
schimmel en een glimp:
het is voorbarig en voorbij.

 

 

 

Armando (Amsterdam, 18 september 1929)

 

 

 

 

 

De Nederlandse schrijver en letterkundige Ton Anbeek werd geboren in Ede op 18 september 1944. Zie ook mijn blog van 18 september 2010 en eveneens alle tags voor Ton Anbeek op dit blog.

 

Uit: De verteltechniek van Hermans' eerste roman

 

“Conserve is een auktoriale roman, d.w.z. een roman waarin een verteller kommentaar op de gebeurtenissen geeft en zo nu en dan de lezer persoonlijk bij het verhaal betrekt (‘het tijdstip waar wij nu over gaan spreken’ (blz. 13)). Dit is op zichzelf genomen een weinig zeggende mededeling. Het gaat er om wat nu precies de plaats van die auktoriale verteller is, en vooral: welk gebruik hij van zijn positie maakt.

Die positie is het beste te vergelijken met die van een boven de aarde tronende godheid. Hij is niet gebonden aan een vaste plaats, maar heeft een almachtig geografisch overzicht:

‘Op hetzelfde oogenblik dat de planter, zwaaiend aan de balustrade zijn voeten in het water voelde zinken (hij voelde het nauwelijks, zoo warm en zoet was dat), ontspande zich de sluiter van een fototoestel, onder andere in Nicaragua, op zijn bezitting’ (blz. 7).

De eerste gebeurtenis speelt zich af op de Atlantische Oceaan, de tweede in Midden-Amerika. Herhaaldelijk wordt duidelijk dat er ook een grote tijdsafstand ligt tussen de verhaalde gebeurtenissen en het moment van vertellen:

‘Hij [Jerobeam] schreef er ook zijn brieven aan Ferdinand, die hoe langer hoe uitvoeriger werden. Zij zijn later vrij volledig teruggevonden. Zij waren van een ontstellende openheid, enkele punten natuurlijk uitgezonderd.’ (blz. 120)

Afstand wordt ook genomen met een zin als: ‘Zulke dingen gebeurden vaak, wist zij uit de doktersromans, die toen zeer in de mode waren.’ (blz.205)”

 

 

 

Ton Anbeek (18 september 1944)

 Uitgave van “Conserve” van W. F. Hermans

 

 

 

 

 

De Nederlandse dichter, schrijver, journalist en literair criticus Michaël Zeeman werd geboren op Marken op 12 september 1958. Zie ook mijn blog van 18 september 2010 en eveneens alle tags voor Michaël Zeeman op dit blog.

 

 

Verdwijnpunt

 

Als jij gaat, ga dan snel,
neem een weinig opvallende jas,
vlij de deur sluipend op slot,
neem de straathoek vlakbij
en kijk in godsnaam niet om.
Als jij gaat, zal ik niet
in de erker gaan staan, neem
een zonnige dag in de winter,
de morgen met uitzicht op middag,
de koffie verleidend tot brood.
Als jij gaat, laat dan liefst
geen bericht van vertrek, wis
het spoor van je opstaan, spoel
je beker, je bord, laat het zijn
of je eerder al ging dan ik wist.
Als je ging, zal ik gaan
als ik heimelijk telde hoe ver,
hoe je rug en je haar -
een rug en haar zijn geworden,
zal ik schreeuwen buiten bereik.
Als je kijkt, zal ik schrijven,
zal ik nooit meer iets schrijven,
sluit het boek, het gordijn en
mijn pen, schrijf ik niet meer:
nooit meer iets anders dan jij.

 

 

 

 

Michaël Zeeman (18 september 1958 - 27 juli 2009)

 

De Oostenrijkse dichteres en schrijfster Doris Mühringer werd geboren op 18 september 1920 in Graz. Zie ook mijn blog van 18 september 2010 en eveneens alle tags voor Doris Mühringer op dit blog.

 

 

 

PFLANZT Blumen
über den Müttern:
Maßliebchen
Augentrost
Wiesenklee
(sie wachsen gern
wo die Erde leicht ist)
auch Gras

Setzt keinen Efeu:
Sie hatten Schatten genug
Erlegt ihnen
keinen
Stein
auf:
Es ist mühsam
ihn aufzulieben
nachts
um anfangs
(und lange noch)
nachzuschaun
ob alles gut ist
und schläft

Setzt eine Hecke
damit die Amsel ein Nest hat
setzt eine Birke:
Einmal
später
wenn ihre Wurzel dort eingeht
wo alles nun ruht
wird ihre Krone
reden

 

 

 

Doris Mühringer (18 september 1920 - 26 mei 2009)

 

 

 

 

 

De Duitse dichter en schrijver Stephan Sarek werd geboren op 18 september 1957 in Berlijn. Zie ook mijn blog van 18 september 2010 en eveneens alle tags voor Stephan Sarek op dit blog.

 

Uit: Der Turm

 

“Ich sitze im Restaurant des Fernsehturms etwa 5000 Meter über dem Alexanderplatz und trinke Cappuccino komplett. An einem Nebentisch sitzen eine Schwangere und ihr Freund, mir gegenüber ein Tourist. Alle zusammen drehen wir uns halbstündlich einmal um den Turm, was allerdings nicht schnell genug ist, um schwindelig zu machen. Da fängt der Tourist an, mich zuzutexten.

“Sind Sie Berliner?”

Ich nicke.

“Ost oder West?”

“West, aber …”

“Dachte ich mir, sehn auch gar nicht ost aus.” Er reicht mir die Hand. “Schmidthuber. Komme aus der Nähe von München.”

“Sehn nicht aus wie Schmidthuber”, murmel ich, doch Schmidthuber ist schon beim nächsten Satz. “Dieser Fernsehturm”, meint er und rückt näher an mich heran, “stimmt es, daß der damals von Westfirmen erbaut wurde?”

“Keine Ahnung, aber …”

Schmidthuber legt seine Hand auf meinen Arm und senkt verschwörerisch die Stimme. “Unter uns gesagt, wenn es nicht so wäre, würde ich nicht hier rauffahren wollen.”

“Na ja, also ich glaube, Sie …”

“Nein, nein, nein, das Ding wäre doch längst eingestürzt.”

“Sie meinen, wie die Kongreßhalle damals?”

“Sie sagen es ja selbst.” Zufrieden lehnt Schmidthuber sich zurück, kommt aber gleich wieder vor, um zum Vernichtungsschlag auszuholen. “Der Ossi an sich”, raunt er, “ist doch stinkefaul. Daran hat auch die Wende nichts geändert. Der würde niemals dieses Restaurant zum Drehen bringen. Glauben Sie mir, bevor der Ossi was Anständiges auf die Reihe kriegt, fliegen die Enten mit dem Arsch nach vorn.”

 

 

 

Stephan Sarek (Berlijn, 18 september 1957)

 

De Vlaamse dichter, toneelschrijver en essayist Omer Karel De Laey werd geboren in Hooglede op 18 september 1876. Zie ook mijn blog van 18 september 2010 en eveneens alle tags voor Omer Karel De Laey op dit blog.

 

 

De speleman

 

's Avonds op de markt en in de
zoelte, met 'n volle kan
gerstebier, bezijds z'n voeten,
zat 'n vreemde speleman.

En hij vlocht z'n vlugge vingers
door het spannig snarenspel,
dat z'n gulden harpe bromde,
lijk 'n zware kerkebel.

Lustig zong hij, en z'n kele
zwolg en zwol in 't groen gestraal
van de volle mane, lijk de
gorgel van 'n nachtegaal.

Rond hem, op de lippen van de
mensen, speelde 'n blij gelach,
en de jongens klepten hun san-
dalen mee, op mateslag.

't Lied was ten einde, en z'n harpe
trilde stervend uit en zweeg.
Dorstig greep hij naar de kan en,
smekkend trage, dronk ze leeg.

 

 

 

 

Omer Karel De Laey (18 september 1876 - 16 december 1909)

Hooglede, Sint Amanduskerk

 

Zie voor nog meer schrijvers van de 18e september ook mijn blog van 18 september 2011 deel 1 en eveneens deel 2.

De Nederlandse dichter H.H. (Herman Hendrik) ter Balkt werd geboren in Usselo op 17 september 1938. Zie ook mijn blog van 17 september 2010 en eveneens alle tags voor H. H. Ter Balkt  op dit blog.

 

 

Hoe een wijnkelder te beginnen

aan Vuurpijl

Neem vijftig flessenscherven.
Honderd stevige flessenscherven.
Flessenscherven die goed gebouwd zijn.
Vijfhonderd gelukkige flessenscherven.

Het is erg interessant om de scherven
in een jute zak of wijnkist te stoppen,
de groene scherven op de groene of
de witte op de witte te stapelen.

Scherven van wijnkruiken, wijnflessen.
Scherven van frankrijk en duitsland.
Voor het oog van de wijnetiketten
zijn alle flessenscherven gelijk.

Omdat het oog het zijne wil, voeg
aan de kelder aarde toe, zout, sterren.
Mooier nog: de adel van een straatkat
ondergegaan in een goed wijnjaar.

 

 

 

Spreuken van de donder

 

Klopper kleurt zich met 't hout van de deur.
Wie de stad met list bouwt, de burcht met onrecht,
die zal vallen. Wie raaskalt zal verdwalen,
hartenscheurders worden zure regen.

Wie vervoering dooft, van tombe naar tombe
tolt hij. Die 't water teert, zoet DDT
kust vroeger dan hij de engelenveer.
Nog niet eerder snelwandelden veenlijken.

Hinnikten paarden harder voor hun wagen,
zag ik in de straten kinderen banger.
Rogge en haver wilden hondsdraf zijn.

Onbarmhartig werden zelfs de zandwegen
en handenwringend boog de ellendige.
De rivier van vonken, de luchten vuur.

 

 

 

 

De mollen

 

Bij zijn opgedroogde zwarte Styx graaft Charon
de veerman, zijn roeispanen klauwen geworden,
wachter van de ivoren poorten en oogschaduw;
aarde geworden zwijgen de vliegende mythen
onder de zilveren gesp van De Dolfijn en Zwaan
bij de onderaardse Styx, de boot van gebeente.

Zachtzinnige ondermijners in hun bontjassen
van Russische adel uit de tijden van De Mantel
rusten de mollen geworden Charons in hun gangen
nachtzwart uitgestrekt in ondergrondse burchten,
seinend naar t landvolk met signalen van aarde
'Land in zicht' mompelend tussen hun tanden...

 

 

 

H.H. ter Balkt (Usselo, 17 september 1938)

 

 

 

 

 

De Amerikaanse dichter William Carlos Williams werd geboren in Rutherford (New Jersey) op 17 september 1883. Zie ook mijn blog van 17 september 2010 en eveneens alle tags voor William Carlos Williams op dit blog.

 

 

The Tulip Bed

 

The May sun--whom
all things imitate--
that glues small leaves to
the wooden trees
shone from the sky
through bluegauze clouds
upon the ground.
Under the leafy trees
where the suburban streets
lay crossed,
with houses on each corner,
tangled shadows had begun
to join
the roadway and the lawns.
With excellent precision
the tulip bed
inside the iron fence
upreared its gaudy
yellow, white and red,
rimmed round with grass,
reposedly.

 

 

 

The Spring Storm

 

The sky has given over
its bitterness.
Out of the dark change
all day long
rain falls and falls
as if it would never end.
Still the snow keeps
its hold on the ground.
But water, water
from a thousand runnels!
It collects swiftly,
dappled with black
cuts a way for itself
through green ice in the gutters.
Drop after drop it falls
from the withered grass-stems
of the overhanging embankment.

 

 

 

The Birds

 

The world begins again!
Not wholly insufflated
the blackbirds in the rain
upon the dead topbranches
of the living tree,
stuck fast to the low clouds,
notate the dawn.
Their shrill cries sound
announcing appetite
and drop among the bending roses
and the dripping grass.

 

 

 

 

William Carlos Williams (17 september 1883 - 4 maart 1963)

 

 

 

 

 

De Amerikaanse schrijver Ken Kesey werd geboren in La Junta (Colorado) op 17 september 1935. Zie ook mijn blog van 17 september 2010 en eveneens alle tags voor Ken Kesey op dit blog.

 

Uit: One Flew Over the Cuckoo's Nest

 

“This morning the lockworks rattle strange; it's not a regular visitor at the door. An Escort Man's voice calls down, edgy and impatient, 'Admission, come sign for him,' and the black boys go.

Admission. Everybody stops playing cards and Monopoly, turns towards the day-room door. Most days I'd be out sweeping the hall and see who they're signing in, but this morning, like I explain to you, the Big Nurse put a thousand pounds down me and I can't budge out of the chair. Most days I'm the first one to see the Admission, watch him creep in the door and slide along the wall and stand scared till the black boys come sign for him and take him into the shower room, where they strip him and leave him shivering with the door open while they all three run grinning up and down the halls looking for the Vaseline. 'We need that Vaseline,' they'll tell the Big Nurse, 'for the thermometer.' She looks from one to the other: 'I'm sure you do,' and hands them a jar holds at least a gallon, 'but mind you boys don't group up in there.' Then I see two, maybe all three of them in there, in that shower room with the Admission, running that thermometer around in the grease till it's coated the size of your finger, crooning, ‘Tha's right, mothah, tha's right,' and then shut the door and turn all the showers up to where you can't hear anything but the vicious hiss of water on the green tile. I'm out there most days, and I see it like that.

But this morning I have to sit in the chair and only listen to them bring him in. Still, even though I can't see him, I know he's no ordinary Admission. I don't hear him slide scared along the wall, and when they tell him about the shower he don't just submit with a weak little yes, he tells them right back in a loud, brassy voice that he's already plenty damn clean, thank you.”

 

 

Ken Kesey (17 september 1935 – 10 november 2001)

Cover

 

 

 

 

De Nederlandse toneel- en kroniekschrijver en essayist Abel Herzberg werd geboren in Amsterdam op 17 september 1893. Zie ook mijn blog van 17 september 2010 en eveneens alle tags voor Abel Herzberg op dit blog.

 

Uit: Meat and vegetables

 

„Wie één keer in de bioscoop een programma gezien heeft op het niveau van een onzer moderne wereldsteden, die is voorgoed voor de rederijkerskamer verloren. En toch blijft hij daar niet van af. Het is overbekend, dat de nieuwe cultuur en alles wat wij ‘vooruitgang’ plegen te noemen, allereerst de onvrede teweeg brengt met het bestaande en pas later de vrede met het wordende. Zo zal het wel altijd geweest zijn. Alleen wat geconsolideerd is, wat verleden tijd is geworden, wordt aanvaard. Die bekende verzuchting over ‘de goede oude tijden’ mag ongerechtvaardigd heten, ze is oprecht.

Dorps en conservatief, dat zijn wij van nature. En de verklaring ligt voor de hand. Het is al moeilijk genoeg het dorp, met zijn kleine, bekende verhoudingen te begrijpen. De stad te begrijpen is moeilijker en de wereld begrijpen is niet te doen, en is ook nooit te doen geweest. Bovendien, waartoe al dat begrijpen? Daar zijn wij veel te lui voor. ‘Bij ons in het dorp wordt geroddeld’. Meer heb ik niet nodig. Ik behoef alleen te zorgen, dat er niet over mij wordt geroddeld en daar bestaan een beperkt aantal leefregels voor, die met een beetje goede wil niet al te moeilijk zijn om op te volgen. Is dat eigenlijk niet een volmaakt bevredigend cultuurniveau? Het is om van te watertanden. Om naar te snakken.

Nu worden me daar ineens millioenen mensen vermoord, en dan nog wel mensen, ‘die niets hebben gedaan’. Wat moet ik daarmee? Wat gaat mij dat eigenlijk aan? 't Is griezelig en verschrikkelijk. Toegegeven! Maar juist daarom, laat me met rust! En, m'n hemel, moet ik dat nog gaan begrijpen ook?“

 

 

 

Abel Herzberg (17 september 1893 - Amsterdam, 19 mei 1989)
Portret door Charles Warter, 1979

 

De Indiase dichter, schrijver, schilder en regisseur Dilip Purushottam Chitre werd geboren op 17 september 1938 in Baroda. Zie ook mijn blog van 17 september 2010 en eveneens alle tags voor Dilip Chitre op dit blog.

 

 

In The Light of Birds

 

In the light of birds the lunatic wakes from uncountable sleeps
His burning electric wires begin to glow
Birds sing in every forest of flesh and blood
The lunatic's fingers turn into strings in the outer silence

The darkness of half-asleep awareness roars through
The lunatic's widening arteries, it's another kind of
Waking-- and even total sleep is a frightening fire
It's compelled to burst out even while being awake.

The lunatic sees through his sun-paraphrasing eyes
That creates circles centred outside him
And unaccountable sleep awakens lightnings
To sing a vast lullaby in flesh and blood.

The lunatic watches a bird...half-closed like eyes...flying
And his eyes as they drown begin to chirp.

 

 

 

 

Dilip Chitre (17 september 1938 – 10 december 2009)

 

Zie voor nog meer schrijvers van de 17e september ook mijn blog van 17 september 2011 deel 2.